Gönlümüze göre tek "izm" bulmuşuz milletlerarası "izm" pazarında. Âşıklarıdan hiçbir fedakarlık istemeyen bir sevgili bu. Bizden başka talibi de yok, Tohum topraklarımızda işitilmemiş bir cömertlik boy atmış. Dallarla gövdelerin birbirine karıştığı hindistan inciri mübarek! Evet bu "izm" uğruna bütün "izm"lere düşman kesilmişiz, bütün "izm"lere yani tefekküre. Bu dildadeyi gerçek ve hayali her tehlikeden korumak için hapishaneler yükseltmiş matbaalar kurmuş, üniversiteler inşa etmişiz. Kanun hiçbir itizale göz açtırmamış. Yasaların gediklerinden ülkeye dalan her düşünce süngü ile tepelenmiş. Kamuoyu o mâbudenin Şüpheli rakiplerini haklamak için el ele vermiş iktidarla. Ülkede ilk ve son defa olarak bir konsensüs gercekleşmiş. Maziyi yok etmek, istikbali boğmak, vatandaşı sefil bir sürü haline getirmek için yıllarca karşısında secde edilen bu kahhar "izm", dilimizde karşılığı bulunmayan yedi ceddi yabancı bir mefhum. Batı`da can vereli asırlar olmuş. 1789'a kadar çeşitli kisvelerle, çeşitli adlarla Avrupa tarihini kana, çamura, pisliğe boyayan bu habis ruh, uzun zaman uğrayamamış ülkemize. Haçlı zihniyeti diye lanetlenmiş. Engizisyon kılığına girmiş, tüyler ürpertmiş Bazen pierre l'Hermite, bazen Ignace de Loyola. Rusya'da çar olarak tecelli etmiş.
Düşünce hürriyetini işkence masalarında boğan bu mecnun, bu kanlı alüfte nihayet ülkemizi şereflendirmiş. "İnsaf din`in yarısıdır"diyen, her tefekküre açık bir medeniyetin yozlaşmış çocukları bu kart fahişeyi baş tacı etmişler Evet. genç ihtiyar milyonlarca insanın tek sevgilisi: Obskürantizm.' Bazen maddecilik adını almış ülkemizde, bazen pozitivizm. Kâh batıcılık olmuş kâh Batı düşmanlığı. Sosyalizm onun bayrağını tașımak zorunda kalmış. Bir kelimeyle, bütün "izm"ler onun himayesinde sahneye çıkmış.
Elli yıl düşünceyi
Sayfa 289 - İletişim yayınları 9.baskı