Yazar:
Euripides
Çevirmen:
Yılmaz Onay
Tahmini Okuma Süresi:
3 sa. 10 dk.
Sayfa Sayısı:
112
Basım Tarihi:
Ağustos 2008
İlk Yayın Tarihi:
1943
Yayınevi:
Mitos Boyut Yayınları
ISBN:
9789755080499
Ülke:
Türkiye
Dil:
Türkçe
Format:
Karton kapak
Türler:
Sıralamalar
Reklam
Yorumlar ve İncelemeler
Elektra hikâyesini farklı açıdan kaleme alan Euripides, tragedyasında mitolojinin, olay örgüsünün yanında kendi düşüncelerini ve gerçeğini anlatmaktadır. Öyle ki Euripides, olayları saraydan taşraya taşımaktadır. Euripides Elektra’yı taşradan bir çiftçiyle evlendirerek Elektra hikâyesinde mevcut “iyi” ve “kötü” kavramlarına farklı bir boyuta taşımaktadır. Sophokles’in Elektra’sında olduğu gibi Euripides’in hikâyesinde de Orestes ve Elektra saraydan uzakta yaşamaktalar ve anneleri Klitemnestra’ya ve Aigisthos’a karşı büyük nefret ve intikam duyguları beslemektedirler. Babalarının ölümünden mesul olan ve krallığı ele geçiren anne ve amcaya karşı büyük nefret duyan Elektra, Orestes’in intikamlarını almasını istemektedir. Elektra hikâyesinin seyrinde olduğu gibi Orestes’in gelişiyle babalarının intikamı alınmaktadır. Ancak buradaki farklı nokta ise ilk olarak amcaları Aigisthos’u öldürmeleri ardından da anneleri Klytaimnestra’yı öldürmektir. Aynı zamanda Sophokles’in Elektra’sında Orestes’in annesini soğuk kanlılıkla öldürmesi Euripides’in hikâyesinde tereddütle sonuçlanmaktadır.
Sophokles, Elektra’nın annesine karşılık masum ve iyi yönlerini arttırarak annesi ile arasındaki “iyi-kötü” ve “rakip” hususlarını net bir şekilde yansıtırken Elektra kompleksinin altını çizmekteydi. Euripides ise Elektra karakterinin yerine masum karakterli rençperi ön plana çıkararak soyluluk kavramının irdelenmesini sağlamaktadır. Öyle ki rençper ile soylu-köylü arasındaki çatışmayı gözler önüne sererek Elektra hikâyesine farklı bir boyutta işlemektedir. Soylu-köylü çatışmasının görüldüğü tragedyada Elektra hikâyesinin ana konusu olduğu “Elektra kompleksi” yine Elektra ve annesi Klytaimnestra arasındaki ilişki ile net bir şekilde yansıtılmaktadır. Aynı zamanda Sophokles’in Elektra’sında
Troya fatihi Agememnon’u öldüren karısı ve aşığı bu tragedyada intikam için katledilir çocukları tarafından. Kızı elektra ve oğlu Orestes işbirliği yaparlar. Tam olarak anlamak için biraz mitoloji ve tarih bilmek daha iyi olacaktır bu kitabı okumadan önce.
Puan vermedi·112 syf.··
Beğendi
·2023 4. kitabı
·25 saatte okudu
·Okunma: 07 Mart 2023 08:32
Euripides'in bu eserini, Sophokles'in aynı adlı piyesinden daha çok beğendim. Sophokles'teki Elektra çok daha duygusuzken, Euripides'de Elektra annesinin ölümünü istediği için pişmandır. Bundan dolayı azap duyar. Sophokles'in Elektra karakteri ise annesini gözünü kırpmadan öldürür. Kendince babasının intikamını alarak iyi bir şey yaptığına inanır. Aile üzerinde nesillerden beri gelen lanet gerçekten ilginçti. En yadırgadığım şey ise Yunan tragedyalarındaki kadercilik anlayışıydı. Her şeyleri kendileri yapıp yapıp, bir de kader mahkumunu oynamaları... Kral Oidipus da aynı şekildeydi. Okurken çok komik geliyor.
