Kitle ve İktidar
Elias CanettiYazar:
Elias Canetti
Çevirmen:
Gülşat Aygen
Tahmini Okuma Süresi:
14 sa. 58 dk.
Sayfa Sayısı:
528
Basım Tarihi:
2017
İlk Yayın Tarihi:
1960
Yayınevi:
Ayrıntı Yayınları
Orijinal Adı:
Masse Und Macht
Orijinal Dil:
Almanca
Orijinal Ülke:
Almanya
ISBN:
9789755392301
Ülke:
Türkiye
Dil:
Türkçe
Format:
Karton kapak
Türler:
Sıralamalar
Reklam
Yorumlar ve İncelemeler
10/10
Beğendi
·2026 19. kitabı
Kitabı okurken aklıma 1974 yılında yapılan Rhythm 0 deneyi geldi. Deney kısaca şöyledir: Sanatçı, karşısına gelen insanların kendisine istedikleri her şeyi yapmalarına izin verir ve bunun için masaya çeşitli nesneler koyar. (Çiçek, kalem, tüy, jilet, içi dolu silah vs)Başlangıçta insanlar çekingen davranırken, zamanla kalabalığın etkisiyle daha cesur ve saldırgan hale gelirler. Deneyin ilerleyen aşamalarında sınırlar tamamen ortadan kalkar ve insanlar zarar verici davranışlara yönelir. Kimi kadını elbiselerini keser, kimi vücuduna yazılar yazar, kimi diken batırır, kimi tükürür. En son kafasına tabanca dayayınca kadın ayağa kalkar ve kitle hemen dağılır.
Marina Abramovic’in Rhythm 0 performansı, kitle psikolojisinin birey üzerindeki dönüştürücü etkisini çarpıcı bir biçimde ortaya koyar. Deneyde başlangıçta pasif olan bireylerin, kalabalığın etkisiyle giderek daha saldırgan ve kontrolsüz davranışlar sergilemesi, Elias Canetti’nin kitle içinde bireyin çözülerek ilkel yönlerinin açığa çıktığı yönündeki tespitini doğrular niteliktedir. Bu deney, insanın bireyken kontrollü; kitle içinde ise kontrolsüz hale gelebildiğini açıkça gösterir. Birey, kalabalık içinde sorumluluk duygusunu yitirir ve bastırdığı yönlerini daha rahat açığa çıkarır. Kalabalık içinde bireysel ahlak zayıflayabilir.
youtu.be/393CeffRrM8?si=...
Aynı şekilde sosyal medyadaki linç kültürü, modern çağda kitle psikolojisinin dijital bir yansımasıdır. Burada herkes birbirini etkiler, öfke hızla büyür ve bireysel sorumluluk hissi giderek azalır. Bu ortamda birey, tek başına yapmayacağı sertlikteki tepkileri kalabalığın anonimliği içinde kolayca gösterebilir. Canetti, yargılamanın çoğu zaman insana gizli bir haz verdiğini ve bunun insanın doğasında olduğunu söylüyor. Zaman zaman bu
İnsanın tapınma ihtiyacı sınırsızdır·528 syf.·1000Kitap
9/10
2021 5. kitabı
Öncelikle otuz yıllık bir çalışmayı birkaç satırla tavsiye ettiğim için özür dilerim. Kitle nedir, kendi içinde hangi gruplara ayrılır, iktidarla olan bağı nasıl yorumlanır? "Ağır kitaplar" serisinin hakkını veren bu "ağır kitap" bize özünde ilkel tavırlar yatan kitle hareketlerini ve beraberinde getirdiği kitlesel yıkımları anlatmakta, yani şiddetin doğasını. Bunu yaparken düşüncelerini çeşitli mitlere dayanarak anlatan Canetti sizi dolu dolu bir okuma serüvenine çıkarıyor emin olun.
Fazla akademik bir kitap olmuş .Kanımca okunmasa da olur diye düşünüyorum, çünkü sürekli roman okuyan biri için ideal bir kitap gibi durmuyor ,yinede Uluslararası ilişkiler veya siyaset yönetimi gibi bölümler okuyanlar için ideal bir kitap olabilir.
