Yazar:
Zygmunt Bauman
Çevirmen:
Kübra Eren
Tahmini Okuma Süresi:
4 sa. 5 dk.
Sayfa Sayısı:
144
Basım Tarihi:
Ekim 2018
İlk Yayın Tarihi:
1988
Yayınevi:
Ayrıntı Yayınları
Orijinal Adı:
Freedom
ISBN:
9786053140252
Ülke:
Türkiye
Dil:
Türkçe
Format:
Karton kapak
Reklam
Yorumlar ve İncelemeler
8/10
Beğendi
·2022 174. kitabı
Herkese merhaba,Zygmunt Bauman’ın Özgürlük isimli kitabından bahsetmek istiyorum. Özgürlük insanlık tarihinin en önemli problemlerinden birisidir. Pek çok farklı ta- nımlara sahiptir. Özgürlük genellikle bazı kavramlar veya kavram setleri ile birlikte tar- tışılır. Bunlar güvenlik, kesinlik, standartlar, belirsizlik gibi kavramlardır. Bu çalışma- da özgürlük, belirsizlik kavramı ile birlikte ele alınmıştır. Modernitenin özgürlük için düzen kurma ve belirsizliği ortadan kaldırma çabası, özgürlüklerin önünü kapatan bir sürece yönelmesine neden olmuştur. Bu bağlamda modernite eleştirileri gündeme gelmiş ve Postmodernizm modernliğin kökten bir eleştirisi olarak karşımıza çıkmıştır. Postmo-dernlik belirsizliği, özgürlüğün bir imkânı olarak değerlendirmiştir.Postmodern düşün- cenin önemli isimlerinden birisi olan Bauman, modernlik ve postmodernlik arasında bir konumlanma ile özgürlük ile belirsizlik ilişkisini daha sağlıklı bir zeminde tartışmıştır.
Özgürlük, köleliğin toplumun ve politik yapının temelinde yer aldığı tarihi süreçlerde özellikle baskın bir etki oluşturmuştur. Buna bağlı olarak özgürlüğün tanımı ve anlamı da zamana ve zemine göre değişiklik göstermiş ve yapılan tartışmalarda bu doğrultuda olmuştur. Özgürlük, insanlık tecrübesi içerisinde kendisine felsefik bir problem olarak yer bulmuş olsa da, insanın özgürlüğü sadece felsefik bir mesele değil, bilimsel disiplinlerin de problemidir. Psikolojik ve sosyolojik etkileri düşünüldüğünde, özgürlüğü sadece düşünsel bir tartışma olarak görmek doğru olmaz. Çok yönlü bir varlık olan insanın etkilenmesi ve etkilemesi de çok yönlü olacaktır.Özgürlük üzerine düşünmenin en etkili yolu bu kitabı okumaktır.
Dili ağır, bazen aynı yerleri tekrar tekrar okumak gerekiyor, ama sevdiğim bir yazar ve tüm eserlerini okuma
8/10
2020 88. kitabı
Öncelikle Bamuan'ın özgürlüğü tartışırken kullandığı model olan Panoptikon'dan bahsetmemiz gerekir. Benim de kitabı okurken adını ilk kez duyduğum ve merakla araştırmam sonucu öğrendiğim bir tasarım inşası oldu. Panoptikon aslında bir hapishane modeliymiş. Yabancı dizilerdeki hapishaneleri düşünün, içe dönük tek hücreli odalar ama yapı dikdörtgen değil de halka şeklinde. Halkada mahkumlar tek odalı hücrelerde, hücre kapıları iç tarafa bakan vaziyette, halkanın bir ucunda da mahkumları gözetleyen gözlemcilerin kaldığı fakat mahkumların göremediği bir nöbet kulesi var. Bu modelin yaratıcısı Bentham'a göre gözlemlenen her yanlış davranışlarının ceza getireceğini bilen, ne zaman gözlemlendiğini bilmeyen mahkumlar her hareketini kollamak zorunda kalacak ve hep doğru davranmak mecburiyetindr olacaktır. Yani bu durumda denetimciler özgür, mahkumların özgürlüğü kısıtlanmış olur. "Yönetenler özgürdür, özgür olanlar yönetir. Yönetilenler özgür değildir, özgür olmayanlar yönetilir."
