Yazar:
İsmayıl Şıxlı
Tahmini Okuma Süresi:
12 sa. 19 dk.
Sayfa Sayısı:
435
Basım Tarihi:
1983
Yayınevi:
Yazıçı
Orijinal Adı:
Seçilmiş Əsərləri
Ülke:
Azerbaycan
Dil:
Azerbaycanca
Format:
Karton kapak
Sıralamalar
Reklam
Yorumlar ve İncelemeler
Cehaletin oyanışı ve lâl gerçekler..·372 syf.·Düşünce
9/10
2026 9. kitabı
Azerbaycanlı yazar İsmayıl Şıxlı'nın 
Deli Kür romanı hem tarihi hem de çağdaş klasiklerden kabul edilen bir nevi şedevr roman olarak kabul edilir-ki benim içinde öyle diyebilirim. Roman da esasen 19. yüzyılda Azerbaycan’da yaşanan olaylar baş verirken, diğer tarafdan da sosyal ve kültürel yaşam ön plana çekiliyor aslında.
Şıxlı'nın bu romanına 1969 yılında film uyarlaması da yapıldı ve çok başarılı olmuş fikrimce. İzlemenizi tavsiye ederim. Romanda baş veren olaylar Azerbaycan’ın Kür nehri sahilindeki Göytepe köyünde geçiyor. Ana karakterin ismi Cahandar Ağa'dır.
"Deli Kür bir destandır. Cahandar ağa, her şeyden önce, destanın kahramanıdır. Ne geçmiş ne de gelecek onu kabul eder, ama o ebedidir." s.4
Roman, Cahandar Ağa’nın Allahyar isimli birisinin karısını kaçırması ile başlıyor. Bu olay hem Cahandar Ağa’nın kendisinde hem de ailesinde bir çok köklü değişikliğe yol açmaya başlar ki, sonuç olarak karısı Zernigar, üzerine kuma getirilmesine karşı çıkar. Bildiğiniz türk dizisi gibi, değil mi?..
Romanın bir kısmı aile ile ilgili yaşanan sosyal olaylara fokuslanır diyebilirim. Aile içindeki çatışmalar, Cahandar Ağa’nın iki karısı ile ilişkisi, oğulları ile yaşananlar, kızının başına gelenler vb. Ayrıca zengin bir aile olarak nasıl bir yaşam sürdükleri de anlatılıyor. Roman da ayrıca bu köydeki fakir ailelerin de yaşamlarına ışık tutuluyor. Cahandar ağa gibi varlıklı birinin büyük oğlu Şamxal, fakir bir ailenin kızı ile evlenir ki bu babasına ve de köy ahalisi için kabul edilemez bir davranış ve utanç kaynağı idi.
Kitabın türkçeye çevirisini çok beğendim ve tavsiye edebileceğim bir kitaptır kendisi. Her ne kadar çoğu cehalet dolu olaylara dayanamasam da, sonuç olarak bir zamanlar geniş vüset alan bir nevi kara delikti.. Belki de bir çoğumuz hâlâ o kara deliğin
Deli Kür romanı hem tarihi hem de çağdaş klasiklerden kabul edilen bir nevi şedevr roman olarak kabul edilir-ki benim içinde öyle diyebilirim. Roman da esasen 19. yüzyılda Azerbaycan’da yaşanan olaylar baş verirken, diğer tarafdan da sosyal ve kültürel yaşam ön plana çekiliyor aslında.
Şıxlı'nın bu romanına 1969 yılında film uyarlaması da yapıldı ve çok başarılı olmuş fikrimce. İzlemenizi tavsiye ederim. Romanda baş veren olaylar Azerbaycan’ın Kür nehri sahilindeki Göytepe köyünde geçiyor. Ana karakterin ismi Cahandar Ağa'dır.
"Deli Kür bir destandır. Cahandar ağa, her şeyden önce, destanın kahramanıdır. Ne geçmiş ne de gelecek onu kabul eder, ama o ebedidir." s.4
Roman, Cahandar Ağa’nın Allahyar isimli birisinin karısını kaçırması ile başlıyor. Bu olay hem Cahandar Ağa’nın kendisinde hem de ailesinde bir çok köklü değişikliğe yol açmaya başlar ki, sonuç olarak karısı Zernigar, üzerine kuma getirilmesine karşı çıkar. Bildiğiniz türk dizisi gibi, değil mi?..
