Yazar:
Irmak Zileli
Tasarımcı:
Emir Tali
Tahmini Okuma Süresi:
4 sa. 15 dk.
Sayfa Sayısı:
150
Basım Tarihi:
Mart 2026
İlk Yayın Tarihi:
Kasım 2019
Yayınevi:
Everest Yayınları
ISBN:
9786051854458
Ülke:
Türkiye
Dil:
Türkçe
Format:
Karton kapak
Reklam
Yorumlar ve İncelemeler
SON BAKIŞTAKİ O GÖZLER KALDI AKLIMIZDAEdebiyat
GÜZEL İNSANLAR MERHABA
Yılın ilk incelemesiyle Merhaba sizlere…
Türkçenin genç, güzel bir kalemiyle tanışmanın mutluluğunu yaşıyorum. Bugün sizlere duru ve güzel Türkçesiyle yeni tanıştığım Irmak ZİLELİ hakkında bilgi paylaşmaya çalışacağım.
Kitaba geçmeden sizlere kendi şahit olduğum bir olayı anlatmak istiyorum.
“ 7-8 yıl önce Batmanın en merkezi caddesi olan Diyarbakır Caddesinde bir arkadaş ile yolda yürüyorduk. Karşı yoldan bizim olduğumuz tarafa geçmeye çalışan yaşlı bir teyzeye benim gibi birçok insanın gözleri önünde bir araba çarptı hızla. Saniyesinde onlarca kişi kaza yerine toplandı.
-Tamamdır, 112 aradım ambulans geliyor.
-Dokunmayın iç kanama riski var.
- Arkadaşlar açılın biraz teyze biraz nefes alsın.
…
Her kafadan değişik cümleler havada uçuşuyordu. Herkes kendince yardımcı olmaya çalışıyordu.
Bende olay yerinde ilişik bir şekilde etrafta olanları anlamaya çalışıyordum. Teyze ile birkaç saniye kadar göz göze geldim. Asfalta, yatan teyzenin o çaresiz gözleri adeta ile çarpıldım. Etrafı anlamaya çalışan o “SON BAKIŞLAR”ı yıllardır, unutamadım. Acaba Teyze, neyi düşünüyordu. Kaçmakta olan, ikindi namazını mı, eve giderken torununa almak isteği şekeri mi?”
Romanı okurken sürekli yukarda anlattığım bu olay aklımda döndü durdu.
Eserde, Irmak ZİLELİ, yüksek bir yerden yola çakılan bir kadının ölüm öncesi son dakikalarını anlatıyor. Geçmişte kalan aileyi, kavuşulamamış sevgiliyi, kendi varlığını, sana bakan insan kalabalığına SON BAKIŞ…
Anti-kahramanımız, ülkenin birçok yerinde var olmasına rağmen görmezden geldiğimiz kaçak göçmen bir Gürcü kadın. Ucuz işgücü olarak atölyelerimizde, evde çocuklarımıza, fabrikalarımızda çalışan kaçak insanlar. Suriyeli, Gürcü, Türkmen, Ermeni…
Ülkede kaçak çalışan Tina gibi insanları yolda yürürken hayatın içinde görmeyiz çok
Yanlış anahtar1000Kitap
Irmak Zileli ile ilk olarak son kitabı Şimdi Buradaydı sayesinde tanıştım. Bu kitap, son dönemde okuduğum edebi açıdan en güçlü eserlerden biriydi. Özellikle bilinç akışı tekniğiyle yazılmış metinlere duyduğum ilgi, beni Zileli’nin eserlerine biraz daha yaklaştırdı. Üç gün önce ise yazarın Son Bakış adlı kitabına, Ahmet Mümtaz Taylan seslendirmesi eşliğinde başladım.
