Yazar:
J. M. Coetzee
Çevirmen:
İrem Sağlamer
Tahmini Okuma Süresi:
3 sa. 51 dk.
Sayfa Sayısı:
136
Basım Tarihi:
Kasım 2022
İlk Yayın Tarihi:
1986
Yayınevi:
Sia Kitap
Orijinal Adı:
Foe
ISBN:
9786258129335
Ülke:
Türkiye
Dil:
Türkçe
Format:
Karton kapak
Reklam
Yorumlar ve İncelemeler
Coetzee'nin Barbarları Beklerken kitabını okumuştum daha öncesinde, Foe'nun da Nobel Edebiyat Ödülü aldığını öğrenince okumak istedim.
Bildiğimiz klasik roman olan Robinson Crusoe'un kurgu üstüne kurgu yapılmış hali bu kitap. Gerçekten yazmak büyük bir hayalgücü istemiş, Coetzee de bunu başarmış.
Kitabın konusu şöyle ki; Susan Barton adında bir kadın, yıllardır kaybolan kızını aramak için gemiye biniyor, ardından gemide isyan çıkınca kendini ıssız bir adaya düşmüş halde buluyor. Bu adada Cuma ve Cruso ile karşılaşıyor, bir yıl sonra yanına Cuma'yı da alarak İngiltere'ye döndüğünde bu hikayeyi Foe adlı bir yazara anlatmak istiyor.
Kitap kadın bir anlatıcı tarafından anlatıladursun; kölelik, sömürgecilik, Avrupa yaşamının mahalle araları, yazarlık ve yazmak konularından da bahsediyor.
Coetzee merak ettirmeyi çok seviyor kanımda. Sonu ilginç bir şekilde bitiyor. Kitap hem akıcı hem de üzerinde düşündüren çok şık cümleler var.
Ben çok sevdim, tavsiye ederim; sıradaki kitabım da Utanç olacak.
JM Coetzee romanlarında genellikle ırkçılığı, "Apartheid" rejimini anlatır.
Daniel Defoe'nun 1719 yılında sömürgecilik sonrası, sömürgeciliğe hizmet eden Robinson Crusoe kitabının
yüzyılda bir deniz kazası sonucu (pek de kaza sayılmaz aslında çünkü gemi mürettebatı isyan eder ve Susan’ı bir sala bindirerek bir başına bırakır) Susan, kendini Cruso’nun adasında bulur.
Tek umudu adadan kurtulmak olmasına rağmen gittikçe adanın bir parçası haline gelir.
Robinson ve Cuma ile yeni yaşamındaki olayları ve onların geçmiş ve andaki yaşayışlarını sorgulamaya başlar.
Coetzee DeFoe’nun eserine farklı bir bakış açısı eklemiş #foe ‘da. Her şeyden önce anlatıcı bir kadındır.
Ve Susan, başından geçenleri aktarmak için Foe ile iletişime geçer.
Medeniyet nedir?
Özgürlük nedir?, der Susan bir anlamda ve sömürgecilik üzerine okurun daha fazla düşünmesini sağlar.
Sonunu ise çok daha fazla sevdim.
Sizlere çok güzel bir kitap yorumuyla geldim. Okuduğum enlerden bir tanesi oldu kısa ama etkili iz bırakacak türden aslında kitap ana karakter üzerinden yan karaktere vurgu yapmakta yani Cuma’ya yazarımız ırkçılığa ayrımcılığa köleliğe yalnızlaşmaya kişisel özgürlüğe içgüdülere dayanarak bir kurgu oluşturmuş. Cuma karakterimizin dili yok ve sonuna kadar neden dilinin olmadığının hikayelerini okuyoruz kimine göre bebekken dilsiz doğmuş kimine göre köle satıldığı yerde kesilmiş bu bir muallak.
•
Kitabın konusundan bahsetmek gerekirse; Karakterimiz Suson Burton kaçırılan kızını bilmek için yeni dünyaya giden bir gemiye biniyor ancak bir süre sonra geminin mürettebatı gemiyi ele geçirip kaptanı öldürüp Suson ile birlikte okyanusun ortasına bırakılıyor. Fırtınaya yakalanan susuz kalan Suson bir cesetle beraber gördüğü tek kara parçasına doğru kürek çekiyor.
