Yazar:
Seneca
Çevirmen:
Çiğdem Dürüşken
Tahmini Okuma Süresi:
4 sa. 46 dk.
Sayfa Sayısı:
168
Basım Tarihi:
29 Mart 2019
Yayınevi:
Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları
Orijinal Adı:
Phaedra
ISBN:
9789944881531
Ülke:
Türkiye
Dil:
Türkçe
Format:
Karton kapak
Reklam
Yorumlar ve İncelemeler
Antik Yunan 'da bir Aşk-ı Memnu vakası. Demek eskiden beri varmış bu tür şeyler. Yasak elma ile başlayan serüvenimiz yasakların etrafında gezinmeyi mi öğretti insanlara acaba?
Gerçi onlarda Pandora'nın kutusundan çıkmıştır bu tür fenalıklar. Bizde öyle şeylere asla yer yok, insanoğlu son derece naif, saygılı ve iffetli. Onlarda bireysel sirtaki bizde dayanışma ve sevgi abidesi halay var. "Omuz omuza kardaş omuz omuza yoldaş" diyen Muazzez Ersoy'umuz var. "Benim olmazsan taciz ederim" şarkısı dışında hayatın her alanında sevgi, saygı, dostluk, kardeşlik ve barış var. Aldatma ve yalan bizdeki bu sevgi buhranında kendine yer bulamaz asla. Gündüz kuşaklarımızda elden ele gezinen çiçekler, haberlerde ise kedi patilerine iyi gelen eldivenler ve şehzade kebabı tarifleri var. Aksini iddia eden varsa ona en kalbi dugularımla saygı ve sevgi sunmaktan başka bir şey yapamam.
Bu kitaba gelecek olursak Theseus kendi zamanının en büyük krallarından biridir. Bu yüce gönüllü kralımız bir gün karısı Phaedra ve ilk karısından olan oğlu Hippolytus 'u ardında bırakarak dostu Pirithous'un karısını (Persephone'yi) yer altı tanrısının elinden kurtarmak için yerin derinliklerine iner. Efsaneye göre 4 yıl boyunca ses seda çıkmaz kraldan. Koca sarayda yerin altındaki eşinden umudu kesen Phaedra'nın da can sıkıntıları başlamıştır artık. Bilin bakalım abayı kime yakıyor. Evet doğru tahmin ettiniz üvey oğlu Hippolytus'a. Sonrasında başlar "Genç Phaedra'nın acıları" , zira bu yasak aşka Hippolytus kardeşimiz tüm heybetiyle karşı çıkar. Bu daha da büyük bir çıkmaza sürükler Phaedra'yı.
"Ah ölüm, günahkar bir aşkın tek tesellisi,
ah ölüm,lekelenmiş bir utancın tek onuru!
sana geliyorum: aç ardına kadar
Çok değer verdiğim bir meslektaşımın kitap hakkındaki yorumumu istemesi üzerine yazdığım satırları burada da paylaşmak isterim:
Phaedra, üvey oğluna yönelen, ensest niteliği taşıyan yasak bir aşkın hikâyesidir.
Phaedra bu duyguyu inkâr etmez; farkındadır, hatta dile getirir. Ancak arzu, ahlakla ve kimliğiyle uzlaşamadığı için onun için taşınması zor bir yüke dönüşür. İtiraf burada bir rahatlama sağlamaz; tam tersine çatışmayı hızlandırır. Çünkü dile gelen bu aşk, kabul edilebileceği bir ruhsal zemin bulamaz.
Arzu bastırıldıkça sakinleşmez; suçlulukla iç içe geçer, yön değiştirir ve giderek yıkıcı bir hâl alır. Bu süreçte zarar gören yalnızca Phaedra değildir; arzu nesnesi de bu çatışmanın içinde sürüklenir. Felaketi doğuran şey aşkın kendisi değil, bu aşkla birlikte yaşanamayan içsel düzenin yarattığı baskıdır.