Ayrıca yazar hakkında fazla bir bilgim olmasa da böyle ilginç bir ifade ile karşılaştım.
"Elias Canetti, 15. Yüzyılda Osmanlı İmparatorluğuna sığınan bir İspanyol Yahudisi aileden gelen ve 1905 yılında Rusçuk’ta - o zamanlar Osmanlı İmparatorluğunun toprağı- doğan, kimya doktoralı ayrıca edebiyat sanat ve felsefeyle ilgilenen, ailesinin 3 erkek çocuğundan en büyüğü. Bu anekdotu özellikle veriyorum! Bu kitabı yazma fikrini ise, Hitler’in Almanya üzerinde iktidarını hissettirmeye başladığı 1930lu yıllarda ediniyor ve yaklaşık 30 yıl üzerinde çalışıyor. "
Şiddet deyince kitleyi, kitle deyince Elias Canetti’yi okumdan geçmek haksızlık olur. Şiddetin doğası üzerine yazılmış en önemli eser olan “Kitle ve İktidar”da Canetti, kitle ve iktidarın birbirlerini nasıl etkileyerek çoğalttığını, insanlar arasındaki emir itaat ilişkisinin giderek nasıl bir saldırganlık mekanizmasına dönüştüğünü anlatır. Canetti’ye göre kitle yıkıcı, iktidar öldürücüdür. İnsanlar yarattıkları mesafelerle taşlaşır ve çoraklaşırlar. Yarattıkları bu mesafe yüklerinden insanlar ancak hep birlikte kurtulabilirler. Kitle içinde meydana gelen en önemli olay deşarjdır. Deşarj olmadan kitle gerçek anlamda mevcut değildir. Zira kitleyi yaratan deşarjdır. Deşarj anı, kitleye dahil olan herkesin farklılıklarından kurtulduğu ve kendilerini diğerleriyle eşit hissettiği andır...
Bu kitaba yorum veya inceleme yazabilmek için insanın elini yüzünü yıkayıp, saçını tarayıp -saçı olanlar için- dolaptaki en iyi giysiyi giyip klavye başına oturmak gerekiyor.
'İyi olan her neyse, kötüyle karşılaştırılmak için var.' diyor Canetti kitabın 321. sayfasında; giriş cümlem bu yüzden.
Kendime emir verip bir kaç cümle yazayım diyordum ki:
'Emirler dilden eskidir. Böyle olmasaydı, köpekler emirleri anlamazdı.' (s:327) cümlesi çarpıyor yüzüme.
Vazgeçtim.
Kitabın neredeyse tamamı -dipnotlar dahil- alıntılık, her sayfasının üzerine ayrı inceleme&yorum yazmayı gerektiriyor. Yangından kurtarılacak ilk kitaplar arasında. Felsefe, psikoloji, antropoloji, tarih.... kitabı hangi kategoriye koysam az gelecek. Ölmeden önce okunması gereken ilk beşte olmayı hak ediyor. Üzerine ne okusam yavan, tatsız kalacak.
Not: Eleştirmen, yorumcu vs. değilim. Şahsi bir not sadece.
Bitmesin diye yavaş yavaş... Canetti, insanüstü romancılığıyla "Körleşme" yi yazmış. Beni benim bedenimde hapsetti. "Kitle ve İktidar" ile ise nutkum da tutuldu.
Bu kitaba büyük heveslerle başlamıştım. Doğrusunu söylemek gerekirse umduğumu bulamadım. Beklentim 
Eric Hoffer’ın 
Kesin İnançlılar kitabındaki gibi sürükleyici bir anlatım ve çarpıcı tespitler bulmaktı. Aksine kitap biraz durağandı ve çok fazla detaya inilmişti.
