Yazar:
J. M. Coetzee
Çevirmen:
Ülker İnce
Tahmini Okuma Süresi:
9 sa. 45 dk.
Sayfa Sayısı:
344
Basım Tarihi:
Aralık 2022
Yayınevi:
Sia Kitap
ISBN:
9786258129380
Ülke:
Türkiye
Dil:
Türkçe
Format:
Karton kapak
Sıralamalar
Reklam
Yorumlar ve İncelemeler
7/10
2025 5. kitabı
Güney Afrika'nın gururu yazarımız Coetzee bu kez engin donanımı ve bilgisini konuşturduğu denemeleriyle karşımızda. Felsefe, siyaset, psikoloji, tarih ve edebiyat birikiminin ne denli fazla olduğunu okurken kendinizden şüphe etmenizle fazlasıyla hissettiriyor. Coetzee ile yarışacak biri değilim tabii ki ancak bu kitabı anlamak için kalburüstü bir okur olmanız gerektiğini düşünüyorum. Özel ilginiz ya da araştırma konunuz ise bu kitap size göre.
Kitap 12 kısımdan oluşuyor. Sansürün tanımı, pornografi ve zararları, liberalizm, feminizm bağlamında açıklamalar, reklam-medyada sansür, erotizm-pornografi farkı, sansür uygulanan bazı yazarlardan kesitler ve onların nasıl zorbalandıkları... gibi başlıklar var.
Lady Chatterley, Erasmus-Deliliğe Övgü, Mandelstam ve Stalin krizi, Soljenitsin, Breytenbach gibi eser ve yazarların maruz kaldığı sansürü okumak, hem farklı bakış açıları hem edebiyat şöleni yaşatıyor. Sayfalarca notlar ve kaynakça ise bize kitabın büyük emeklerle hazırlandığını gösteriyor. Öyle bir çırpıda okunacak bir kitap değil. Zorlandım.
Sansür denince akla ilk gelen nedir? Yasak, baskı, korku...
Ya da pornografik görüntülerin kısıtlanması mı? Yoksa RTÜK mü?
Nobel ödüllü yazar J.M Coetzee "Hakaret- Sansür Üzerine Denemeler kitabında bu konuyu geniş bir şekilde kaleme almış.
İnsan psikolojisinin ve şiddetinin çeşitli halleri ile yazmanın doğası ve yazarın rolü üzerine büyük yapıtları olan Coetzee, bu kitabında sansürü uygulayanların ve sansüre uğrayanların peşine düşmüş. Lady Chatterley'in Âşığı'ndan Mandelstam'ın şiirlerine, Erasmus'tan Soljenitsin'e, Polonya'dan Güney Afrika'ya çarpıcı örneklerle ahlaki, sanatsal, felsefi, siyasi ve idari amaçlarla yaratıcılara müdahale etmeye çalışanları, sansür uygulayıp susturmaya uğraşanları ele alarak hiç sevmediği bir olguyu irdelemiş. Ve sansürcünün gözünde sansür sözcüğünün anlamını da şu şekilde ifade etmiş
"Sansürcünün sözlüğünde “istenmeyen” sözcüğü “istenmemesi gereken”, ya da hatta “istenmez olan” anlamına gelir."
Ayrıca, sansürde cezalandırma geleneğinin kökeninde, hakaret görülen bir şeye gösterilen tepki olduğunu, hakarete uğrayan kişinin hakarete uğradığından kuşku duymamasını da Erasmus tipi eleştiriye başvurarak anlatmış.
Medyayı denetlemek için icat edilmiş sansürle sanatı denetlemek için icat edilmiş sansür arasındaki farkı da örnekleriyle birlikte açıklamış.
Bu kitap sayesinde bilmediğim birçok sansür olayını da öğrenmiş oldum. Özellikle Coetzee'nin vatanı olan Güney Afrika'da uygulanan sansür yöntemi gerçekten akılları durgunluk verecek cinstendi.
Dükkan tabelalarından tutun giydiğiniz tişörte kadar ve hatta kullandığınız anahtarlık bile sansürden nasibini almış.
Sansürün asıl amacını ve yazarların bunu atlatmak için kullandıkları yöntemleri ve daha birçoğunun anlatıldığı bu harika eseri gerçekten keyif alarak okudum.
Kitabın sonundaki
Puan vermedi·344 syf.·
2026 337. kitabı
Sansürcü, içine sinmeyerek de olsa, hatta rastgele bir şekilde de olsa, istenmez olanla (yani siyasi açıdan istenmez olanla) (ahlak bakımından) itici olanı, bu ikisini “istenmez olanın” şemsiyesi altında birleştirir. S:21
Lady Chatterley’in Âşığı’ndan Mandelstam’ın şiirlerine, Erasmus’tan Soljenitsin’e, Polonya’dan Güney Afrika’ya çarpıcı örneklerle ahlaki, sanatsal, felsefi, siyasi, idari amaçlarla yaratıcılara müdahale etmeye çalışanları, sansür uygulayıp susturmaya uğraşanları ele alarak hiç sevmediği bir olguyu irdeliyor: Sansürcünün peşinde dolaşarak, bu polisiye müdahale isteğinin yarattığı sonuçları gösteriyor.