•
Karaya ayak bastığı anda Cuma ile karşılaşan Suson daha sonra Cruso ile karşılaşıyor adada yaşamaya alışık bu iki kişiye ayak uydurmaya çalışan Suson bir süre sonra sinirlenmeye başlıyor çünkü Suson’un tek amacı oradan kurtulmak kuzunu bulmak bir süre sonra ada yaşantısına aşılmaya başladığı anda bir gemi görürler ve Suson zoruyla adadan kurtulurlar ancak Cruso yaşlı ve hasta olduğu için karaya gelemden ölüyor. Gemideki herkes Susonu Cruso’nın eşi olarak biliyor ve bu durum bozuntuya verilmiyor. Geminin kaptanı Suson’a bir fikir veriyor karaya bastıktan sonra kazazede olarak adada yaşadıklarını roman yapmasını istiyor ve bu şekilde bizler de bir kadının gözünden yaşadıklarını okuyoruz. Ve sizlere de okumanızı tavsiye ediyorum.
Issız ada kavramına bir kadın da eklenilse ne olurdu, onun gözünden oradaki yaşamı nasıl görürdük düşüncesi ile başlamıştım kitaba. Bir süre de bu şekilde devam etti. Ama adadan sonraki süreç ve tutsaklık hayatının bir evde devam etmesi aslında ıssızlık yalnızlık ya da yalıtılmışlık gibi duyguları biraz da bizim şekillendirdiğimizi düşündürdü. Kitap ilerledikçe olayın ıssız adada yaşamdan ziyade yazarlığa evrildiğini okuyoruz ki arka kapak yazısı da böyle söylüyor. Bunu ıssız ada ve Cruso üzerinden anlatan yazar, hem bu konunun işlenmesinin hem de kitap yazmanın zorluklarını bize bir örnekle göstermiş - kitapta, kitabın yazılması sürecini okuyoruz bir nevi.
Robinsonat tarzını tamamıyla yansıtıyor mu düşüncesi biraz hayal kırıklığı yaratmış olsa da severek okuduğum bir kitap oldu. Ama öncesinde Robinson Crusoe okunsa daha zevk alınabilirdi.
Kitap bir deniz kazası sonucu ıssız bir adaya düşen Susan Barton'ın, orada Cruso ve Cuma ile karşılaşmaları üzerinden, okuyucuyu ilginç bir güzergaha sürüklüyor.
Üçünün gündelik yaşamları içinde gerçek dünyanın nefes nefese bırakan eylemlerinden uzaklaşmak farklı bir bakış açısı katıyor kesinlikle.
Issız bir adada yaşamak ve anlatılanları zihninde canlandırarak anlamaya çalışmak ilginç oluyor. Susan ve Cruso'nun arasında geçen sohbetlerde, ıssız bir adada yıllarca yaşayan biriyle, gelişmiş bir dünyadan gelen insan arasındaki hayat görüşünün farklılıklarını da görüyorsunuz, tercihlerini de.
Cuma ve Cruso'nun adadan kurtulmaya yönelik isteksizliğini ilk başlarda neden diye çok sordum satır aralarında. İnsan neden kurtulmak istemez, yeni bir hayat kurmak istemez, neden? Bu soruların cevapları üzerinde günlerce konuşuruz sanırım. Diğer yandan kadın ve erkeğin toplumda var olma şekilleri ile ilgili de atıflar var. Kölelik, efendilik gibi kavramlardan da geçiyorsunuz.
Kitabın gidişatı ilerleyen sayfalarda oldukça değişti. Daha çok Cuma'nın hikayesini aktaran Susan için de her şey bambaşka oluyor. Gerçekler, yazıya dökülürken bir gölge kadar aynısı mı oluyor acaba dersiniz?