Elbette bu, eserin kötü bir eser olduğu anlamına gelmiyor. Son derece geniş ve faydalı bilgiler içeren detaylı bir ders kitabı niteliğinde. Kitle nedir? İktidar nedir? Kitle çeşitleri, kitle simgeleri… bir çok teknik açıklama mevcut içerikte. Farklı zamanlardan, farklı din ve inanışların hakim olduğu farklı coğrafyalardan kitle ve iktidar örnekleri vermiş eser. Örneğin şiilik konusunda çok detaylı bilgiler edindim. Avrupa’daki veba salgını, yazarın ele aldığı ayrı bir dikkat çekici konuydu. Kitabın sonundaki Delhi Sultanı Muhammed Tuğluk’un iktidar serüveni ele alan bölüm ise “iyi ki kitapla tanışmışım, 500 sayfa okuduğuma değdi” dedirtti. Din otoritelerinin iktidarların eylemlerini meşrulaştırma aracı olarak kullanılmasının çarpıcı bir örneği niteliğinde. Politika okumayı seven herkese okumayı tavsiye edebileceğim bir eser. Yeni Delhi Sultanı’nın hikayesini de buraya bırakıyorum:
bizaydinlanirken.blogspot.com/2023/07/siyasi-...
İyi okumalar…
Eric Hoffer’ın Kesin İnançlılar kitabındaki gibi sürükleyici bir anlatım ve çarpıcı tespitler bulmaktı. Aksine kitap biraz durağandı ve çok fazla detaya inilmişti.
Elbette bu, eserin kötü bir eser olduğu anlamına gelmiyor. Son derece geniş ve faydalı bilgiler içeren detaylı bir ders kitabı niteliğinde. Kitle nedir? İktidar nedir? Kitle çeşitleri, kitle simgeleri… bir çok teknik açıklama mevcut içerikte. Farklı zamanlardan, farklı din ve inanışların hakim olduğu farklı coğrafyalardan kitle ve iktidar örnekleri vermiş eser. Örneğin şiilik konusunda çok detaylı bilgiler edindim. Avrupa’daki veba salgını, yazarın ele aldığı ayrı bir dikkat çekici konuydu. Kitabın sonundaki Delhi Sultanı Muhammed Tuğluk’un iktidar serüveni ele alan bölüm ise “iyi ki kitapla tanışmışım, 500 sayfa okuduğuma değdi” dedirtti. Din otoritelerinin iktidarların eylemlerini meşrulaştırma aracı olarak kullanılmasının çarpıcı bir örneği niteliğinde. Politika okumayı seven herkese okumayı tavsiye edebileceğim bir eser. Yeni Delhi Sultanı’nın hikayesini de buraya bırakıyorum:
bizaydinlanirken.blogspot.com/2023/07/siyasi-...
İyi okumalar…Kitle ve İkdidarAlıntı
Kitabın ismine bakarak okuma listeme alıp okuduğum bir eser oldu.
Elias Canetti bu kitabı 30 yıl gibi uzun bir zaman sürecinde yazarak okurun bilgisine sunmuş. Ancak; ben kitaptan beklentimi bulamadığımı belirtmeliyim.
Canetti bu kitabında "kitle" ve "iktidar"ın birbirlerini nasıl etkileyip çoğalttığını; insanlar arasında "emir" ve "itaat" ilişkisinin nasıl biçimlenerek saldırganlık mekanizmalarına dönüştüğünü anlatıyor.
Canetti, hayvan sürülerinden modern insan topluluklarına kadar geniş bir literatür taraması yaparak çağ, coğrafya ve din farkı gözetmeksizin bu konuyu ele almakta.
Kitaptan Alıntılar...
Bir despot her zaman daimi ikiyüzlülüğünün bilincindedir ve bu yüzden de her zaman başkalarından aynısını bekler. S.287
İnsanı başarı yönünde mahmuzlayan şey, bir zamanlar ona verilmiş olan emirlerden kurtulmak için duyulan derin istektir. S.309
Zengin bir insan, bir yönetici ve ünlü kişi arasındaki fark şudur:
Zengin bir insan sığır ve tahıl ya da bunların yerini tutacak para biriktirir. İnsanları sorun etmez; biriktirdikleri onları satın almaya yeter.