Öncelikle belirtmeliyim ki, Ahmet Mümtaz Taylan’ın seslendirmesiyle birlikte kitap çok daha bütüncül bir anlam kazanmış ve benim için son derece tatmin edici bir deneyime dönüşmüştür. Kitap, ilk bakışta bir ölüm meselesini konu alıyor gibi görünse de, çok yönlü değerlendirilmesi gereken; özellikle “bakış” kavramı üzerine yeni perspektifler sunan özgün bir romandır. Bana kalırsa kitabın en büyük başarısı, bakma eylemini yalnızca görsel bir çerçevede ele almaması; aynı zamanda toplumsal, varoluşsal ve ahlaki açılardan da irdelemesidir. Bu yönüyle romanın, “bakış” üzerine kurulu bir misyon taşıdığı da söylenebilir.
Kitabın ana karakteri Tina’dır. Tina, Gürcistan’dan Türkiye’ye gelmiş ve bir yanlış anahtar sonucu gurbette trajik bir şekilde hayatını kaybetmiş bir karakterdir. Roman, onun ölümünden sonraki birkaç dakikayı anlatır. Tam da bu noktada Irmak Zileli’nin etkileyici anlatımı devreye girer ve bu kısacık zaman dilimi, geçmişin hafızadan taşmasıyla genişleyerek adeta bir edebiyat şölenine dönüşür. Dar zaman içinde geniş zaman kurgusu kurulur. Tina; yersiz yurtsuz bırakılanların, bastırılanların, gurbette yaşayanların, görünmeyenlerin ve sesi susturulanların sembolü hâline gelir.
İncelemenin başında da belirttiğim gibi, “bakış” kavramı romanda farklı açılardan ele alınır. Örneğin aşk bağlamında Tina ile Kaveh’in sınırda birbirine bakışı ve ardından gelen felaket, Orpheus mitine açık bir gönderme
Tina adında bir mülteci, Türkiye’de yaşadığı toplumda kendini o kadar ezilmiş hissediyor ki, küçük bir hatasını bile dile getiremiyor. Bir anahtarı unuttuğu hâlde “unuttum” diyememesi, sonunda onu beşinci kattan aşağı düşmeye kadar götürüyor.
Bir hasta bakıcısı olarak Türkiye’ye gelen Tina, hem kendi iç dünyasında hem de çevresindekilerin bakışlarında ikinci sınıf bir insan gibi hissediyor. Bu eziklik duygusunu ona mı yaşatıyorlar, yoksa o mu kendini bu konuma koyuyor — bu tartışılır. Ancak yazar, bir gurbetçinin içsel yalnızlığını ve kırılganlığını o kadar etkileyici anlatmış ki, okur olarak empati kurmadan edemiyorsunuz.
Bir fırına gittiğinde kimsenin onu fark etmemesi, yıllarca yaşadığı mahallede tanınmasına rağmen düşüp can çekiştiğinde ancak o zaman fark edilmesi… İnsanların ilgisizliği, hatta merakla bekleyip “ne olacak şimdi?” diye konuşmaları, toplumun hoşgörüsüzlüğünü çarpıcı biçimde yansıtıyor.
Hayalleri olan bir genç, yaşadığı aşkı bile doya doya yaşayamazken; sevdiği adamın sınır dışı edilip öldürülmesi (ya da akıbetinin belirsizliği) onun hayatındaki en derin yaralardan biri hâline geliyor. Kitapta, Tina’nin düşmesinden sonraki birkaç dakikalık zamanda zihninden geçenleri okuyoruz — kısa ama yoğun bir anlatım. O kısa sürede bile insanın geçmişiyle, pişmanlıklarıyla, sevdikleriyle ve korkularıyla nasıl yüzleştiğini görüyoruz.
Kitap kısa olmasına rağmen, bir insanın iç dünyasının ne kadar derin olabileceğini hissettiriyor. Aynı zamanda oldukça üzücü; çünkü insanı ve duygularını hafife alan bir dünyada, empati eksikliğinin nelere yol açabileceğini gösteriyor.