Hem Sophokles, hem de Euripides'in aktardığı Elektra hikayesinde bu kez Euripides tarafını okuyoruz. Babası Agamemnon'un karısı tarafından tuzağa düşürülüp öldürtüldüğü Elektra yıllarca babasının yasını tutar ve annesine dair intikam aşkıyla yanar. Sophokles'in Elektra'sından farklı olarak Euripides'in Elektra'sı bekar değildir, annesinin sevgilisi ve babasının katili olan yeni kral, Elektra soylu biriyle evlenip tahta varis doğurmasın diye onu fakir bir köylüyle evlendirmiştir. Ayrıca Sophokles'in Elektra'sı babasının acısı ile yıllar süren derin bir yas halindeyken Euripides'in Elektra'sı daha çok içine düştüğü durum, fakirlik hali, bir köylüyle evlendirilmesi ve kendinin olması gereken haklardan mahrum bırakılması gibi dertlerden dolayı acı çekmektedir yani baba yası çok geri planda kalmakta. İki oyunu karşılaştırsam olayın ruhunu ve intikam hikayesini çok daha iyi yansıttığı için ben Sophokles'in Elektra'sını daha çok sevdim diyebilirim rahatlıkla.
Elektra - Euripides
Agamemnon Troya Savaşından döndüğü esnalarda, eşi Klytaimestra ve Aigistos bir olup Agamemnon'u öldürürler. Agamemnon'un kızı Elektra ve oğlu Orestes'i saraydan uzaklaştırırlar. Elektra soylu birinden çocuk yapmaması için yoksul eski bir Miken soylusu ile evlendirilip köyde yaşar. Aigistos Orestes'i öldürmek ister. Fakat annesi Klytaimestra'nın buna gönlü razı olmaz ve saray dışında gizli bir yere götürtür. Yıllar sonra Orestes Pluades ile yola çıkıp, önce kardeşi Elektra'yı bulmayı ve babasının intikamını almayı planlamaktadır. Elektra ile karşılaşırlar. Fakat Orestes önce kimliğini gizler. Sonra bir ihtiyar sayesinde Elektra, Orestes'i tanır. İntikam almak için Aigistos'un kurban sunduğu anı beklerler. Aigistos Orestes tarafından öldürülür. Daha sonra Elektra, annesi Klytaimestra'yı öldürmek için kalbi yumuşayan Orestes'e baskı yapar. Orestes annesi Klytaimestra'yı öldürür. Elektra Pluades ile evlenir. Orestes ise anne katili olduğu için Argos'tan sürülür. Suçu Apollon üstlenecektir.
Oldukça ataerkil bir anlayışı var tragedyanın. Elektra ile acımasız bir kadın profili çiziliyor içerikte. Tanrıların buyrukları her zaman yerini buluyor yine.
Zeus'un oğlu Tantalos, Tanrıları sınamak için oğlu Pelops'u öldürüp Tanrılara yemek olarak sunar. Tanrılar, cinayeti fark ederek Pelops'u ölümden kurtarır ve Tantalos'u cezalandırır. Pelops, hile ile Oinomos'un kızı Hippodameia'yı karısı olarak elde eder ve kendisine yardım eden kişiyi öldürür. Fakat kendisine yardım eden bu kişi Hermes'in oğullarındandır ve ölürken Pelops ve soyu için lanet okur. Pelops'un Hippodameia ile evliliğinden Atreus ile Thüestes dünyaya gelir. Pelops, Miken ve Argos topraklarında iktidarlığı üstlenen Atreus'un krallığını duyurması için kendi sürüsündeki bir kuzunun altın postuna sahip olması gerektiğini ileri sürer. Çoban tanrısı Pan, Atreus'a altın kuzuyu getirerek tanrıların krallık iddiasını desteklediğini gösterir. Thüestes, kardeşinin karısı Aerope'yi ayartır ve altın kuzuyu ele geçirerek krallığını ilan eder. Thüestes'in yaptığına bozulan Zeus, Atreus'un krallığını onaylar. Atreus, Aerope'yi denize düşürür ve kardeşini kovar. Fakat Thüestes, Atreus'un küçük çocuğu Pleisthenes'i beraberinde götürüp kendi oğlu gibi yetiştirir ve onu Atreus'u öldürmesi için gönderir. Atreus farkına