Huzur kaçırıcı düşüncelerle ahlak açısından itici ifadeler (dince küfür sayılan şeyler) arasında nasıl pek çok fark varsa kuramsal olarak medyayı denetlemek için icat edilmiş sansürle sanatı denetlemek için icat edilmiş sansür arasında da bir o kadar fark vardır. Yine de uygulamada hem siyasetin hem de estetiğin sınırlarında devriye gezen polis aynı polistir.
Siyasal temelli sansürle ahlak temelli sansürü birbirinden kesin şekilde ayırmayacağım, sansür, “sakıncalı”nın izini sürerken ben de sansürün peşine düşeceğim. 
Hakaret
Haklı olanın ben olduğuma dair o tehlikeli sezgisel duyguya ya da inanışa güvenmemeyi kendime öğretmeliyim. Bu duygu ne kadar güçlü olursa olsun ona güvenmemeliyim. Dahası ne kadar güçlüyse ben de ona bir o kadar güvenmemeliyim, çünkü kendimi kandırma ve hoşgörüsüz bir fanatiğe dönüşebilme tehlikesi de o kadar büyüktür.". J. M. Coetzee
Hakaret
Haklı olanın ben olduğuma dair o tehlikeli sezgisel duyguya ya da inanışa güvenmemeyi kendime öğretmeliyim. Bu duygu ne kadar güçlü olursa olsun ona güvenmemeliyim. Dahası ne kadar güçlüyse ben de ona bir o kadar güvenmemeliyim, çünkü kendimi kandırma ve hoşgörüsüz bir fanatiğe dönüşebilme tehlikesi de o kadar büyüktür.". J. M. Coetzee
#hakaret sansürün doğası, özü ve çeşitli yönleri ile toplum ve sanatçı üzerindeki etkileri üzerine yazılmış 12 denemeden oluşan bir kitap. Ancak kitaptaki denemeler daha çok sansür ile değilde sansürün hem sansürü uygulayanlar hem de sansüre uğrayanlar üzerindeki psikolojik ve ahlaki etkisiyle ilgilenmiş.
JM Coetzee bu denemelerde sansürün asıl amacını ve yazarların bunu atlatmak için kullandıkları yöntemleri anlatıyor.
Kitabi gerçekten keyif alarak okudum. Bazı tanıdığım yazarlara ve eserlerine farklı açıdan bakmama neden olurken hakkında hiç bir fikrimin olmadığı konular ile tanıştım. Özellikle yazarımızın ülkesi olan Güney Afrika sansürü ile tanıştım ki dünyanın en kapsamlı sansürü uygulanıyormuş. Aklınıza gelebilecek her şey sansurden nasibini almış. Giydiğiniz tişört, kullandığınız anahtarlık, dükkanınızın tabelası bile bu sansürden etkilenmiş. Ben bu kadar yazayım siz gerisini düşünün. İnsanı düşünmeye sevk eden dolu dolu bir kitap #hakaret
Edebiyat severlerin özellikle okuması gereken bir kitap
Yazarın kalemi o kadar sade ki titiz bir araştırmanın sonucu ,referanslar verilerek yazilan ve bilimsel bir arastirma gibi duran bu denemeleri okumak bir o kadar kolay oldu benim için. Kalemini merak ettiğim bir yazar ile de tanışmış oldum. Ve şimdi sırada diğer kitapları var
HAKARET / J.M.COETZEE
.
Sansürcünün sözlüğünde " istenmeyen" sözcüğü "istenmemesi gereken", ya da hatta "istenmez olan" anlamına gelir.
Bu kitapta ise istenmeyen şeyler olarak ele alınan yazarların kaleminden çıkmış kitaplardır.
Sansürcüde cezalandırma geleneğinin kökeninde, hakaret olarak görülen bir şeye gösterilen tepki vardır. Hakarete uğrayan kişinin hakarete uğradığından kuşku duymamasını Erasmus tipi eleştiri ile ele almıştır yazar kitabında.
Sansüre uğramış ve sansürü hak edip etmediklerini irdelemiş olduğu şiir ve düz yazıların bulunduğu bu eşsiz eser biz edebiyat severlere enfes bir okuma sunuyor.
Sansürün yazar ve devletin başındakilerle ilişkisi, yazarın sansür alma korkusu ile yazdıklarını kısıtlaması, o günün şartları ışığında yeri geldiğinde cinsellik ve pornogrofinin öne sürülmesi ve tabiki sansürü uygulayanların vicdan muhasebesi gibi pek çok sebep var sansür uygulamak adına. Hangisi ne derece gerekli, gerçek amaçları ne demek boşuna! Kafaya koyulduktan sonra sebep bahane adeta.
Sansür denildiğinde ilk akla gelen #ladychatterleyinaşığı kitabından #zweig e, #dostoyevski den #soljenitsin e, #erasmus tan #cronje sanat, felsefe, şiir ve edebiyat alanında birçok esere değinilmiş kitapta.
