Yedi Deliler
Roberto ArltYazar:
Roberto Arlt
Çevirmen:
Ali Özçelebi
Tahmini Okuma Süresi:
8 sa. 23 dk.
Sayfa Sayısı:
296
Basım Tarihi:
Ocak 1993
Yayınevi:
Can Yayınları
Orijinal Adı:
The Seven Madmen (İsp: Los Siete Locos)
ISBN:
9789755104447
Ülke:
Türkiye
Dil:
Türkçe
Format:
Karton kapak
Reklam
Yorumlar ve İncelemeler
Öncelikle şunu belirteyim ki, bu roman okurken beni çok yordu. Betimlemeler, metaforlar o kadar yoğun ki anlaşılmayı zorlaştırıyor bu da okuru yoruyor, ha bu eksiklik mi, bence değil, ama dingin bir zamanda okumak gerekir diye düşünüyorum.
Genelevlerin geliri ile devrim yapmak üzere yola çıkan yedi(?) Arjantinlinin öyküsünü okuyoruz. Az olan karakter sayısı okunmayı nispeten kolaylaştırıyor. Olay örgüsü çok karışık, bağlam kurmakta çok zorlandım. Anlatıcı birinci tekil şahıs iken birden üçüncü tekil şahıstan devam ediliyor, haydiii bu da kim diyorsunuz. Anlatıcı geçmiş zamanı anlatıyor, bu belki okuyacaklar için spoiler (tatkaçıran) olabilir ama bilinmesi gerekir diye düşünüyorum, çünkü devam romanı olan Alev Makinaları’nda bu konudan bahsedilecektir. Zaman zaman şiirsel cümleler, kutsal kitaplardan alıntılar ile bir edebiyat cümbüşüne de dönüşüyor gibi de düşünülebilir.
Modern Latin Amerika edebiyatının öncülerinden Roberto Arlt’ın başyapıtı kabul edilen Yedi Deli Adam, gerçekten hayran kaldığım, muazzam bir eser. Kitabın adında Yedi dense de, sayı konusunda netliğin pek olmadığını söyleyebileceğimiz, bir grup ‘deli’ adamın hikayesi. Deliden kasıt, toplumun dışına itilmiş, ötekileşmiş, yüzyılın ve düzenin aksaklıklarının kurbanı olmuş, öfkeli insanlar. Hepsi birer antikahraman aslında. Sefalet ve düzenin aksaklıkları karşısında adeta bir savunma ve var olma mekanizması olarak çeşitli şeylere sığınmışlar. Toplumun dışına itilmiş bir grup diyoruz ama esasında bu düzen içinde toplumda kim kalmış, bu noktada toplumdaki çözülmeyi ve sistemi çok iyi ele almış Arlt. Baş karakterin çalıştığı fabrikadan para çaldığının anlaşılması üzerine çaldığı parayı toparlamaya çalışmasıyla başlayan kurgu, karakterimizin kendisi gibi ‘deli’ birkaç adamın örgüt kurma planına dahil olmasıyla devam ediyor. Kitabı muazzam bir metin yapan ise hem insanın kendi içindeki kavgaları ve varoluşsal sancıları muazzam zenginlikte bir edebi dille anlatması, hem de aynı başarıyla harika bir sistem eleştirisi ortaya koyması. Yazarın din, kitle yönetimi, bilim ve sanayileşme başta olmak üzere dünya düzeniyle ilgili birçok konuda gerçekten zihin açıcı fikirleri var. Kitapta antikahramanların dahil olduğu fantastik bir devrim planı var ki, bilimden sanayiye her kol, komünizmden liberalizme her sistem eleştiriden nasibini okuru hayran bırakan ironik bir üslupla almış. 20.yy başlarında Arjantin toplumunun ve siyasetinin muhteşem bir panoramasını çizerken, inanılmaz öngörüleriyle de şaşırtıyor Arlt. Latin Amerika edebiyatına ilgi duyanlara ya da hem siyasi arka planı olan hem de edebi açıdan zengin bir roman okumak isteyenlere tavsiye ederim. Bu arada kitabın devamı olan Los
Ne ettim ben hayatıma??Edebiyat
Çalıştığı yerde hırsızlık yapan Erdosain’in acilen para bulması lazım, yoksa hapishaneyi boylayacak. Her şey onun yüzünden, karısının yani, onu sürekli aşağıladığı için.