varmadan kendi çocuğunu öldürür. Kardeşi Thüestes'i krallığını paylaşma sözüyle yanına alır. Barışma ziyafetinde Thüestes'in oğullarını gizlice öldürterek yemek olarak önüne sunar. Bunun üzerine Thüestes kardeşini lanetler. Kendisine iletilen kehanet üzerine Thüestes'in kızı Pelopeia'dan yapacağı çocuk, Atreus'dan intikamını alacaktır. Bunun üzerine Thüestes öz kızını hamile bırakır. Atreus Pelopeia'ya aşık olur ve onunla evlenir. Fakat Pelopeia'nın çocuğu Aigisthos'u kendi çocuğu sanır ve öldürmesi için Thüestes'e gönderir. Aigisthos, babasının Thüestes olduğunu fark eder ve Atreus'u öldürür. Thüestes Argos'un kralı olur. Atreus ile Thüestes arasındaki
Elektra, Orestes'te daha anneyi öldürme işinden önce başlayan acıma duygusunu güçlü konuşmalarla yenmek zorundadır. Kuvvetli olan, korkusuz olan odur, genellikle erkeklere özgü eylem gücü olarak bilinen şeyler daha çok kendisinde cisimleşmiştir. Uygulamada bile etken bir payı vardır. Orestes'i kışkıtır; o, giysisini yüzüne kapatıp öylece kalırolduğunda, saplanacakkılıcıdabirliktealır.Orestes, nasıl Aigisthos'u öldürürken onun gözüne bakamamışsa şimdi de ölmekte olan annenin bakışına dayanamaz.
Kanlı eylem öncesi daha Klütaimestra ufukta göründüğünde, Orestes'i nasıl acıma duygusu, eylem son rası olacakların korkusu ve Apollon'un kehanetindeki bilge likten kuşkulanma kapladıysa, izleyen karşılıklı şarkıda da, yüreklerindeki nefret ateşi sömüş olan iki kardeşin nasıl öldürme eylemlerinin toplamında tanrısal buyruğun anlamına ilişkin derin kuşkuya düştüklerini ve ağır suçluluk duygusu altında nasıl ezildiklerini dinleriz. Demek ki Sofokles'te dıştalanmış olan suç sorunsalı, Aiskhülos ile hesaplaşma içinde yeniden ele alınmıştır.
Yazar Hakkında
EuripidesYazar · 23 kitap
Euripides (Yunanca: Ευριπίδης) (MÖ 480 - MÖ 406), Eshilos ve Sofokles'ten sonra Atina'nın yetiştirdiği üçüncü büyük trajedi şairidir. Düşünce adamı, Atina’lı oyun yazarlarının en büyüğü olan, insanları bekleyen gerçek ve zorlu sorunları ortaya koyarak insanları düşünmeye zorladı. Bernard Shaw gibi Euripides de insanları tedirgin etmiş ve kızdırmıştır. Kutsal değerlere saygısızlık ve kadın düşmanlığıyla suçlanmıştır. Ama yine de üstün şiirsellikle anlatılan düşünceleri dinlenmiştir. Vatanı olan Atina’yı terkedinceye kadar da bu taşlama ve lanetlemelerin ardı arkası kesilmemiştir. Fakat ölümünden sonra bütün tragedya yazarlarının en ünlüsü, en arananı olmuş ve o çağdan bu yana adı ölmez yazarlar arasında yer almıştır.
Euripides, M.Ö. 480 yılında Salamis’de doğdu. O tarihte Yunanlarla Pers İmparatorluğu arasında amansız savaşlar yaşanıyordu. Euripides’in anne ve babasına birçok kötü yakıştırma yapılmasına rağmen gerçekte, babası Apollon tapınağı ile ilgili bir görevin mirasçısı zengin bir soydan geliyordu. Kaynaklara göre annesi de soylu bir ailenin kızıydı. Evripides gençliğinde resim üzerine çalışmış ve sanatını sürdürme amacında olmasına rağmen yirmi beş yaşında, tragedya ve şiir yazmak için resmi bırakmıştır. İlk oyunu olan ”Pelias’ın Kızları”, MÖ 455 yılında sahneye konmuş ve Atina halkı o an gökyüzünden yeni bir yıldızın inmekte olduğunun farkına varmıştı. Bu yeni şairin tiyatronun tumturaklı ve ağdalı dilinden çok uzak yalın ve güçlü bir deyişi ve yeni fikirleri de beraberinde getirdiğini anlamıştı.