Romanın bir kısmı aile ile ilgili yaşanan sosyal olaylara fokuslanır diyebilirim. Aile içindeki çatışmalar, Cahandar Ağa’nın iki karısı ile ilişkisi, oğulları ile yaşananlar, kızının başına gelenler vb. Ayrıca zengin bir aile olarak nasıl bir yaşam sürdükleri de anlatılıyor. Roman da ayrıca bu köydeki fakir ailelerin de yaşamlarına ışık tutuluyor. Cahandar ağa gibi varlıklı birinin büyük oğlu Şamxal, fakir bir ailenin kızı ile evlenir ki bu babasına ve de köy ahalisi için kabul edilemez bir davranış ve utanç kaynağı idi.
Kitabın türkçeye çevirisini çok beğendim ve tavsiye edebileceğim bir kitaptır kendisi. Her ne kadar çoğu cehalet dolu olaylara dayanamasam da, sonuç olarak bir zamanlar geniş vüset alan bir nevi kara delikti.. Belki de bir çoğumuz hâlâ o kara deliğinHayatımda Okuduğum En İyi Kitaplardan Biri!Edebiyat
YouTube kitap kanalımdaki Azerbaycan edebiyatı videosunda bu muhteşem kitabı önerdim: ytbe.one/FM7RoOXGSok
Son zamanlarda okuduğum en iyi kitaplardan biriyle tanıştırmak istiyorum sizi bugün. Çünkü bu kitabın içinde neredeyse her şey var. O halde neden Deli Kür daha fazla okunmasın?
Şimdiye kadar Azerbaycan edebiyatında 
Anar Rızayev kitaplarıyla birlikte gerçek ve saf sevgiyi, 
Celil Memmedguluzade kitaplarıyla körü körüne birilerinin peşinden giden insanları ve cehaleti, 
Hüseyn Cavid kitaplarıyla madde ve mana arasında kalan insanları ve 
Mirzə Ələkbər Sabir kitaplarıyla da ironinin edebiyatta ustaca kullanımını görmüştüm. Deli Kür kitabının yeri ise çok başka oldu bende...
Bugüne kadar okuduğum hiçbir kitapta karşılaşmadığım bir şey gördüm bu kitapta. Kitaba ismini veren Azerbaycan'daki Kür Nehri, kitabın psikolojisini yönetiyor. Evet, yanlış duymadınız. Kitaptaki karakterler arasında bir tutku varsa Kür Nehri kendisine yansıyan ışıktan dolayı kırmızıya dönüşüyor, öfke varsa gürlüyor, hüzün varsa sakinleşiyor, belirsizlik hakimse suyu bulanıklaşıyor... Gerçekten muhteşem bir düşünce!
Üstelik kitabı okuduğum süreç boyunca aklıma bir zamanlar ülkemizde bulunan köy enstitülerinin ve Hasan Ali Yücel'in gelmesi de bir tesadüf değil. Biz genelde Türkiye İş Bankası Hasan Ali Yücel klasiklerini biliriz. Fakat bu ismin değerini, neler yapmaya çalıştığını ve köy enstitülerini neden kurduğunu hep göz ardı ederiz.
Zamanında ülkemizde kitap yazmış değerli yazarlar olan 
Fakir Baykurt, 
Mahmut Makal, 
Talip Apaydın, 
Adnan Binyazar ve daha nicesinin bu kurumlardan çıktığını biliyoruz. Bu yüzden Deli Kür kitabının bize anlatmaya çalıştıklarıyla bu yazarların kitaplarındaki mesajlar arasında büyük paralellikler yakalanabileceğini düşünüyorum.
Bu kitapta herkes kendisinden bir şeyler bulabilir. Umutsuz olduğunuz bir dönemde bu
Deli Kür daha fazla okunmasın?