Yönetici insan biriktirir. Tahıl, sığır ya da paraya, insanları elinde tutmak için bunlara ihtiyacı olması dışında, hiçbir değer vermez. Üstelik kendisinden önce var olabilecek ya da onunla birlikte varolan canlı insanlar ister. Kendi zamanından önce yaşamış ya da kendisinden sonra doğanlada ancak dolaylı olarak ilgilenir. S.402
"Kral yaşlanmaya başlarsa, sihirli kuvveti tehdit altında kalır; bu kuvvet zayıflayabilir, yok olabilir ya da kötü güçler bunu tersine çevrebilirler, bu yüzden yaşlanan kralın hayatına son verilmelidir ve sihirli kuvveti ardılına aktarılmalıdır." Kralın şahsı yalnızca sağlam olduğu sürece önemlidir: kral yalnızca dokunulmamış bir kap olarak artış güçlerini taşıyabilir. En ufak bir kusur, kralı
Elias Canetti bu kitabı 30 yıl gibi uzun bir zaman sürecinde yazarak okurun bilgisine sunmuş. Ancak; ben kitaptan beklentimi bulamadığımı belirtmeliyim.
Canetti bu kitabında "kitle" ve "iktidar"ın birbirlerini nasıl etkileyip çoğalttığını; insanlar arasında "emir" ve "itaat" ilişkisinin nasıl biçimlenerek saldırganlık mekanizmalarına dönüştüğünü anlatıyor.
Canetti, hayvan sürülerinden modern insan topluluklarına kadar geniş bir literatür taraması yaparak çağ, coğrafya ve din farkı gözetmeksizin bu konuyu ele almakta.
Kitaptan Alıntılar...
Bir despot her zaman daimi ikiyüzlülüğünün bilincindedir ve bu yüzden de her zaman başkalarından aynısını bekler. S.287
İnsanı başarı yönünde mahmuzlayan şey, bir zamanlar ona verilmiş olan emirlerden kurtulmak için duyulan derin istektir. S.309
Zengin bir insan, bir yönetici ve ünlü kişi arasındaki fark şudur:
Zengin bir insan sığır ve tahıl ya da bunların yerini tutacak para biriktirir. İnsanları sorun etmez; biriktirdikleri onları satın almaya yeter.
Yönetici insan biriktirir. Tahıl, sığır ya da paraya, insanları elinde tutmak için bunlara ihtiyacı olması dışında, hiçbir değer vermez. Üstelik kendisinden önce var olabilecek ya da onunla birlikte varolan canlı insanlar ister. Kendi zamanından önce yaşamış ya da kendisinden sonra doğanlada ancak dolaylı olarak ilgilenir. S.402
"Kral yaşlanmaya başlarsa, sihirli kuvveti tehdit altında kalır; bu kuvvet zayıflayabilir, yok olabilir ya da kötü güçler bunu tersine çevrebilirler, bu yüzden yaşlanan kralın hayatına son verilmelidir ve sihirli kuvveti ardılına aktarılmalıdır." Kralın şahsı yalnızca sağlam olduğu sürece önemlidir: kral yalnızca dokunulmamış bir kap olarak artış güçlerini taşıyabilir. En ufak bir kusur, kralı
Kitlenin sosyoloji , antropoloji ve psikoloji temelinde , yer yer tarihsel örneklemelerle avcı toplayıcılıktan , günümüz modernitesine kadar süregeldiği unsurların iktidarı oluşturmasındaki süreçleri ele alıyor yazar. Kitabın dili ağır , ayrıca yazar konunun iyi anlaşılması için kendini çok tekrar eder vaziyete düşmüş. Bu kitabı düşüne düşüne , tane tane okumak anlaşılması için daha iyi olur kanaatindeyim. Kitap verdiği ana fikir uyarınca iyi ama sadece dili çok tekrarlı ve gereksiz detaylara çok girilmiş bu da beni bazen sıkıyordu açıkcası. Yine de çok şey öğrendim , hiç ummadığım bakış açılarıyla iktidarın doğasını anladım
" İnsan yarattığı mesafelerle taşlaşır ve çoraklaşır. Bunların yükünü sırtlanır ve yerinden kıpırdayamaz. Bunları kendisinin oluşturduğunu unutur ve kurtulmayı özler. Ama bunlardan tek başına nasıl kurtulabilir ki ? "
Canetti bu soruyla yola çıkar fakat içeriğin devamında kitle ve iktidar arasındaki kesişimden çok kitle nedir, özellikleri, nasıl oluşur gibi sorulara ayrıntılı yer verir. Kitabın kitle kısmı uzun uzadıya tıpkı ansiklopedik şekilde açıklanır. Burda göndergesel işlevle okuyucuyu sıkar Canetti.