Mucizevi kurtuluşlar hayal etmişti halbuki Erdosain, kafasında bir tamam kurmuş, hatta onları hayal olmaktan çıkarıp bir güzel inanmıştı. Olmadı. “Ne ettim ben hayatıma?” sorusu, hayatın anlamını arama sorumluluğu ve varoluşunu tasdik etmesinin gerekliliği cebinde duruversin, ki kitap boyunca çıkarıp çıkarıp bakacak bunlara, parayı bulması lazım.
İşte böyle başlıyor Erdosain’in örgütün içine girmesi. Örgüt, faşist mi olacak, Bolşevizm mi karar veremediği için Tanrı’nın bile akıl erdiremediği bir Rus salatası gibi karışık. İnsanlığı salgınlarla, zehirli gazlarla yok etmenin, yalanla uyuşturumanın hiçbir sakıncası yok onlara göre. Uygarlık dediğin bir lağım kuyusu.
Absürt mü absürt olaylar, uçuk, saçma karakterler. Ki isimleri de kendileri gibi müsemma; Astrolog, Melankolik Pezevenk, Ebesini Gören Adam..
Bu kitabı iyi yapan şey bence tüm bunların gerçekten bu kadar uzakmış gibi görünüp gerçeğe bu kadar yakın olması. Birer karikatüre dönüşen örgütlenmeleri, sosyalist sıfatlarla iktidara gelen faşistleri, toplumlara yön veren dinamikleri, yazarın yaşadığı dönemin insan yüzlerini başarıyla öne çıkarıyor olması.
Ve bir de sekiz yaşında okuldan atıldıktan sonra kaynakçılık, boyacılık, kalaycı çıraklığı gibi işlerde çalışan Roberto Arlt’ın ilk romanı olması meselesi var, ki insan sormadan duramıyor: İlk roman nasıl bu kadar iyi olabilir?
Kitap öylece akıp gidecekmiş gibi görünüyor gözünüze. Ama konuşma çizgilerinde ve bizimkinin kafasının içindeki varoluş krizleri bitmek bilmiyor. Üstüne tüm bu absürt olaylar de eklenince okumayı yavaşlatıyor. Saliha Nilüfer’in temiz Türkçesiyle okumanın avantajına
“Tanrım! Hayat dediğin bu mudur yani? Daima yenilmek ve yenilgiden ibaret!
…
Hayatın yadsımasıyım, biliyorum.”
Roberto Arlt, modern Arjantin edebiyatına yön veren isimlerden. Yedi Deli Adam, 1929 yılında yayımlanmış, devam kitabı da var ama henüz bizde yayımlanmamış. Anlatıcı sık sık devam kitabından bahsediyor, üstkurmaca teknikleri. @ithakiyayinlari ndan yayımlanan Yedi Deliler ile Yedi Deli Adam aynı kitap.
Kitapta toplum normlarıyla uyumlu bir tek karakter yok, hepsi nevi şahsına münhasır tiplemeler. Baş karakter Erdosain de uyumsuz, yarı hayalci bir tipleme. Edebiyatta sık karşımıza çıkan bir izlek. Toplumla çatışkı içinde, lüzumsuz adam tiplemeleri. Bu karakterler üzerinden hem bireyin varoluşsal sorunları irdelenir hem toplumsal çözümleme yapılır. Okurken yormayan, keyifli kitaplardır!
Çalıştığı fabrikadan zimmetine para geçiren Erdosain, parayı ararken devrimci bir gruba katılıyor. Hırsızlıktan katilliğe doğru gelişme gösteren Erdosain’in yaşadıkları, iç dünyası anlatılıyor. Absürd, mizahi bir anlatım. Ayrıca kitleler psikolojisine de epey yer vermiş. Savaş sonrası dönem; kimyasal silah deneyleri, yeni buluşlar, totalitarizm yükselişte ve Arlt’ın devrim, kitlelerin yönlendirilmesi hakkında yazdıkları kehanet gibi. Bir yıl sonra askeri darbe olmuş. Aynı zamanda bir gazeteci olan Arlt dönemin nabzını iyi tutmuş.
Genel olarak okurların seveceğini düşündüğüm bir kitap, okurken Iris Murdoch’un Ağ’ını da çok düşündüm. Ortak detaylar var, onu seven bunu da sever durumları. Yedi Deli Adam daha önce yayımlanmış.