Şimdiye kadar Azerbaycan edebiyatında Anar Rızayev kitaplarıyla birlikte gerçek ve saf sevgiyi, Celil Memmedguluzade kitaplarıyla körü körüne birilerinin peşinden giden insanları ve cehaleti, Hüseyn Cavid kitaplarıyla madde ve mana arasında kalan insanları ve Mirzə Ələkbər Sabir kitaplarıyla da ironinin edebiyatta ustaca kullanımını görmüştüm. Deli Kür kitabının yeri ise çok başka oldu bende...
Bugüne kadar okuduğum hiçbir kitapta karşılaşmadığım bir şey gördüm bu kitapta. Kitaba ismini veren Azerbaycan'daki Kür Nehri, kitabın psikolojisini yönetiyor. Evet, yanlış duymadınız. Kitaptaki karakterler arasında bir tutku varsa Kür Nehri kendisine yansıyan ışıktan dolayı kırmızıya dönüşüyor, öfke varsa gürlüyor, hüzün varsa sakinleşiyor, belirsizlik hakimse suyu bulanıklaşıyor... Gerçekten muhteşem bir düşünce!
Üstelik kitabı okuduğum süreç boyunca aklıma bir zamanlar ülkemizde bulunan köy enstitülerinin ve Hasan Ali Yücel'in gelmesi de bir tesadüf değil. Biz genelde Türkiye İş Bankası Hasan Ali Yücel klasiklerini biliriz. Fakat bu ismin değerini, neler yapmaya çalıştığını ve köy enstitülerini neden kurduğunu hep göz ardı ederiz.
Zamanında ülkemizde kitap yazmış değerli yazarlar olan Fakir Baykurt, Mahmut Makal, Talip Apaydın, Adnan Binyazar ve daha nicesinin bu kurumlardan çıktığını biliyoruz. Bu yüzden Deli Kür kitabının bize anlatmaya çalıştıklarıyla bu yazarların kitaplarındaki mesajlar arasında büyük paralellikler yakalanabileceğini düşünüyorum.
Bu kitapta herkes kendisinden bir şeyler bulabilir. Umutsuz olduğunuz bir dönemde bu
Evvel kitab Goytepe kendinde Cahandar aganin eve basqa bir kendden Melek adlı bir qizi getirmesi ve evde xanimi Zernigar ve oğlu Şamxalla olan mubahise ile başlayir.Sonra oxuduqca göreceksiniz ki,mesele bu qeder besit deyil.19-cu esrde Azerbaycan ve esas problemler kitabda öz eksini tapir.Oxumaq maariflenmek o dovrun en boyuk problemi olaraq qarsiya qoyulur.Sahnigarin,Salatinin,Guleserin başına gelenler ise burada qadinlarin bu dovrde huquqsuz olmaqlarini göstermiştir.Rus Ehmed ve Aleksey Osipovicde oxumaga Qoriye yalnız oğlanları aparmagi da,bu dovrde qadinlarin oxumagindan sohbet bele getmediyini gösterir.İsmayil Şixli bütün bu problemleri çox gözel şekilde Deli Kurdə göstermiştir.Cox beyenerek oxudugum bir kitab oldu.
En sevdiğim Azerbaycan romanlarından bir tanesi. Yazarın çoğu eserinde beylik döneminin çöküşü anlatılır. Deli Kür gibi. Eser köyün beyi olan Cahandar ağa diğer köyden bir adamın karısını kaçırması ile başlar ve bu işinden git-gide pişman olmasını anlatır. Aynı zamanda yeni yaranmış eğitim sistemine karşıdurmalar ve onu destekleyenler de romanın ayrı bir konusudur.
Herşey belliydi. Atın yelesini, kuyruğunu kesmişlerdi. Bir kez daha sataşmışlardı, onu aşağılamışlar gururuna dokunmuşlardı. Erkeğin namusu iç şeydir: At, avrat şapka. Bunlara dokunmak, onun namusunu ayaklar altına alıp çiğnemek demekti. Onu diri diri kabire sokmak demekti. Şimdi buna nasıl dayanacaktı.