Yazar, yatalak bir kadına bakan Tina’nın hikâyesi üzerinden aslında birçok insana ayna tutuyor. Kadının kızı annesine düşkün(müş) görünse de, Tina’ya karşı acımasız davranıyor. Belki de insan,
Son Bakış, ölümün kıyısındaki bir kadının geçmişine, kimliğine ve iç dünyasına yaptığı derin bir yolculuğu anlatıyor. Karakterin, ölümün kıyısındaki o birkaç dakikalık zamanın içinde çocukluğuna, yaşadığı kayıplara, yabancılığına, aşklarına ve taşıdığı kırgınlıklara şahit oluyoruz.
Türkiye’ye kaçak yollarla gelmiş olması ve sevdiği insanı kaybetmesi, onun hayata tutunma biçimini de derinden etkiliyor. Kitap boyunca aslında sadece Tina’nın hikâyesini değil; insanın kendi varlığına, geçmişine ve “ait olamama” hissine bakışını okuyoruz.
Irmak Zileli’nin anlatımı oldukça yoğun ve şiirsel bir iç sese sahip.
Tina’nın zihninden akan düşünceler bazen parçalı, bazen karmaşık ama çok gerçek hissettiriyor. Özellikle dilsizlik, yalnızlık ve yabancılık hissi romanın merkezinde duruyor. Tina’nın iç sesi okuru sürekli kendi içine çekiyor; sanki bir karakteri okumaktan çok, bir insanın zihninin en kırılgan yerine tanıklık ediyormuş hissi oluşuyor.
Romanın en etkileyici yanı, ölüm korkusundan çok yaşamın ağırlığını hissettirmesi. “Giderken bu dünyadan yaşarkenki gibi yük hissetmemeli insan kendini.” cümlesi kitabın ruhunu çok iyi özetliyor.
Tina’nın geçmişle hesaplaşması ve kendi varlığını anlamlandırma çabası, kitabı sadece bir hikâye olmaktan çıkarıp derin bir iç sorgulamaya dönüştürüyor. Sessiz ama güçlü bir etkisi olan, psikolojik derinliği yüksek ve uzun süre zihinde kalan bir roman.
Kesinlikle tavsiye ederim
Ödülü sonuna kadar hak eden bir kitap!
Bilinç akışının en güzel örneklerinden biri.
Muh-te-şem! Kurgu, dil ve yinelemeye rağmen dikkati koparmayan anlatım.
Ah Tinacığım, ah...
SON BAKIŞ
Irmak Zileli'nin 2020 Duygu Asena roman ödülünü aldığı Son Bakış romanı, bir insanın ölüme giderken ki 2-3 dakikasını anlatıyor. Tina isimli Gürcistanlı, bakıcı bir kadının ölümün eşiğindeyken hem Gürcü dilinde deda dediğini annesine yakarışı hem de dünyayla hesaplaşmasının muazzam bir üslupla anlatıldığı kadın öyküsü... Başka bir ülkede yaşamak ve çalışmak zorunda olan, isimlerini bilemediğimiz bir kadından yola çıkarak anlattığı için Duygu Asena Roman Ödülüne layık görülmüş ve bu ödülü almayı sonuna kadar hak etmiş bir eseri okumak için listelerinize eklemelisiniz.
Sevdiği adam Kaveh'in siyasi geçmişinden dolayı kaçmak için yola koyulurken Tina'nın onunla gitmesi, çok sevdiği dedası dediği annesi Nana ve bebia dediği ninesi İlona'sı onunla ilişkisini bitirir. Kaveh'i bir sınırda bırakmak zorunda kalan Tina ise Türkiye'ye geldiğinde ne kimliği vardır ne de çalışma ruhsatı. Bir kaza sonucu çatıdan düşer ve yerde yaralı biçimde ambulans gelsin diye beklenirken Tina'nın ağzından düşüncelerini iç hesaplaşmasını okuruz. Bazı yerler çok çok etkili.
