Murat Özcan
@Fatsali_52
Her çiçeğin bir mevsimi, her kitabın bir zamanı vardır. Haziranın tadını yeni hikâyelerle çıkarın.
“Ödül olduktan sonra orucu ben de tutarım. Yok, sen hayatta, aramızdayken erdemli ol, kutsal Peder; manastıra kapanıp hazıra konmadan, yukarıdan ödül beklemeden topluma yararlı ol; çetin olan bu…”
Kelimeler bazen yanılır.
Sayfa 15 - Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları
“Ezilenler”i tamamladıktan sonra yoğun çalışma temposu nedeniyle sağlığı bozulan Dostoyevski doktorunun tavsiyesi ile Almanya, Fransa ve İngiltere’yi içeren kısa bir Avrupa seyahatine çıkar. Yıl 1862’dir. Avrupa’da devrimin etkileri hala sürmekte, burjuvazi yükselmekte, ezilen kesimleri savunmak amacıyla sosyalizm sesini yükseltmektedir. Slav milliyetçisi Dostoyevski’nin gözünden bakıldığında Avrupa medeniyeti ruhsuz ve kalpsiz bir materyalizme dayanmaktadır. Londra’da toplumsal hayatın açık çelişkileri, zenginlik ve yoksulluk arasındaki uçurum, manevi duygulardan uzaklaşma bilinçsiz bir küstahlıkla ve hiç kimseye aldırış etmeden sergilenirken devrimin merkezi Paris’te burjuvazinin kendine güven ve düzen görüntüsü altında saklanır. Katolik kilisesi paranın peşinde koşar olmuş, insanlar ahlak ve maneviyattan uzaklaşmışlardır.
Öfkeli ve alaycı bu Avrupa eleştirisinde Dostoyevski otellerdeki kimlik kontrolünden küçük esnafa, eşini aldatan kadın ve erkeklerden hayat kadınlarına, burjuvadan rahiplere kadar hem kesime batırır iğnelerini. Dostoyevski’ye göre sosyalizme geçiş kaçınılmazdır, ancak bencil kişisel çıkarlara dayanan bir sosyalizmin kazanma şansı yoktur; başarılı olmak için manevi değerlere sarılmak ve Rus komününe özgü Hristiyan değerleri muhafaza etmek gereklidir.
Dostoyevski notlarının başlangıcında derin bir Rus toplumu analizi yapar; biz de Rus ve Türk aydınlarının birbirine ne kadar benzediğini anlarız. Rus entelijiyansı Avrupalılara benzemek ister, ama sadece görünüş olarak (“Ayağımıza ipek çorap geçirip başımıza bir peruk takınca, bir de kılıç kuşanınca Avrupalı olacağımızı sanıyorduk. İşin kötüsü, hoşumuza da gidiyordu bu.”). Bu Avrupalılaşma hevesi okumuş kesimi halktan uzaklaştırır (“Biz öylesine güzeliz, öylesine uygarlaştık, öylesine Avrupalılaştık
"Kuran'ın insan uydurması bir kitap olabilmesi için, şu birazdan sayacaklarımın ve çok daha fazlasının aynı anda gerçekleşmesi gerekliydi:
Hali vakti yerinde olan Muhammed adında bir tüccar, birdenbire insanların uyduruk ilahlara tapmalarından rahatsızlık duyacak. Ardından kafasında bir Tanrı yaratıp, bu Tanrı'nın ona birtakım sözler söylediğini bildirecek. Bir kumar oynayacak ve bu dünyanın bir başlangıcı olduğunu, yaratıldığını iddia edecek. İnsanları, hep etraflarına bakıp sorgulamaya çağıracak. Bazen güneşi, bazen yıldızları, bazen bir deveyi örnek verip, tüm bu evrenin bir yaratıcı tarafından düzenlenmiş olduğunu söyleyecek. Örnek verdiği Güneş için "bakın nasıl da dönüyor etrafınızda" demeyecek, o Güneş'in kendine has bir yörüngesi olduğunu söyleyecek (lokman 29). Güneş ve yıldızlara "kandil" manasına gelen ısı ve ışık kaynağı sıfatları verirken, Ay için sadece "nur" diyecek (nuh 16, mülk 5). Ardından ayın yörüngesini eğri bir hurma dalına benzetecek (yasin 39). Ardından bazı bitkilerin cinsiyet sahibi olduklarını bildirecek (yasin 36). Hızını alamayacak Muhammed, bitkilerde tozlaşmayı biliyormuşçasına rüzgarlara "dölleyici" diyecek (hicr 22). Embriyodaki et-kemik-et oluşum sırasını doğru bir şekilde yazacak (müminun 14). Yüzlerce yanlış iddia içeren antik Yunan kitaplarından derlediği bilgilerin arasından, hep en doğru olanlarını seçecek Muhammed. Şansı hiç kesilmeyecek Muhammed'in, her canlının yapısında "su" bulunduğunu da doğru bilecek (enbiya 30). Günümüzde bile daha ne olduğunun yeni farkına varılan pulsarlara en uygun tanımı yapacak (tarık 1-3). Karaların hareket halinde olduğunu iddia edecek (neml 88). Zamanın izafi oluşuna örnekler verecek (secde 5, mearic 4). Yazdığı kitapta hep kaçak dövüş oynayacak, fakat nedense birdenbire halen yaşamakta olan bir