Güneşin ışığı aşağılara vurdu. Derelere çöken koyu gölge, dağların yamacıyla yukarıya çıktı. Cahandar Ağa'nın durduğu yer birdenbire güneşin ışığına boğuldu. Otlar parladı. Çiyler göz kamaştırdı. Adam atın başını yukarı kaldırdı. Gözlerine baktı. Kalın, habeşi dudaklarını atın gözlerine yaklaştırdı. Kamer'in gözlerinden öptü. Boynundaki ipi açtı. Dikkatlice kayanın kenarına doğru çağırdı. Kamer durdu. Ceylan gibi boynunu dik tutup bakındı. Sanki gözleri yaşardı. Burun delikleri genişledi...
Üniversite sınavına hazırlanırken okumam gereken kitablar sırasındaydı. O kadar çok sevmiştim ki hiç bitmesin istedim ve dilimden düşmeyen bir kitap oldu ve hayla da öyle hep öneririm bu kitabı yakın çevreme.
Her şey Cahandar ağanın karısı Zernigarın üzerine evli bir kadını kaçırıp kuma olarak getirmesi ile başlar. Evli bir kadını kaçıran Cahandar ağa öz ablasını namus üzerinde öldürür. Ve sizce bu kişinin hayatında daha sonrasında neler olur? Karısı kaçırılan kişi intikam için neler yapacak?
Bence okuyun da görelim))
Yığışın dərdini aldıqlarım. Bu gün yasdı.Edebiyat
İlk öncə deyim ki, belə təsirli olacağını düşünmürdüm. Bu kitabı mən üç günə bitirə bilərdim, amma həqiqətən də balaca uşaq kimi sadəcə yavaş-yavaş, çeynəyərək həzz almaq istədim. Son 100 səhifəni bu gün saat 6-da kafeyə gəlib, qulaqcıqlarımı taxıb, bütün sətirlərə olan hörmətimlə oxuyub bitirdim. Bu kitabda hər şey var: siyasət, iqtisadiyyat, fəlsəfə, sevgi və bla bla bla.
Mütləq ki, nə zamansa ikinci, bəlkə də üçüncü dəfə oxuyacam. Əminəm ki, hər dəfə də eyni həzzi alacam. Bu kitab, vətən həsrəti çəkdikdə, başınızı başqa şeylərlə yormadan fikrinizi dağıtmaq üçün oxunacaq bir əsərdir.
Tək nüans: Cahandar yaxşıdır, yoxsa pisdir? Məncə, o dövr üçün yaxşı oğlan olub :D. Doğrudur, başqa qadın gətirməsinə razı deyiləm, amma açıq danışsaq, o dövr üçün pis də olsa, göz yumub yola verilən bir şeydir bu. Kişi sadəcə ağalığın verdiyi “hype” ilə bir az irəli getdi, amma bu, onun qadınını və ya ailəsini sevməsinə, onları qorumasına təsir etmədi (ki fikrimcədə o dövür üçün bu ən önəmli şeydir). Daim onları düşündü və iztirabında kiçildi. Mənim sevmədiyim tək cəhəti isə yargısız infaz etməsi idi. Atını və Şahnigarı öldürməsi bir az toxundu, amma bunu o zaman üçün və elə biri üçün başa düşmək olar.
Bu kitabı oxuyun, oxutdurun.
Salam. Bu gün “Dəli kür” romanı haqqında fikirlərimi bölüşəcəm. Bu roman Azərbaycan ədəbiyyatının seçilən əsərlərindən biridir. İsmayıl Şıxlı bu əsəri 9-10 il ərzində yazıb bitirib (1956-1966, 67-ci illər). Bəziləri deyir ki, Cahandar ağa İsmayıl Şıxlının babası olub, bəziləri də dayısı olduğunu qeyd edir. Yəni bu əsər həqiqətlər əsasında yazılıb. Əsərin başlanğıcında daha çox ailə-məişət problemlərinə yer verilsə də, sonradan mövzu tamam fərqli yönlərə şaxələnir. “Dəli kür”ün məzmunu çox əhatəli və genişdir. XIX əsrdə ölkəmizdə heç də təhsil, elm ürək açan olmayıb. Daha çox xürafatçılıq, mollaların din altında uşaqları təhsildən uzaqlaşdırmaları, insanların cahilliyi, bu kimi problemlər öndə olub və İsmayıl Şıxlı bütün bunları “Dəli kür” əsərində ətraflı şəkildə qeyd edib. Bundan əlavə çar Rusiyası torpaqlarımızda müstəmləkəçilik siyasəti aparmaq istəyib. Həm Siyasi, həm də sosial problemlər “Dəli kür” romanında öz əksini tapıb. Amma o, yenə də torpağını almaq istəyənlərlə sonuna qədər vuruşur, mərdlik göstərir.