Eserde o kadar çok yaramızı kaşımış ki yazarımız, bunu da usul usul vicdanımızı kanırtarak yapıyor ustalıkla. Mesela eserin bir kısımda bindiği metroda müzik yapan 9 yaşında, Türkçe bilmeyen ve emeğini satarak hayatta kalmaya çalışan çocuğun dramı:( "...bu ülkeye sırtımıza kambur oldunuz, kes şu müziğin sesini de sabah sabah kafamızı şişirdiğin yetmemiş gibi..." Türkçe anlamadığı için adamın bağırtısından ürken ama müziğini çalmaya devam eden zavallı çocuk.... Ve bunun gibi bir sürü yara...
Eserdeki diğer güzellik, işlenen merhamet duygusu. Sevgili Tina'nın baktığı yaşlı kadın Nezahat'a sevgisi, kendisini Nezahat'in dedası hissetmesi, ağzından kötü söz çıkacak gibi veya bağıracak gibi olunca
Çok etkileyici bir kitaptı. Irmak Zileli nin başarısı, bu kadar kısa sayfada bu denli derinlikli bir hikaye kurabilmesiyle kendini gosteriyor . İçinde insanlık dışı, çağ dışı toplumsal meseleler ardı ardina ustalıkla ele alınmış. Hikaye bitti ve adeta göğsüme inen ağır bir yumruk , boğazimda koca bir lokma gibi düğümlenen acı kaldi geriye.
Irmak Zileli
Son Bakış
Irmak Zileli
Son BakışGürcistanlı TinaEdebiyat
Beni kendilerinden biri gibi görmelerini beklemedim hiçbir zaman, niye öyle görsünler, değilim zaten, ben onlardan biri değilim, ama hiç kimse de değilim, biriyim. Herhangi biri ama biriyim işte. Birisi olarak kabul edilebilmen için birilerinden mi olmak gerekiyor deda? (s.39)
Yabancı olmak, ait olamamak üzerine satırlar okuduğum bir kitaptı. Birisi olmak için birilerinden mi olmak gerekir? Birisi kabul edilebilmek için ne yapmak gerekiyordu? Yabancı olduğunu bildiğin halde bir selam ve bir gülümseme ile o yabancılığı giderebilir miydik? Dilini bilmediğin bir ülkede sadece bir gülümseme mi kabul ettirecekti seni, içlerinden biri olduğuna Tina? Ülkemize kaçak yollardan girmiş, girmeye çalışırken çok sevdiği tek adamı Kaveh'ini yitirmiş. Son bir kez bakmış sınır kapısında ve onun son bakışı olduğunu bilmeden. Son bakış var mıdır gerçekten? Birine son kere baktığını bilmeden baktığında o son olarak kalır mı zihnimizde? Zihnimiz bir bakışın son olmasına müdahale etmez mi hiç?
Hem yakarışlar hem hesaplaşmalarla dolu sayfalar ve bir ölüm. Ölüm anında insanın hayatı gözlerinin önünden film gibi akarmış derler ya, bu kitapta işte o filme konuk oluyoruz. Tina anlatıyor, hatırladığı kadarıyla, hesaplaşmalarıyla ve yakarışlarıyla izliyoruz o filmi onun ağzından. Bazen eskilere gidiyoruz büyük büyük annesine, oradan kayıp matruşkaya bir yol izliyoruz. Stalin dönemi Rusya'sının toplama kamplarına gidiyoruz bu anılarda, iç savaş döneminin sahnelerini dinliyoruz, bir babanın nasıl ölmeden öldüğüne göz kırpıyoruz ve bir aşkın din, dil, ırk ayrımı olmadan nasıl Tina'nın yüreğine yerleştiğini görüyoruz. Son bakışlarına tanık oluyoruz.
