Karanlık Bir Mağaradan İdealler Dünyasına1000Kitap
Bazı kitaplar vardır; kapağını kapattığınızda odadaki sessizlik büyür, içinizdeki o eski, tanıdık sızı derinleşir. Platon’un yüzyıllar öncesinden bugüne fısıldayan Devlet i benim için sadece bir felsefe metni ya da ütopik bir sistem tasarımı değil; insanın kusursuzluğa olan o çaresiz, özlem dolu ve bir o kadar da hüzünlü yürüyüşünün hikayesidir. Kitabı her elime aldığımda, ideal olanın güzelliği ile elimizde kalan dünyanın acımasız gerçekliği arasındaki o devasa uçurumun ağırlığını hissederim.
Platon, hocası Sokrates’in adaletsizce idam edilişinin o soğuk gölgesinde inşa eder bu eseri. Belki de bu yüzden, satır aralarında hep kaybedilmiş bir adalet duygusunun, kırılmış bir kalbin yasını bulurum.
Eser, temelde Adalet nedir? sorusunun peşine düşerken, aslında insan ruhunun dehlizlerine iner. Platon, toplumu ve devleti anlatırken aslında bizi, yani insanı anlatır. Ancak insan, kendi içindeki karanlıkla yüzleşmekten o kadar korkar ki...
Kitapta beni en çok sarsan, o hepimizin bildiği ama her okuduğumda içimi yeniden sızlatan o meşhur alıntıdır:
Karanlığa alışan gözler, güneşi gördüklerinde önce kör olurlar; sonra o ışığa feryat ederler.
Bu cümle, insanlığın ortak trajedisinin en yalın özetidir. Bizler, kendi mağaralarımıza, kendi uydurduğumuz yalanlara ve zincirlerimize o kadar alışmışız ki, biri çıkıp bize gerçeği, saf sevgiyi ya da mutlak adaleti gösterdiğinde ona teşekkür etmek yerine nefret kusarız. Işık canımızı yakar. Tıpkı Sokrates’i ölüme gönderen o kalabalık gibi, bugün de kendi konforlu karanlığından çıkmak istemeyen insanlığın hüznü çöker satırların üzerine.
Platon’un ideal devletinde yönetici olan Filozof Kral figürü, dışarıdan bakıldığında ihtişamlı görünse de, aslında muazzam bir yalnızlığın sembolüdür. Bilmek, görm canını yakar
Anton Çehov'un Kara Keşiş adlı eserini okurken ilk başta sıradan bir psikolojik hikâye okuyacağımı düşünmüştüm. Ancak kitap ilerledikçe insanın zihni mutluluk anlayışı ve delilik ile deha arasındaki ince çizgi üzerine düşündüren oldukça etkileyici bir eserle karşılaştım. Çehov'un sade ama derin anlatımı sayesinde hikâyenin içine kolayca girdim. Eserin başkahramanı Andrey Kovrin başarılı ve zeki bir akademisyendir. Dinlenmek amacıyla çocukluğunun geçtiği yere gider ve burada zamanla Kara Keşiş adını verdiği gizemli bir varlık görmeye başlar. Başlangıçta bu görüntüler ona ilham verir ve kendisini özel hissettirir. Ancak zamanla gerçeklik ile hayal arasındaki sınır bulanıklaşır. Kitabı okurken Kovrin'in yaşadıklarını anlamaya çalıştım. Bir yandan onun düşüncelerine hak verirken bir yandan da yavaş yavaş içine düştüğü ruhsal çöküş beni üzdü. Kitapta en çok dikkatimi çeken nokta Çehov'un deliliği sadece bir hastalık olarak göstermemesiydi. Yazar, bazı insanların büyük idealler uğruna kendilerini tüketebileceğini ve toplumun normal kabul ettiği hayatın herkes için mutluluk getirmeyebileceğini sorguluyor. Bu yönüyle eser beni oldukça düşündürdü. Özellikle Kara Keşiş'in Kovrine söylediği sözler insanın kendisini özel hissetme isteğini ve bunun tehlikeli sonuçlarını gözler önüne seriyor. Çehov'un anlatım tarzını da çok beğendim. Gereksiz ayrıntılara girmeden kısa ama etkili cümlelerle karakterlerin duygularını okuyucuya hissettirebiliyor. Kitabın atmosferi zaman zaman huzurlu, zaman zaman ise rahatsız edici bir hal alıyor. Bu değişim, Kovrinin ruh hâlini daha iyi anlamamı sağladı.