Hadisələr, Cahandar ağanın evli qadını (Mələk) götürüb qaçırması ilə başlasa da, sonradan hər şey dəyişir. Cahandar ağa Göytəpə kəndinin sayılıb seçilən insanlardan biridir. Həm də evli və 3 yeniyetmə övladı var. Onun bağına daş atanın daşı özünə qayıdar. Namusu hər şeydən üstündür. Demək olar kənddə hər kəs ondan çəkinir və hörmət edir. Amma buna baxmayaraq o, qonşu kənddən Allahyarın arvadını qaçırıb özünə arvad edir. Bütün bunlardan sonra həm onun, həm də ailəsinin həyatı alt-üst olur. Cahandar ağa elə bir obrazdır ki, həm tənqidə, həm də alqışa layiqdir. Çünki çox mürəkkəb obrazdır. Bu obrazı dərk etmək çox çətindir.
“Bir səhv insanın sonunu gətirə bilər” dediyim bir kitab oldu. Həqiqətən də Cahandar ağanın pis yoxsa yaxşı olmasına hələ də qərar verə
10/10
2023 31. kitabı
Spoiler var. :)
İsmayıl Şıxlı qələmini çox sevirəm. Köhnə adət-ənənələrimizi, milli kimliyimizi təsvirlərlə mükəmməl şəkildə xatırladır. İstər digər əsərləri, istərsə də "Dəli kür" olsun, hər birisində bu epizodlar mütləq ki, yer alıb.
Əsərin baş qəhrəmanı Cahandar ağa oğlunun xeyir işinə görə şəhərdən parça almağa gedir, gələndə isə Allahyarın kəbinli arvadı Mələyi gətirir. Bütün hadisələr də bundan sonra başlayır. Birinci həyat yoldaşı Zərnigar bunu qəbul etmir, Şamxal Mələyi öldürmək istəyir, beləcə evdən getməli olur. Qoca kişinin qızı ilə evlənməsi isə Cahandar ağanın əsəbinin pik nöqtəsi olur.
Nəzər salsaq, Cahandar ağanın tək bir mənfisini görərik. Başqasının kəbinli arvadını qaçırdır. Yəni öz ehtirasını boğa bilmir. Bu isə ona çox baha başa gəlir. Qızına güllə atırlar, çox istədiyi maralını vururlar, sirdaşı hesab etdiyi atına sataşırlar, qızını qaçırdılar. Son da Cahandar ağa Allahyarla üzbəüz döyüşə belə demək mümkünsə duelə çağırır. Özü yaralansa da Allahyarı öldürür. Sonralar isə buna peşman olur. Digər bir tərəfdən isə Cahandarın səhvini heç kimin cəsarət edib özünə deyə bilməməsi, bu səhvi yuxusunda öldürdüyü bacısının ona deməsi, bacısının ölümünə görə vicdan əzabı çəkməsi nüansları da gözdən qaçmır.
Eyni zamanda Cahandar ağanın iradəsinin sınandığı hadisələr onun güclü xarakterini göstərir. Bacısını öldürməsi, Maralının ölümü, Qəməri vurma anı, Zərnigarın yuxusuna girməsi və s.
Cahandar ağa eyni zamanda xanlığın, bəyliyin timsalçısı idi. Kazaklarla mübarizəsi və ölümü də bir növ bunun göstəricisidir.