Bu durumda tam şöyle bir soru gelebilir aklımıza; gözetleyenleri kim gözetleyecek? Çünkü gözlemciler her ne kadar yaptıkları işten tatmin olsalar, işten kaytarma ihtimalleri de var. Bentham onu da düşünmüş ve gözlemcileri de başmuhafız yani girişimcinin gözlemesi gerektiğini belirtmiş. Başmuhafızı gözeten yok ama :) çünkü onun menfaati zaten bu mahkumların iyileştirilmesi ve ona mahkumların işçilik yaparak kazanç sağlanması. Dolayısıyla onun kontrol edilmeye gereksinimi yoktur.
İşte Bauman'da kitapta sık sık bu model üzerinden benzetme yaparak örnekler veriyor. Mevcut toplumun betimleyicisi olarak görüyor Panoptikonu.
"Özgürlüğün Toplumsal Kökeni"
Belki de en eski özgürlük anlayışı: Güçlü olanın gücünün tabi tuttuğu kişileri kölelikten, tutsaklıktan ya da esaretten salıverme kararı.. Din açısından
Kişisel özgürlük ve özerkliğe yönelik tüm kişisel talepler, tüketici pazarı tarafından emilip kendi ticari mallar diline çevrildiğinden, tüketim özgürlüğü bireyin yaşamındaki başka bir yaşam kaynağı haline gelmektedir. Sonuç olarak baktığımızda Bauman'ın şu sözü eseri özetlemektedir: 'Özgür birey, insanoğlunun evrensel bir durumu olmaktan çok uzaktır; o tarihsel ve toplumsal bir yaratımdır.'
Özgürlüğü çok çeşitli yönleriyle tanımlamak, varlığını sorgulamak üzerine yazılmış sosyoloji ağırlıklı kitabı sevdim. Yasaklama, baskı, sınırlama varsa özgürlük yoktur. Özgürlüğün gerçekliğiyle özgürlük hissinin farklılığının altını çiziyor. Özgürlük imtiyazlı bir şeydir. İmkana ihtiyaç duyar. Dışsal kısıtlamalar ve içselleştirilmiş özdenetim yokluğunun mümkünatı olmadığı için özgürlükte yoktur diyor. Toplumsal bağlılığın varoluşu ve vazgeçilmez devamlılığı, güvenlik için kolektif güvenceler aramak ussallaşmış insanın özgürlük arayışını değersizleştirir, yok sayar. Menfaatın devreye girmesiyle baskılar kanıksanır, yasayla zapt edilen insan izlenmeyi kabul eder. Ödüllendirici atraksiyon olarak tüketim pazarı özgürlüğün hissedildiği en önemli alandır. Oysa sadece belirlenmiş seçeneklerin içinden seçim yapmak özgürlüğün doğasına uyar mı? Günümüzde pazar yönetimi benliği inşa etmekte en önemli parçalardan biri. Sembolik olanın üzerinden bana göre de ‘özgürlük’ varlığı mümkün olmayan ancak ulaşmaya çalıştığımız bir kavram. Dışsal kontrollerin her an acımasız tetikteliği varken özgürlük vardır diyebilmek çok zor. Bauman’dan okuduğum ilk kitap, diğer kitaplarını da merak ettirdi.
Yazarın özgürlüğü, bulunduğu noktalardaki işleviyle incelemesi beklediğimiz gerçekçi izlenimi uyandırmış. Özgürlük kavramı dikkatlice incelenerek ilişkilendirilen kuramlara da yer verilmiş. Bana kalırsa okunması gereken kitaplardan :)
Puan vermedi
Zygmunt Bauman'ın kaleme aldığı özgürlük adlı eseri okumuş bulunuyorum. Benim açımdan okunması oldukça güç bir anlatım diline sahip olan kitap, kavramak için ter döktüğüm bir okuma deneyimine yol açtı. Bu nedenle ilgimi çeken kısımlarını ele alarak yorumlamaya çalışacağım. Ama genel olarak tüketim toplumunu ve onun tüketim özgürlüğünü ele alan bu çalışmada üzerinde durulan temel argüman, toplumun çoğunluğunu baskılamak suretiyle kontrol etmek yerine “baştan çıkarmayı” temel almaktadır. Bu açıklama yazısından sonra konuya geçebiliriz.