Yedi Deliler 
Ağ 
Iris Murdoch
Yedi Deliler Ağ Iris Murdoch
Latin Amerika edebiyatının aykırı ruhu Roberto Arlt’tan, 20. yüzyıl başı Buenos Aires’inin karanlık damarlarını nabız gibi hissettiren bir roman Yedi Deli Adam.
Karakterlerin omuzlarında yükselen, deliliği ve ahlaki çöküşü sahici bir yeraltı karanlığında anlatan, klasik roman duygusunu iliklere kadar hissettiren bir metin bu.
Başroldeki Erdosian, sefaletin içinde bile kendine efsane uydurabilen bir hayalperest. Kendi yücelttiği düşlerin içinde bile gölgelerinden kaçamayan bir adam.
Yanında ise kötülüğün, riyakârlığın, çürümüşlüğün cisimleştiği altı “arızalı” karakter var.
Ama ne kadar karanlık olurlarsa olsunlar, sistemin kendisi kadar yoz değiller.
Erdosian’ın zimmetine geçirdiği parayı yerine koyma çabası yalnızca yüzeyde görünen hikâye. Asıl mesele, Dostoyevski’vari bir “yeraltı”nın içinde gelişen çöküşün hikâyesi.
Kuzeni Barsut’un nefreti, astrologun sahte devrimciliği, topal fahişeyle evli eczacı Ergueta’nın iç çatışmaları, ebesini gören adam, melankolik pe*evenk… Hepsi birer karabasan karakteri gibi deli gömleğiyle sahne alan figürler.
Arlt yalnızca döneminin Arjantin’ini anlatmakla kalmayıp gelecek üzerine de düşündürüyor:
Devlet sistemlerinin iç yüzü, laboratuvarlarda üretilen salgınlar, iktidarın kimlerin elinde şekillendiği gibi meseleler metnin satır aralarında fazlasıyla çarpıcı.
Henüz Covid bile yaşanmamış, H*tler’in adı bile anılmazken yazılmış bu romanın günümüzle bu kadar kesişmesi fazlasıyla sarsıcı.
Kadın karakterler ise bambaşka bir derinlik taşıyor.
Hipólita’nın ilk maaşını harcama biçimi önce gülümsetiyor, ardından insanın içine çöken o tanıdık burukluğu bırakıyor.
Yedi Deli Adam, absürdün tuhaflığıyla ironinin keskinliğini buluşturan, delilikle gerçeklik arasında gidip gelen sarsıcı bir roman.
Latin Amerika’nın “dışa doğru çığlık atan”
Öncelikle bu muhteşem kitabın burada bu kadar az okuru olması ve hakkında sadece 2 inceleme yazılmış olmasının şaşkınlığı içinde olduğumu belirtmeliyim. Modern Arjantin edebiyatına yön veren en önemli isimlerden sayılan Roberto Arlt’ın dilimize çevrilen tek kitabı bu maalesef. Daha önce Can Yayınlarında Ali Özçelebi “Yedi Deliler” olarak çevirmiş kitabı, Kollektif Kitap’ta Türkçesi Saliha Nilüfer imzalı oldukça başarılı bulduğum bir çevirisini sunmuş okuyucuya ama kitabın devamı olan “Los Lanzallamas” maalesef hala çevrilmedi.
Geçelim kitabımızın konusuna. Yaklaşık yüz sayfa boyunca baş kahramanı Erdosain üzerine yoğunlaşan konu durmadan “yedi deli”nin diğerleri nerede diye zihnimi kurcalamama neden oldu. Aslında kitapta teşhis konan ve akıl hastanesine yatırılan bir tek deli var o da Ergueta. Eczacı olan bu kahramanla Erdosain arasında geçen diyaloglardan onun kutsal kitapta yazılanlara, sayılara, kumar oynamaya takıntılı olduğunu öğreniriz. Hipolita adlı çok ilginç bir kadınla evlenmiştir ki kitapta kadınların korkunç şekilde aşağılanmasını adeta haklı çıkarmak için yaratılmış bu tuhaf kadın şeytanın simgesidir.