Eserdeki karakterler gerçekçi geldi. Özellikle Kovrinn yaşadığı iç çatışmalar oldukça inandırıcıydı. Kitabı okurken bazen onun için endişelendim bazen de yaptığı seçimlere kızdım. Bu durum karakterin
“Kötü bir anıyı unutmanın en iyi yolu güzel bir tanesiyle değişmektir.”
Buda’nın Beyni – Rick Hanson & Richard Mendius
Bu kitap benim için klasik bir kişisel gelişim kitabı olmadı. Bilimle Buda psikolojisini ve meditasyonu bir araya getirmesi, eseri farklı bir boyuta taşıyor. Yani ya sadece spiritüel bir anlatım var ya da sadece nörobilimsel bir açıklama var diyemiyorum; ikisini birlikte yürütmeye çalışıyor.
Özellikle hoşuma giden nokta şu oldu: Anlatılan kavramlar soyut kalmıyor. Beynin yapısı, nöroplastisite, stres tepkileri, mutluluk devreleri gibi konular bilimsel zeminde açıklanıyor; ardından meditasyon ve farkındalık pratiğiyle bunun nasıl dönüştürülebileceği gösteriliyor. Bu yaklaşım bana şunu düşündürdü: İçsel gelişim artık sadece inanç meselesi değil, aynı zamanda biyolojik bir süreç.
Kitabın sonunda takviye gıdaların önemine değinmesi de benim için ayrıca değerliydi. Zihinsel denge, duygu regülasyonu ve odaklanma üzerinde beslenmenin ve bazı desteklerin rolünü vurgulaması, konuyu daha bütüncül bir çerçeveye oturtuyor. Sadece “zihinsel çalış” demiyor; bedenin biyokimyasını da hesaba katıyor.
Genel olarak kitap bana şunu hissettirdi: Mutluluk, sevgi ve bilgelik soyut idealler değil; doğru pratikler ve doğru biyolojik destekle geliştirilebilecek kapasitelerdir. Bilim ile kadim öğretilerin çatışmak zorunda olmadığını, doğru bir dil kurulduğunda birbirini tamamlayabildiğini görmek benim için kitabın en güçlü tarafıydı.
1980’e giden o puslu yıllar… Sokaklar gergin, üniversiteler diken üstünde. Gençlik bir yanda idealler, bir yanda korkular arasında sıkışmış. Nurullah Genç’in kendi hayatından izler taşıyan romanı Tutkular Keder Oldu tam da bu atmosferin içine alıyor insanı.
Erzurum’da kesişen yollar, kurulan dostluklar, büyüyen öfkeler… Ve hikâyenin merkezinde Zülküf. Yoksul, sabırsız, sevdiğine kavuşma arzusu içinde sürekli taviz veren bir genç. Daha rahat bir hayat umuduyla attığı her adım, onu biraz daha ağır bir bedelle yüzleştiriyor. Hayallerinin peşinden koşarken kendinden eksildiğini görmek insanın içini burkuyor.
Okurken en çok şunu hissettim: Aceleyle verilen kararlar, insanın kaderinde derin izler bırakıyor. Zülküf’ün yaşadıkları sadece bir karakterin dramı gibi durmuyor; bir dönemin gençliğinin ruh hâli satırlara sinmiş. Karamsarlığın ortasında sabrı, öfkenin içinde umudu hatırlatan bir hikâye.