Bauman'a göre özgürlük şöyle tanımlanır: “ Özgürlük bir varoluş hali değil, bir ilişkidir. Daha doğrusu bir ilişki ağıdır. Özgürlükten söz ederken, her zaman birinin bir şeyden kurtulmasından söz ederiz.” Bu açıklamaya göre özgürlük bir durumdan ziyade bir ilişkidir. Özgürlük bir tür reddedişi temsil eder. Gelenek, yasa yada herhangi birinden özgürleşmek anlamında bir takım sınırların ihlali anlamını da taşımaktadır. Özgürlüğün sadece arzulanan bir şey olmaktan çok acı verici olduğundan bahseden Bauman, seçim yapmanın özgürlüğün bir zorunluğu olduğunun altını çizerek her seçimin bir kaybediş olmasına dikkat çeker. Aynı zamanda her seçim seçim yapana bir takım sorumluluklar yükler. Sorumlulukta aksiyeteye neden olur. Bu nedenle insanlar sorumluluk almaktan kaçarak liderlerin sorumluluğu üstlendiği totoliter yapılara meylederler. Özgürlük ve güvenlik arasında temel bir antigonizma vardır. Özgürlüğün artması güvenliği tehlikeye atarken, güvenliğin sağlanması ise özgürlüğü azaltan bir rol oynar. İkisi asla bir arada varolamaz. Güvenliğin dingin limanlarından feragat etmeyi göze alamayan birey asla özgürlüğün radikal bir şekilde artmasını sağlayamaz. Komformizmin alanını terk etmeksizin özgürlük düşü kurmak olası değildir. Bu manada özgürlük
Kitap özgürlüğe politik veya felsefi olarak değil sosyolojik olarak bakıyor. Sosyoloji modern kahinlik değildir, geçmişin bir izlenimidir. Bu yönden kitap bilimsel bir metin. Bauman'a göre özgürlük ancak "modern" kapitalist Batı toplumu içinde var olabilir. Bireysel özgürlük, tüketici özgürlüğüdür. Biraz inceleyen herkes bu "özgürlüğün" ve kapitalizmin gelişiminin eş doğrultuda olduğunu görebilir. Bu açıdan özgürlük, insanlığın evrensel durumu değil, tarihsel ve toplumsal bir yaratımdır. Özgürlük ve kapitalizm arasındaki ilişki birinin diğeri olmadan defolu olacağı şeklindedir. Mark Emmison için kapitalizmdeki kaynakların değiş tokuşu, insan iradesindeki neden-sonuç ilişkisine denk düşer. Bu özgürlüğün temel, tamamlayıcı özelliğidir. Kapitalizm ekonominin gömülü olduğu dönemlerde işleyen tanıdık yükümlülüklere, komünal bağlılıklara, ortaklık dayanışmalarıma, dini ritüellere karşı gelmiş ve ekonimi alanını neden-sonuç hesabı ve seçme hakkına sahip eylem için özgürleştirmiştir.
Özgürlük arzusu yapamama ve kaçamama hissiyle gelir. Yani baskının deneyimlenmesiyle. Özgürlüğün en net hali, bir kısıtlama üzerinden tanımlanmasıdır. Özgürlüğü sürekli bir durum olarak canlandırmak oldukça güçtür. Örneğin Aziz Pelagius kader fikrine karşı çıkar ve insanın özgür iradesine koşulsuz inanır. Kilise tarafından sapkın ilan edilir. Augustinus ve diğerleri onu ilk günahı, yani mevrus günahı reddetmekle suçlar. Pelagius için azat edilmiş bir köle köleliğinin izini taşımaz veya çocuğuna aktarmaz. İnsan suçu kişileştirmeyi başaramadığında sorunu toplumsal baskıya, yani sisteme atma eğiliminde olur. Özgürleşmek, sınıf atlamak demektir. Özgürlük bu açıdan bir sınır çizer. Özgürleşebilmek için bir bağlılığa ihtiyaç duyarsınız. Özgürlük soyluluk anlamını zaman içinde yitirse de, ayrıcalık
Toplumsal sorunlardan biri olan ""Ozgurluk"" Sosyolog, Bauman tarafindan kendine has cumle ve dusuncelerle ifade edilmis . Bauman Surekli olarak Foucault'un, İngiliz filozof Jeremy Bentham'ın tasarladığı hapishane olan Panoptikon'dan bahsetmis eserinde.