Kitleyi oluşturan faktörlerden sosyolojik ve antropolojik unsurlara özellikle ilkel kabilelerden sıkça bahseder. Kitabın sonlarına doğru konu bir hayli dallanıp budaklanmış ve baştaki sorudan uzaklaşmıştır. Yazarın bu kitabı tam otuz yılını aldığını gö önünde bulundurursak olağan bir durumdur.
Tavsiye ederim.
Yazar Hakkında
Elias CanettiYazar · 21 kitap
Elias Canetti (d. 25 Temmuz 1905 – ö. 14 Ağustos 1994), Bulgar modernist romancı, oyun yazarı, anı ve kurgusal olmayan düzyazı yazarı. EserleriniAlmanca yazan Canetti, "geniş bir bakış açısı, fikir zenginliği ve sanatsal güç ile işaretlenmiş yazıları için" 1981 yılında Nobel Edebiyat Ödülü'nü kazandı.
Hayatı
25 Temmuz 1905'de, Rusçuk'ta (Ruse, Bulgaristan) yahudi bir ailenin çocuğu olarak doğan Elias Canetti, 1905'den 1911'e kadar ailesiyle Rusçuk'ta yaşamıştır. Daha sonra aile İngiltere'ye taşınmış, babanın 1912 yılında vefat etmesiyle ise Viyana'ya gitmişlerdir. Viyana'da aile yeni bir hayata adım atarken, Canetti Ladino, Bulgarca, İngilizce ve biraz da Fransızca konuşabiliyordu. Fakat, sadece 7 yaşındayken geldiği Viyana'dan itibaren genellikle kullandığı dil Almancadır. Gelecekte kaleme alacağı önemli eserlerini de Almanca yazmıştır. Viyana'dan da taşınarak aile sırasıyla Zürih veAlmanya'yada yaşamıştır. 1924 yılında Canetti Almanya'da liseden mezun olur ve kimya eğitimi görmek için aynı yıl Viyana'ya gider. Viyana'da geçirdiği yıllarda ise ömür boyu en büyük tutkusu olacak edebiyatla ilgilenmeye başlar. Viyana Üniversitesinden 1929 yılında kimya lisansını tamamlayarak mezun olur. Daha öğrenciyken yazmaya başlamış ve Viyana'daki edebiyat çevrelerine girmiştir.
1930’ların başlarında ABD’li yazar Upton Sinclair’in yapıtlarını Almanca’ya çevirdi. 1934’te kendisi gibi yazar olan, 1963’te kaybedeceği Veza Taubner ile evlendi. Bu arada Hochzeit (Düğün) ve absürd tiyatronun ilk örneklerinden olan Die Komödie der Eitelkeit (Kibir Komedisi) adlı oyunları yazdı. 1967’de Viyana’da sahneye koyulan Die Befriesteten (Sayılı Gün) insanın öleceği zamanı tam olarak bilmesi durumunda ne olacağını sorusunu soruyordu.Nazilerin Avusturya'yı işgal etmesinden çok kısa bir süre önce Paris'e, Paris'ten de Londra'ya geçti. Hayatının büyük bir bölümünü İngiltere'de geçirdi.1970lere kadar yaşadığı İngiltere'den 1952 yılında vatandaşlık kazanmıştır. 1971’de ikinci evliliğini yapacağı, restoratör Hera Buschor’un işi gereği sık sık geldiği İsviçre’de de bir ev edindiyse de, bu döneme kadar İngiltere dışına hemen hiç çıkmadı. Yazarın Hera Buschor’dan bir kızı olduğunda yaşı altmış sekizdi. Hayatının son 20 yılını Zürih'te geçirdi ve 1994 yılında aynı kentte öldü. Elias Canetti, vasiyeti üzerine ünlü yazar James Joyce'unkinin yanına kazılan bir mezara gömülmüştür.