Dili sade, akışı güçlü. Kısa sürede bitiyor ama etkisi zihinde kalıyor. Kitabı kapattığımda içimde tek bir cümle dolaşıyordu: Azla yetinmeyi bilmek ve sağlam bir yere tutunmak insanı ayakta tutuyor.
Benim için hem hüzünlü hem düşündürücü bir okuma oldu.
GEÇMİŞ ZAMANA MUSTAFA KUTLU'DAN BAKMAK
Mustafa Kutlu okurken çocukluğumu okuyormuş gibi hissediyorum. Henüz her şeyin bu kadar hızlı, bu kadar ultra, bu kadar otomatik olmadığı o manuel zamanlar... İstasyonda geçen hikayelerdeki istasyoncu, lokantacı, çorbacı; mutlak hatıramda bir surette beliriyor. Ya da mahalle, köy, kasaba hikayelerindeki mahallenin delisi, velisi, âmâsı, dilsizi... Hepsinin adı, sanı, lakabı dipdiri kendi hikayemde.
Modern zamanların bizden alıp götürdüğü birçok şey; küçük idealler, hız ve otomasyondan arınmış o sıradanlık, Kutlu’nun eserlerinin okura temas noktası olmuştur. 
Bu Böyledir’de Süleyman'ın, eşinin ayakkabılarına bakıp yüreğini sızlatan iç acısının bugün net bir karşılığı var mıdır? Yahut bir davul fırın sahibi olmanın tuhaf zaferini, en fazla neye sahip olunca hisseder günümüz insanı?
Mustafa Kutlu’yu ilk kez 14 yaşında, edebiyat öğretmenimin verdiği 
Tufandan Önce kitabıyla sevmiştim. Aradan geçen 20 yılda çok şey değişti. Eserlerin bir çoğu içindekilerle birlikte mazi kabilinden okunuyor olsa da Kutlu’nun kahramanlarının büyük iddiaların peşinde koşmaması, hayatın akışındaki o küçük, samimi tesadüfler bize kendimizi hatırlatıyor. Hızın ve otomasyonun insanı yabancılaştırdığı bu çağda; kasabanın, istasyonun ve mahallenin o capcanlı hafızasıyla yeniden eve, yani çocukluğumuza dönme hissini seviyoruz.
Kutlu’yu bundan sebep seviyoruz.
Edit: 
Chef bitti şimdi. Ama bu kitabın sonu yok. E be Mustafa Kutlu... Meselenin sonunu niye okura bırakırsın ki. Zaten aklımızda kırk türlü tilki, yani bi de bunun derdine mi düşelim. :)
Edit: 
Arkakapak Yazıları yazarın uzun yıllar yönetiminde bulunduğu Dergâh dergisinin arka kapağında yayımlanan kısa, yoğun ve vurucu metinlerinin bir araya getirilmesiyle oluşmuştur. Dergâh yayın hayatına son verene kadar ben de takip etmiştim Kutlu'nun yazılarını. Çoğusu
Mustafa Kutlu okurken çocukluğumu okuyormuş gibi hissediyorum. Henüz her şeyin bu kadar hızlı, bu kadar ultra, bu kadar otomatik olmadığı o manuel zamanlar... İstasyonda geçen hikayelerdeki istasyoncu, lokantacı, çorbacı; mutlak hatıramda bir surette beliriyor. Ya da mahalle, köy, kasaba hikayelerindeki mahallenin delisi, velisi, âmâsı, dilsizi... Hepsinin adı, sanı, lakabı dipdiri kendi hikayemde.
Modern zamanların bizden alıp götürdüğü birçok şey; küçük idealler, hız ve otomasyondan arınmış o sıradanlık, Kutlu’nun eserlerinin okura temas noktası olmuştur. Bu Böyledir’de Süleyman'ın, eşinin ayakkabılarına bakıp yüreğini sızlatan iç acısının bugün net bir karşılığı var mıdır? Yahut bir davul fırın sahibi olmanın tuhaf zaferini, en fazla neye sahip olunca hisseder günümüz insanı?