"Panoptikon, toplumda arızalara sebep olan faillerin her zaman denetçiler tarafından izlendiği ve bu faillerin zararlı eylemlerinin cezai sonuçlarını bilerek kendilerine sınır çizdiği, yararlı kabul edilmiş bir hapishane projesidir. "
Bauman diger eser ve makalelerinde de bahsettigi tuketim toplumu kavramini burda da ozgurlukle bagdasarak anlatmaya calismis. Kisa ama anlam yogunlugunun fazla oldugu eser tekrar tekrar okunulasi.
Bireyin sistem içersinde kendini ne kadar özgür hissettiginin ve bunun bilincinde olmayışına marksist bir bakış acısıyla eleştiride bulunulmuş bir kitap. Her sosyoloji ve sosyal bilimler öğrencisinin ve ilgilenenlerin okuması lazım.
Puan vermedi·144 syf.·
2023 3. kitabı
Özgürlüğün en başta fikir ile doğmadığını savunma noktasında çatışsak da, toplumsal ilişkiden doğan özgürlüğün daha aydınlatıcı olduğuna beni ikna etti sevgili Bauman :) Kitabın dili ağır fakat sindire sindire anlamlandırdıkça uzaklara bakıp "vuaa hakkaten he" dediğim çok oldu. Postmodernitede çığır açmış Zygmunt Bauman - Özgürlük. Tavsiyemdir. Şiddetle!
Yazar Hakkında
Zygmunt BaumanYazar · 47 kitap
Zygmunt Bauman, 19 Ekim 1925'te Polonya Poznan'da doğdu. Yahudi kökenli Polonyalı sosyolog ve filozoftur. Postmodern felsefenin hem sosyoloji alanında uyarlanmasını hem de genel kuramsal düzeyde sağlıklı bir şekilde değerlendirmesini ortaya koyan yapıtlarıyla tanınmaktadır.
Zygmunt Bauman, II. Dünya Savaşı patlak verene kadar, Polonya-Poznan'da yaşamını sürdürmüştür. Daha sonra Sovyetler Birliği'ne taşındı ve savaşın ardından Varşova Üniversitesi'nde doktorasını yaparak Doçentlik sınavını verdi.1954'ten itibaren aynı üniversitede Sosyoloji dersleri verdi. 1968 yılında Polonya Komünist Partisi'nden ayrıldı. Aynı yıl, politik nedenlerden dolayı sosyoloji prefesörlük unvanını kaybetti. İsaril'e göç etmek zorunda kaldı. 1971 yılında Bauman, Büyük Brintanya'nın çağrısı üzerine, Leeds Üniversitesi'nde yeniden sosyoloji kürsüsüne sahip oldu. 1990'lara kadar orada çalışmalarını sürdürdü.
Zygmunt Bauman, 1980'li yıllardan itibaren, Modernizm ile Totaliterizm arasındaki bağlantılar üzerine hem kuramsal hem de sosyolojik incelemeleriyle öne çıktı. Özellikle Almanya'daki Nasyonalsosyalizm üzerinden Holocaust hakkındaki çözümlemeleri bu bağlamda önemli bir etki yaptı. Böylelikle, Modernizme içkin kavram ve kategorilerin Totaliterlikle doğrudan ya da dolaylı ilişkileri derinlikli olarak ve disiplinlerarası bir yöntemle ortaya konulmuş olundu.
Bauman, aynı zamanda postmodernizm hakkındaki çalışmalarıyla da önemli bir yer tutmaktadır. Siyasal, etik ya da genel olarak kuramsal düzlemde postmodernizmin değerlendirilmesini yapmış ve açık anlaşılır fakat derinlikli de olan metinleriyle postmodernizmin ne olup olmadığını, ne tür olanaklar sağladığını göstermeye ve netleştirmeye çalışmıştır
1989 yılında Amalfi Ödülünü ve 1998 yılında Theodor Adorno Ödülünü almıştır.
Ünlü sosyolog Zygmunt Bauman, 9 Ocak 2017 tarihinde, 91 yaşında İngiltere’nin Leeds kentinde hayatını kaybetti.