Başlıca Eserleri
Körleşme
Elias Canetti'nin 26 yaşında kaleme alıp 30 yaşında yayımladığı başyapıtı. Kitap 1935’te çıktı ve kısa bir süre sonra Nazi yönetimi tarafından yasaklandı. Roman yayımlandıktan sonra birçok edebiyat otoritesinin ilgisini çekmiş ve İngiltere, Fransa ve Amerika'da yoğun ilgi görmüştür. Gariptir ki, Almanca kaleme alınmış bu eser Almanya'da uzun süre ilgi görmemiş, ancak 1963'deki üçüncü baskısıyla hak ettiği üne kavuşabilmiştir. Uygarlığın yıkılışıyla insanoğlunun aşağılanması, romanın konusunu oluşturur. Körleşme,“dehşet”in romanıdır. “Yüzyılı gırtlağından yakalamaya çalışan” bu eserde Canetti, ontolojik yabancılaşmayı ve seküler dünyanın mekanik dinamiklerini romanın kahramanı, döneminin en ünlü sinoloğu olan Prof. Kien ile serimlemeye çalışır. Kendini insanlardan tamamıyla soyutlamış, insanları değersiz ve küçük gören, Viyana’da 25 bin kitabı ile beraber yaşayan, “odası dünyası kadar büyük” olan Prof. Kien’in tek tutkusu kitapları ve bilimdir. Özellikle kadınlardan nefret etmesine karşın, nasıl oluyorsa, hayatına son derece sıradan, cahil, açgözlü ve bencil bir hizmetçi kadın girer; Therese... Profesör, bu kadından kurtulmaya çalışırken, sineklerden bile değersiz bulduğu, yaşama haklarını bile fazla gördüğü insanların oyuncağı olur ve yıkıma sürüklenir.
Kitle ve İktidar
Canetti "kitle" olgusu ile ilgilenmeye daha 1925 yılında karar vermiştir. Daha sonra 1933 yılında Hitler'in Almanya'da iktidara gelmesi, Canetti'nin 1925'den beri ilgilendiği "kitle" olgusuyla "iktidar" olgusu arasındaki olası ilişkileri düşünmesine ve çözümlemeye çalışmasına neden olur. Kitle ve iktidar üzerine olan fikirlerini "Kitle ve İktidar" (Masse und Macht) ismiyle 1960 yılında yayımlamıştır. Kitabın ilk yarısı kitlenin değişik türlerinin dinamiklerinin çözümlemesine ayrılır. İkinci bölüm ise kitlenin yöneticilere neden ve nasıl itaat ettiği üzerinde yoğunlaşır. Canetti Hitler’i hükmettiği kitlenin büyüklüğünden başı dönen paranoyak bir yönetici olarak sunar. Yahudilere yapılan zulmü Almanya’nın enflasyon deneyimiyle bağlantılandırmaktadır.
Ödülleri
Canetti, Nobel Edebiyat Ödülü (1981) başta olmak üzere birçok ödül kazanmıştır. Kazandığı başlıca ödüller :
Foreign Book Prize (1949, Fransa)
Viyana Ödülü (1966)
Critics Prize (1967, Almanya)
Great Austrian State Prize (1967)
Bavarien Academy of Fine Arts Prize (1969)
Bühner Ödülü (1972)
Nelly Sachs Ödülü (1975)
Order of Merit (1979, Almanya)
Europa Prato Ödülü (1980, İtalya)
Hebbel Ödülü (1980)
Kafka Ödülü (1981)
Great Service Cross (1983, Almanya)