Kopuk kopuk bir zihin haritası için karmaşık sayılabilecek bir anlatımla ilerliyor kitap. Virgüllerle, farklı konuların bir araya konmasıyla bu
Bireysel Ölümün Antropolojisiİnceleme
2022 senesinin 71 numaralı kitabını okumuş bulunmaktayım. 2020 senesinde Duygu Asena Roman Ödülü alan kitap güzel yazarımız Irmak Zileli'nin ellerinden çıkmış.
Kitabın ana temasına geçmeden meslektaşım sayılan Zileli Sosyal Antropoloji mezunu. Onun için kitabı antropolojik olgular açısından da inceleme şansım olacak.
Tina. Gürcistan'dan gelme kahramanımız Rus zulmünden ülkemize gelmiş ve burada kaçak yollarla bakıcılık yapmaktadır. Yatalak bir birey olan Nezahat hanımın bakımını üstlenen Tina burada hem kızı Selvi'den tabiri caizse ızdırap görmekte hem de Gürcü uyduğu yüzünden maalesef her yabancının maruz kaldığı gibi dışlanmaktadır.
Derken bir gün evin anahtarını içeride unutan Tina o sırada eve girmek üzere iken 5.inci kattan düşer ve asfaltta kendini ölümün kollarına bırakır. İşte bu ölüm durumunu bizlere geçmişe bağlı olarak hem babasının kaza sonucu körlüğü ile hem de annesi Gürcü dilinde deda'ya anlatmaktadır. Balerin olma hayalleri mi desek yoksa Kevah isimli bir Müslüman ile olan aşkını mı desek savaş yüzünden yarıda kalmış olan bizi çok üzüyor.
Stalin dönemi olan etniksel ayrımlar, ayrıca ülkemizdeki ve dünyadaki bireysel diğerkamlığın minimum seviyede olması, bunun sonucu Tina'nın farklı bir ülkede içinde bulunduğu psikolojik durum, sosyal antropoloji açısından hem bütünsel hem de bireysel olarak toplumsal baskılar. Babasının içinde bulunduğu travma ve son olarak çocukluktan bu yana içinde olduğu karmaşa.
10 üzerinden 8. Hem bilimsel hem de akış bakımından ölüm üzerine işlenmiş bir enfes tablo.
duygu yüklü bir anlatıma sahip “son bakış”. ölümün getirdiği sorgulamalar, pişmanlıklar, özlemler, mülteci sorunu, kadın olmak… o kadar çok alt başlık var ki. ama hepsi de göze batmadan ustalıkla akıp gidiyor. son bakış, 2020 duygu asena roman ödülüne sahip. yazardan okuduğum ilk kitaptı ve diğer kitaplarını okumak için sabırsızlanıyorum.
Yazar Hakkında
Irmak ZileliYazar · 7 kitap
IRMAK ZİLELİ, 1978 yılında İstanbul’da doğdu. Sosyal Antropoloji öğrenimi gördü. Televizyon ve dergilerde muhabirlik yaptı. Roman Kahramanları dergisinin kuruluşunda görev aldı ve ilk 6 sayı yayın yönetmenliğini yürüttü. 2006 yılından bu yana çeşitli dergilerde, gazete kitap eklerinde değerlendirme ve eleştiri yazılarının yanı sıra editörlüğünü yaptığı Remzi Kitap Gazetesi’nde “Devrik Cümle” adlı köşesinde yazmayı sürdürüyor.
Zileli’nin basılmış eserleri arasında, 2012 Yunus Nadi Roman Ödülü’nü kazanan ilk romanı Eşik (2011), Bayram Çocukları (2004) isimli bir araştırma ve Doğruyu Aradım Güzeli Sevdim (2009) başlığıyla Halit Refiğ ile söyleşi kitabı bulunuyor.
Zileli’nin ikinci romanı Gözlerini Kaçırma 2014′te Remzi Kitabevi tarafından yayınlandı.