Sansürün sebeplerini ve sonuçlarını eser ve yazar üzerinden büyük bir araştırma ile ele alan, edebiyat şöleni yaşatan, okuduklarımı bir kere daha bir de coetzee gözüyle okumamı düşündüren hem bilgilendirici hem de farklı bir okuma alanı açan derin bir kitap.
Farklı bir #coetzee ile tanışmak, aynı zamanda da keyifli bir okuma yapmak isterseniz bu kitap tam sizlik . Mutlaka okunmalı ve her kütüphanede olmalı denilen kitaplardan.
"Özgürlükten Kaçışın Anatomisi"
Coetzee'nin bu çalışması, yalnızca kavramsal bir tartışma değil, aynı zamanda zihinsel dayanıklılık isteyen bir sorgulamaydı.
Sayfalar ilerledikçe, sansürün yalnızca bir yasaklama biçimi değil, çok daha derin bir varoluş müdahalesi olduğunu görmek zorunda kaldım.
Kitap boyunca, sansürün siyasal, ahlaki ve estetik sınırlar boyunca nasıl devindiği örneklerle gösteriliyor.
Coetzee, Lady Chatterley’in Âşığı'ndan Soljenitsin’e kadar geniş bir yelpazede, sansürün yalnızca belirli sözleri değil, insanın dünyayı algılama biçimini de hedef aldığını ortaya koyuyor.
Özellikle dikkat çekici olan, yazarın sansürün yalnızca görünür baskılarla değil, içselleştirilmiş korkularla da işlediğini vurgulamasıydı.
Bir noktadan sonra fark ettim ki, sansür yalnızca devletin, kilisenin veya herhangi bir otoritenin uyguladığı bir mekanizma değil.
İnsan, kendi zihninde de bir sansürcüye dönüşebiliyor.
İfade etmeyi arzuladığı şeyi bile, olası sonuçlardan korkarak, kendi içinde boğabiliyor.
Bu içsel sansür, dış baskılardan çok daha kalıcı ve yıkıcı bir deformasyon yaratıyor.
Coetzee'nin metodolojisi doğrudan polemikçi değil; anlatımı soğukkanlı ama derin.
Hiçbir kavramı mutlaklaştırmadan, sansürün hem bireysel hem toplumsal yapılar üzerindeki kırıcı etkilerini adım adım açığa çıkarıyor.
Bu yaklaşımı özellikle kıymetli buldum: Çünkü sansürü sadece dışsal bir müdahale olarak değil, insan doğasına sızmış bir hastalık gibi kavrıyor.
Hakaret, okuru pasif bir izleyici olmaktan çıkarıyor; düşündürüyor, rahatsız ediyor ve belki de kaçınılmaz olarak kendisiyle yüzleşmeye zorluyor.
Bu bakımdan, kitabı bitirdiğimde yalnızca sansürün doğasına dair değil, özgürlük kavramına dair de daha keskin ve acı bir bilince ulaştığımı hissettim.
Yazar Hakkında
J. M. CoetzeeYazar · 21 kitap
John Maxwell Coetzee (9 Şubat 1940) şimdilerde Avustralya'da yaşayan Güney Afrikalı yazar ve akademisyen. Daha ziyade J.M. Coetzee olarak bilinir. 2003 yılında Nobel Edebiyat Ödülü'nü aldı.
Coetzee Cape Town'da doğdu. Babası avukat, annesi ise öğretmendi. Ailesi 17. yüzyılda ülkeye gelen ilk Hollandalı göçmenlerdendir.
İlk yıllarını Cape Town ve Worcester'da geçirdi. Bu dönemi 1997 yılında yayımlanan kitabı Boyhood'da anlatır. Cape Town Üniversitesi'nde matematik ve İngilize okudu. 1960'da İngilizce bölümünden, 1961'de de matematik bölümünden mezun oldu.
1960'ların başında Coetzee Londra'ya taşındı. Bir süre IBM firmasında bilgisayar programcısı olarak çalıştı. Bu dönemdeki tecrübelerini sonradan Youth (2002) adlı kitabında anlatmıştır.
Doktorasını Teksas Üniversitesi'nde yaptı. 1971 yılına kadar New York Eyalet Üniversitesi'nde İngilizce ve edebiyat dersleri verdi. 1971 yılında ABD'de kalıcı oturma izni için başvurdu ancak Vietnam Savaşı karşıtı protestolardaki faaliyetleri dolayısıyla reddedildi. Sonrasında Cape Town Üniversitesi'nde İngiliz edebiyatı profesörlüğü yapmak üzere Güney Afrika'ya döndü. 2002 yılında emekli olduktan sonra Avustralya'da Adelaide'e yerleşti ve Adelaide Üniversitesi'nde araştırma görevlisi oldu. 2003 yılına kadar Chicago Üniversiesi'nde ders verdi. 6 Mart 2006 tarihinde Avustralya vatandaşı oldu. Romanlarının yanında Flamanca ve Afrikaan dillerinden tercümeler yapmıştır.