Molla Sadıq obrazı o dövr (elə indiki dövrdə də özünü göstərən) yalançı axunların ümumiləşmiş obrazıdır. Satqın, mənfi tup kimi görünən Molla Sadığın tək müsbət xüsusiyyəti kazakların torpağı qoruq etdikləri vaxtda açılır. Topraq uğrunda milli mənafelərin
Kitabı oxumağa başlayıb müəyyən yerə qədər gəldiyimdə “bitirən kimi haqqında yazmalıyam, daha çox oxunmalıdı” dedim. Amma indi İsmayıl Şıxlının on ilə yazdığı bu əsərə fikrimi bildirmək mənə çox çətin gəlir.
Əsəri oxumadan əvvəl də sujeti bilməyimə baxmayaraq kitabı oxuyanda hər dəfə, hər dəfə başqa hislərə daxil oldum. Üstün və aşağı təbəqənin bir-birinə təsirini, o vaxtkı cəmiyyətin baxışını, xüsusiylə Əşrəflə camaatın dialoqlarında şüurlu şəxslə düşünməyən camaatın arasında nə qədər fərq olduğunu, insanın onu anlamayan insanların içində necə tək qaldığını çox çox çox gözəl əks olunub. Bəzi yerlərdə Əşrəfin bacısına, qardaşına deməyə çox sözü olurdu, amma susurdu, bilirdi anlamayacaqlar. İncə nüans deyilmi? Çox :,)
Cahandar ağanın bəzən mükəmməl, bəzən çox iradlı hərəkətlər etməsi, bəzən qürurunu daş kimi edib, bəzən təviz verməsi... İnsanın özəti.
Bir də ən çox sevdiyim cəhətlərindən biri insanlara Kipianinin, Əhməd, Əşrəf və digər şüurlu şəxslərin timsalında dərrakəli insanın cilovunu tutula bilinməyəcəyi, bir yerdən sonra ədalətsizliyə, haqsızlığa dözə bilməyəcəyini aşılaması idi. Həssaslığımın çoxluğumdanmı, ya İsmayıl Şıxlının qələmindənmi bilmirəm , amma ədalətsizliyə etiraz edilən yerdə (461-462 səhifə) gözlərim belə doldu :,) çox qəşəng əsər idin, çox...
Yazar Hakkında
İsmayıl ŞıxlıYazar · 16 kitap
İsmayıl Şıxlı (İsmail Kahramanoğlu Şıhlinski), 22 Mart 1919'da Kazak bölgesinin Şıhlı köyünde dünyaya geldi. 1933'te Kazak Pedagoji Okulunda eğitim aldı. Bir yıl Kosalar köy ortaokulunda baş grup rehberi ve öğretmen olarak çalıştı. 1941'de Azerbaycan Pedagoji Enstitüsü Dil ve Edebiyat Fakültesinden mezun oldu. 1941'de Kazak'ın Kosalar köyünde okul müdürü olarak çalıştı. İkinci Dünya Savaşı döneminde Sovyet Ordusu terkibinde ön cephelerde mücadele etti. 1946'da Terhis edildikten sonra altı ay Kosalar köy okulunda tedris hisse müdürü olarak çalıştı. Yine aynı yıl Azerbaycan Pedagoji Enstitüsü Filoloji Fakültesinde asistan, 1949'da öğretmen, başöğretmen oldu. 1965'te bir müddet Azerbaycan Yazarlar Birliğinin kâtibi olarak çalıştı.
1976'da Azerbaycan gazetesinde baş redaktör, 1981'de Azerbaycan Yazarlar Birliğinin ilk kâtibi, 1987'de Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti Yazarlar Birliğinin kâtibi oldu. İlk şiiri Kuşlar, 1938'de Edebiyyat gazetesinde neşredildi. Edebi yaşamına 1947de İnkılap ve Medeniyyet dergisinde yayınlanan Hekimin Masalı hikâyesi ile başladı. Eserleri birçok dile tercüme edildi. Hizmetlerinden dolayı 1979'da Kırmızı Emek Bayrağı, 1985'te İkinci Dünya Muharebesi gibi nişan ve madalyalar ile ödüllendirildi. Azerbaycan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti Yüksek Sovyet fahri fermanını aldı. 1949'da Azerbaycan Yazarlar Birliğine üye oldu. 26 Haziran 1995'te Bakü’de vefat etti.
Detay için: academia.edu/46636022/Romanc...