Euripides’in yenilikçi ve korkusuz bir yanı vardı. İlginç olayları anlatırken yeni teknik buluşlar kullanıyordu. En güçlü yönü de gerilim sahnelerindeki başarısı ve her sahnede üstün bir şiirsellik yaratmasıydı. MÖ 438'de Truva Savaşı'nda Akhilleus’un mızrağıyla yaralanan Telephus’un hikâyesini anlattığı oyunda geçen olaylar dizisi ve bunların sahneye uygulanışı Evripides’in gücünü ortaya koyar. Bu oyun, eski Yunan sahne geleneklerine indirdiği darbe nedeniyle de büyük önem taşır. Bir dilenci ilk defa sahici paçavralarla sahneye çıkmıştı. Bu o zamanki izleyici üzerinde şok etkisi yaratmıştı. Oyunun sahneye konmasındaki gerçekçilik, Euripides’in en acımasız eleştirmeni ve Yunan tiyatrosunun en büyük komedi ustası Aristophanes’in saldırı nedenlerinin başında gelir.”Thesmosphoriazusae” adlı komedisinde Aristophanes, Yunan kadınlara, oyunlarında kadın kişilerini sevimsiz gösterdiğinden ötürü Euripides’den intikam almak üzere komplo hazırlatır.
Fakat Euripides’in kadınları, tutkularına kapılsalar da, hiçbir zaman sevimsiz değillerdir. Sadece idealleştirilmelerinin yanında yaşayan birer insan oldukları gerçeğini vurgularlar. Euripides ayrıca geçmişin ulu tanrılarının, nasıl yeri geldiğinde hiç de tanrısal olmayan hilelere başvurduklarını açık seçik sahnede ortaya koydu. Bu, çoğu kimsenin tanrılara hakaret olarak algıladığı bir bakış açısıydı.
Euripides bir demokrattı, fakat demagoglardan ,büyük bürokratlardan, halkına savaş ve felaket getiren kayıtsız ve kaygısız önderlerden nefret ederdi. ”Yakaranlar” ve ”Truvalı Kadınlar” adlı oyunlarında Sparta ile süregelen savaşın iç karartan izleri görülür. Bu ünlü tragedya yazarının hayatı üzerine söylenebilecek çok az şey olmasına rağmen, Salamis’deki topraklarında yaşadı ve şiirlerini denize bakan bir mağarada yazardı. Mümkün olduğu kadar topluma az karışan, ağırbaşlı ve somurtkan bir adamdı. İnsanlardan uzak seçtiği bu yalnız yaşam, onun tanrılardan nefret eden, toplumla ilişkilerini kesmiş, huysuz, hırçın ve kuşkucu bir kişi olarak tanınmasına yol açmıştır.
Euripides bir Atina vatandaşı olarak kendini toplum hayatından büsbütün ayrı tutmamıştır. Orduda görev almış, Magnesia konsüllüğü yapmış ve devlete parasal yardımlarda bulunmuştur. MÖ 408 yılında tanrılara saygısızlık ettiği gerekçesiyle komedi yazarlarının ve halkın saldırılarına maruz kalarak Atina’yı terk etmiş Makedonya kralı Archelaus’a sığınmıştır. Kral tarafından çok iyi karşılanmış ve ölmeden önceki bu on sekiz ayını huzur ve barış içinde yaşamıştır. Ölüm nedeni çelişkilidir , kimi söylentilere göre saraydaki kıskanç kişiler tarafından av köpeklerine parçalatılmıştır. ”Bacchae” adlı oyunu ölümden sonra sahnelenmiş ve ödül almıştır.
Euripides’in kendi izinden giden üç oyun yazarı oğlu ölümünden sonra babalarının oyunlarını sahnelemişlerdir. Euripides’in 80-90 tragedyası olduğu bilinmesine rağmen günümüze yalnız 18 tanesi erişebilmiştir.
Kaynak: tr.wikipedia.org/wiki/Euripides