Mustafa Kutlu’yu ilk kez 14 yaşında, edebiyat öğretmenimin verdiği Tufandan Önce kitabıyla sevmiştim. Aradan geçen 20 yılda çok şey değişti. Eserlerin bir çoğu içindekilerle birlikte mazi kabilinden okunuyor olsa da Kutlu’nun kahramanlarının büyük iddiaların peşinde koşmaması, hayatın akışındaki o küçük, samimi tesadüfler bize kendimizi hatırlatıyor. Hızın ve otomasyonun insanı yabancılaştırdığı bu çağda; kasabanın, istasyonun ve mahallenin o capcanlı hafızasıyla yeniden eve, yani çocukluğumuza dönme hissini seviyoruz.
Kutlu’yu bundan sebep seviyoruz.
Edit: Chef bitti şimdi. Ama bu kitabın sonu yok. E be Mustafa Kutlu... Meselenin sonunu niye okura bırakırsın ki. Zaten aklımızda kırk türlü tilki, yani bi de bunun derdine mi düşelim. :)
Edit: Arkakapak Yazıları yazarın uzun yıllar yönetiminde bulunduğu Dergâh dergisinin arka kapağında yayımlanan kısa, yoğun ve vurucu metinlerinin bir araya getirilmesiyle oluşmuştur. Dergâh yayın hayatına son verene kadar ben de takip etmiştim Kutlu'nun yazılarını. ÇoğusuKağıdın Kanı AkmazEdebiyat
Kağıdın kanı akmazmış ama eğer akabilseydi, sanırım en çok bu kitabın sayfalarından akardı. Çünkü kitabın kapağı, İspanya İç Savaşı’nın ortasına açılıyor. Tarih kitapları savaşları, kazananları ve kaybedenleri anlatadursun, Hemingway savaşın ortasında kalan insanları işlemiş kağıtlara. Korkanları, sevenleri, bekleyenleri, özleyenleri…Savaşların haritalar ve cephelerden ibaret olmadığını anlatmak istemiş sanki.
Bu kitapta beni en çok etkileyen şey karakterlerin derinliğiydi. Robert Jordan, Maria, Pilar, Anselmo, Pablo… Neredeyse herkes kendi geçmişi, korkuları, zaafları ve doğrularıyla yaşayan gerçek insanlar gibi hissettirdi. Kitap boyunca kimse yalnızca iyi ya da kötü değil. Herkes savaşın içinde biraz kırılmış, biraz değişmiş ve biraz da hayatta kalmaya çalışıyor. Belki de bu yüzden kitap bana bir savaş romanından çok insan doğası üzerine yazılmış bir roman gibi geldi. Cesaret nedir? Sadakat nedir? İnsan hangi noktada vazgeçer, hangi noktada direnmeye devam eder? Uğruna yaşamaya değecek bir şey bulduğunda mı cesur olur; yoksa uğruna ölmeye değecek bir şey bulduğunda mı?
Çanlar Kimin İçin Çalıyor’u okurken zaman zaman yoruldum. Sonuçta Hemingway yaklaşık üç dört güne sığan bir hikayeyi altı yüz sayfaya yayıyor. Bazı bölümlerde ilerleyiş yavaşlıyor, hatta insan bir an önce köprünün patlatılacağı güne ulaşmak istiyor. Ama Hemingway’in amacı zaten olayları anlatmak değil; insanları anlatmak.
John Donne’un dizelerinden gelen başlık da kitabın ruhunu kusursuz biçimde özetliyor. Bir insanın ölümü yalnızca onu eksiltmez. Hepimizden bir şey götürür. Bu yüzden kimse sormasın ‘Çanlar kimin için çalıyor?’ diye. Cevap belli; bütün insanlık için.