Erdosain’in başını dertten kurtarması için yanına gittiği Astrolog lakaplı adam, romanı bambaşka bir boyuta taşır. Kişinin “ben”i ile olan problemlerinin yanına siyasi, tarihi, dinî bir çok konuda kara mizah sayılabilecek diyaloglar ortaya çıkar. Küçük bir örnek vermek gerekirse:
“Ne vahşiler! Tanrı’ya nasıl kıyabildiler hâlâ anlayamıyorum. Ama biz tanrıları dirilteceğiz. Yakışıklı, alabildiğine medeni tanrılar icat edeceğiz. Bakın o zaman hayat nasıl da farklı olacak!”
Alıntıdan da anlaşılacağı gibi Astrolog, kitleleri etkisi altına almayı planladığı bir örgüt kurmak için kolları sıvamıştır. Kitaptaki diğer deliler de bu örgüt etrafında toplanan: Altın
Roberto Arlt’ın Yedi Deli Adam ı okurken zorlandığım bir kitap oldu. Başta çok güzel aktı, sonlarda boğulmaya başladım.Kesinlikle geniş zamanda ve tamamen odaklanmış bir okumayla bu kitaptan çokça tartışma konusu çıkar. Benim kabaca not aldıklarım arasında: Erdosain karakterinin varoluşsal sıkıntılarını görüyoruz. Şirketinden ufak tefek para aşırmalardan bir örgütün parçası oluncaya kadar geçen zamanda ne yaptığının farkında olmayan sürüklenen karakter en sonunda bir yer ediniyor. Varoluşsal bir savruluş gözlemliyoruz.
Bir diğer husus astorolog karakteri. Yazarla karşı karşıya gelme sansım olsaydı, neden böyle bir isim tercih ettiğini sormak isterdim. Ben ütopik hayalleriyle geleceği kurgulamaya çalışmasına bağladım.
Sonra delilik kavramı ayrıca konuşulması gereken bir husus. Ben kitapların arkasındaki açıklamalara bakmadan okuyanlardanım; herhangi bir ön yargım oluşmasın diye. Ancak kitabın kendi isminden ötürü Erdosainin şizofren geçişlerini okumayı beklerken, toplumun deliliklerini okumak güzel bir ters köşe oldu benim için. Kitabı biraz araştırdığımda yazarın o anarşik grup içerisindeki farklı karakterlerle toplumu eleştirdiği üzerine eleştriler okudum. Ben biraz sıkıldığım için bunları fark edememişim. Ancak tekrar okumayı düşünenler varsa, ben pek düşünmüyorum , bunları keşfetmek çok keyifli olabilir.
Modern Arjantin edebiyatının temsilcilerinden olan Roberto Arlt'ın Yedi Deli Adam adlı kitabı,1929 yılında yayımlanmış.
Kitabın en başında başkarakterimiz olacak olan Erdosian'ın çalıştığı yerde bir miktar parayı zimmetine geçirdiği öğreniyoruz.
Bu parayı belli bir sürede yerine koyması gibi bir seçeneği vardır.
Erdosian bu parayı bulmak için yola çıkar ve yolu kendisi gibi ayakları yere basmayan, toplumsal düzeni değiştirmek için gizli bir örgüt kurma amacını taşıyan birkaç " deli" adamla kesişir.
Hepsinin ortak özelliği, toplum dışı karakterler olması.
Astrolog, Melankolik Pezevenk, Eczacı Ergueta, kuzen Barsut...Hepsi unutulmaz antikahramanlar.Ben "7 Deli Adam"ı tam olarak tespit edenedim.
Çok güçlü bir sistem eleştirisinin yapıldığı, mizah gücü yuksek, edebi olarak güçlü bir metin Yedi Deli Adam.
Zevkle okudum.
Arjantin - Buenos Aires kenar mahalleleri
Bildiğimiz, duyduğumuz tüm örgütler ve devrim hareketleri belirli ahlaki ve yüce bir amaç etrafında kurulmaya çalışılmıştır. Ulvi bir görevi yerine getirmek için ulvi bir yol izlediklerini duyarız hep. Burada kuracağımız devrimci örgütün, yapacağımız devrimin bir ismi yok ve be ahlaki değerler taşıyan bir amacı var ne de bu örgütün gittiği yol yücelik taşıyor.
Amacı ülkeyi ve dünyayı kontrol altına almak olan gizli devrimci bir örgütü kurmak için gerekli finansal kaynağı ufak bir sermayeyle genelevler zinciri kurmak olan bunun iöşnde işin ehli kişileri belirleyen bir oluşum.