Hiç beklediğim gibi bir kitap çıkmadı. Robinson Crusoe kitabı ile pek ilgisi yok; yani çok az. En başında biraz konuya değiniyor, sonrasında tamamen J. M. Coetzee nin yazarlığa dair yazdıkları. Bazı yerlerde anlamlar kopuk, ben sevemedim.
lk başta klasik bir yeniden anlatım okuyacağımı düşünmüştüm sonuçta temelinde Robinson Crusoe var. Ama J. M. Coetzee bu hikayeyi alıp bambaşka bir yere taşımış. Burada mesele bir adada hayatta kalmak değil sesini kaybetmek, anlatamamak ve başkasının hikayesine dönüşmek. Roman boyunca en çok hissettiğim şey eksiklik duygusuydu. Karakterler sanki sürekli yarım bırakılmış gibiydi. Özellikle Susan Barton’ın yaşadığı görünmezlik hissi ve Cuma'nın sessizliği kitabın merkezine ağır bir atmosfer kuruyor. Coetzee bazen tek bir sessizlikle sayfalarca şey anlatıyor. Bu yüzden kitap olaylarla değil, bıraktığı boşluklarla etkiliyor. Okurken yer yer yoruldum açıkçası. Çünkü yazar bilinçli olarak okurla arasına mesafe koymuş. Karakterlere tamamen yaklaşamıyorsun, her şey biraz soğuk ve uzak kalıyor. Ama sanırım kitabın gücü de burada. Çünkü bu mesafe, anlatılan dünyanın kırılmışlığına hizmet ediyor. Özellikle bir hikayeyi kim anlatır? sorusu kitap boyunca zihnimin içinde dönüp durdu. Dil olarak sade görünse de alt metni çok yoğun bir roman. Sömürgecilik, kimlik, sessizlik, erkek egemen anlatılar ve edebiyatın gerçekliği nasıl şekillendirdiği üzerine ciddi şekilde düşündürüyor. Herkese hitap edecek bir roman olduğunu sanmıyorum. Daha hareketli, duygusal ya da akıcı ilerleyen hikayeler seven biri için fazla durağan gelebilir.
Güney Afrikalı, Nobel Edebiyat Ödüllü ve 1983 ile 1999’da iki kez Booker Ödülü kazanmış J.M. Coetzee’nin 1986 yılında yayınlanmış olan kısa romanı FEO ilk kez 1990 yılında Düşman ismiyle dilimize
Yazar Hakkında
J. M. CoetzeeYazar · 21 kitap
John Maxwell Coetzee (9 Şubat 1940) şimdilerde Avustralya'da yaşayan Güney Afrikalı yazar ve akademisyen. Daha ziyade J.M. Coetzee olarak bilinir. 2003 yılında Nobel Edebiyat Ödülü'nü aldı.
Coetzee Cape Town'da doğdu. Babası avukat, annesi ise öğretmendi. Ailesi 17. yüzyılda ülkeye gelen ilk Hollandalı göçmenlerdendir.
İlk yıllarını Cape Town ve Worcester'da geçirdi. Bu dönemi 1997 yılında yayımlanan kitabı Boyhood'da anlatır. Cape Town Üniversitesi'nde matematik ve İngilize okudu. 1960'da İngilizce bölümünden, 1961'de de matematik bölümünden mezun oldu.
1960'ların başında Coetzee Londra'ya taşındı. Bir süre IBM firmasında bilgisayar programcısı olarak çalıştı. Bu dönemdeki tecrübelerini sonradan Youth (2002) adlı kitabında anlatmıştır.
Doktorasını Teksas Üniversitesi'nde yaptı. 1971 yılına kadar New York Eyalet Üniversitesi'nde İngilizce ve edebiyat dersleri verdi. 1971 yılında ABD'de kalıcı oturma izni için başvurdu ancak Vietnam Savaşı karşıtı protestolardaki faaliyetleri dolayısıyla reddedildi. Sonrasında Cape Town Üniversitesi'nde İngiliz edebiyatı profesörlüğü yapmak üzere Güney Afrika'ya döndü. 2002 yılında emekli olduktan sonra Avustralya'da Adelaide'e yerleşti ve Adelaide Üniversitesi'nde araştırma görevlisi oldu. 2003 yılına kadar Chicago Üniversiesi'nde ders verdi. 6 Mart 2006 tarihinde Avustralya vatandaşı oldu. Romanlarının yanında Flamanca ve Afrikaan dillerinden tercümeler yapmıştır.