Örgütün kurucuları ile bir şekilde tanışmış olan ama son vakte kadar bu amaçlardan habersiz olan Erdosain ( Augusto Remo Erdosain) yani baş kahramanımız içinde bulunduğu ve kendisine acı veren ruhsal durumunda kendini tanıma ve anlama çabalarındayken örgütün kurulması için gereken parayı, kurduğu bir planla elde edeceğini söyler.
(Erdosain, çalıştığı şeker fabrikasından tırtıkladığı altı yüz peso ve yedi kuruşu kendisini ispiyonlayan biri yüzünden ödemek zorundadır ya da hapse atılacaktır.)
Bir mucit olan Erdosain örgütün amaçlarından olan hastalık, savaş ve kaosu yaratabilecek ekipmanları oluşturabilecek zekadadır ve örgütün kuruluşu aşamasında tanıştığı diğer ilginç kişilerle hem kendi sorununu çözer hem de içsel sorgılamalarını güçlendirir.
Kitaptaki yedi deli adamdan ilginç isimli kimi karakterler ise; Melankolik Pezevenk, Astrolog, Ebesini Gören Adam vs.
Latin Amerika Edebiyatı'nın en önemli yazarlarından Arjantinli Roberto Arlt, Yedi Deli Adam (1929) ve devam kitabı olan Los lanzallamas(1931)ile başyapıtlarını bizlere sunmuştur.Devam kitabı Türkçede Alev Makinesi adıyla okuyucusunu beklemektedir.
Kitapta baş karakter Erdosain hayalci bir tip.Çalıştıgı yerden para çalmış ama suçlanmamak için o parayı geri yerine koyması gerekir.Kısa bir süre vardır.İlk aklına gelen insan eczacı Ergueta'dır.Ondan para ister.Sonrasında Erdosain aracılığı ile Astrolog,Melankolik Pezevenk,Ebesini Gören Adam ile tanışırız.Bağlantılı olarak diğer karakterlerde kendini gün yüzüne çıkartır elbette.Erdosain hayallerinde parayı kendisine verecek insanları düşler,bu insanlar özellikle zengin kadınlardır.Hayallerindeki bu kadınlara karşı gerçekte olduğundan çok farklı kişiliğe bürünür Erdosain.Kitaptaki karakterlerin hepsinde varoluşsal sancılar hakim.Toplum dışına yitilmiş bu insanların yaşamlarından ögrendiğimiz fantastik maceraları,düşünsel işlerini yoluna koyma uğruna çabalamalarını,gizli kapaklı yapmaya çalıştıklarını pür dikkat okur sonucu merakla bekleriz.Hayalini kurup yapmak istedikleri onca şeyin içinde yaptıkları mantıksız davranışların ardı arkası kesilmez.Kuzen Barsut vardır mesela,Erdosain'i sevmez onu kendisine düşman bilir,sonunda ise bile isteye Erdosain'in tuzağına düşer.Barsut'un başına gelenler de dahil,devrimcisinden,komplocusuna karakterlerin ilerlediği yol deliliklerle doludur.Bu kadar ilginç fikirleri ve eylemleri olan karakterlerin oluşturduğu bu kitap,elbette okunmaya değer nitelikte.Ben severek okudum.Kitapla ve sevgiyle kalınız.
Yazar Hakkında
Roberto ArltYazar · 2 kitap
Roberto Arlt 1900’de Buenos Aires’te doğdu. Anne babası Avrupa göçmeniydi. Sert ve baskıcı babasıyla sorunlu bir ilişkisi vardı. Sekiz yaşında okuldan atıldıktan sonra kendi kendini eğitti. On altı yaşında evi terk etti. Tezgâhtarlık, kalaycı çıraklığı, boyacılık, tamircilik, kaynakçılık, tuğla fabrikasında müdürlük ve liman işçiliği gibi pek çok farklı iş yaptıktan sonra yerel bir gazetede çalışmaya başladı. İlk romanı El juguete rabioso 1926’da yayımlandı. Yedi Deli Adam (1929) ve devam kitabı Los lanzallamas (1931) yazarın başyapıtları olarak görülür. Hayattayken, Buenos Aires ve İspanya’daki gündelik hayatı anlattığı gazete makaleleriyle tanınan Arlt dört romanın yanı sıra birçok tiyatro oyunu ve kısa hikâye kaleme aldı. Modern Arjantin edebiyatına yön veren en önemli isimlerden sayılan yazar kırk iki yaşında hayatını kaybetti.