Bir psikanalitik psikoterapist olarak Phaedra bu aşkla karşıma gelse, amacım onu susturmak ya da ahlaki olarak düzeltmek olmazdı. Asıl mesele, bu duygunun onda nasıl yaşandığını; hangi korkularla, hangi suçluluklarla ve hangi iç çatışmalarla örüldüğünü birlikte anlamaya çalışmak olurdu. Çünkü Phaedra sadece âşık değildir; aynı anda anne, eş ve kraliçedir. Bu aşk, sevdiği kişiden çok, kim olduğunu tehdit eder. Çalışma, arzunun kendisini hedef almak yerine, onu taşıyamayan benliğe alan açmayı amaçlardı.
Antik Yunan Olağanüstü HikayelerEdebiyat
Seneca'nın bir eserini daha bitirdik. Tadımlık bir eser 2 saatiniz almaz okumanız. İçeriği her daim beni büyüleyen Antik Yunan dönemine ait karmaşık, hüzün ve acı dolu bir örgüsü olan hikayeyi anlatmakta. Yeraltı Tanrısı Hades'in diyarına giden Kral, öz evladı ve onun üvey annesi olan Kraliçeyi uzun bir süre habersiz bırakır. Öldüğüne inanan halk artık umudunu ondan kesmiştir. Bu esnada tuhaf bir olay gelişir ki bu olay üvey annenin, kocasının İskit Prensesinden olan oğluna aşık olmasıdır. Antik Yunan Edebiyatı müthiş bir hayal dünyasına sahip ve gerçekten bu dönemde yaşamış şairler, tarihçiler vs hepside bu olayları olağanüstü örgülerle anlatır. Hani derler ya pireyi deve yaparlar diye işte Antik Yunan böyle bir deyimin hayat bulmuş halidir. Hikâye içinde en can alıcı olanı ise Oğlunun öldürülmesi için beddualar eden Kralın oğlunu, karısının iftirası yüzünden öldürttüğünü öğrenince dünyasının yıkılmasıdır. Ve kendisi de intihar eder. Şiirsel bir anlatıma sahip belirttiğim gibi tadımlık hüzünlü bir eser. Romantizme ilgi duyuyorsanız şiddetle tavsiye ederim, duygularınız kabaracaktır
Sınır bilmeyen, yıkıcı bir tutku!Alıntı
Puan vermedi·168 syf.·
2025 61. kitabı
Seneca'nın Phaedra adlı tragedyası, tutkularla akıl arasındaki çatışmanın bir başka karanlık yüzünü gösteriyor. Medea’daki öfkenin yerini burada bastırılmış bir arzu, utanç ve pişmanlık alıyor. Phaedra, üvey oğluna karşı duyduğu yasak arzunun altında ezilen ama bu duyguyu bastırmak yerine yönünü çarpıtan bir karakter. Ve sonuç yine bir yıkım, bir trajediye ulaşıyor.
Stoacı bir filozof olarak Seneca, burada da duyguların kontrolsüzlüğüne karşı uyarıda bulunuyor. Ama ilginç olan şu ki, Seneca sadece dışarıdan bir ahlak dersi vermiyor; karakterin iç sesini de o kadar sahici ve insani yazıyor ki, bir noktada Phaedra'nın vicdani acısını gerçekten hissediyorsun. Belki de en çarpıcı olan bu: kötülüğün bile insani sebeplerini anlamak zorunda kalmak.
Tıpkı Medea’da olduğu gibi, Phaedra da yalnızca antik bir hikâye değil. Bugün de toplumun dayattığı roller, bastırılmış kimlikler, konuşulamayan arzular, özellikle kadın karakterler üzerinden büyük bir baskı yaratıyor. Phaedra’nın yaşadığı şey, belki bir tabu olarak anlatılıyor ama alt metninde, suskunluğun, bastırılmanın, yalnız bırakılmanın doğurduğu büyük bir çığlık var, Theseus'a karşı serzenişlerinde bunu hissettirdi bana.
Seneca’nın hayatındaki trajediler, bu metne de sızmış gibi. Güç karşısında yalnız kalmak, arzularla yüzleşmek ama konuşamamak… Belki de en sonunda yine aynı duvar: insanın kendi içinden çıkamaması.
“Ruhum bile bile uçuruma yürüyor, ardına bakıyor uslu düşünceler bulurum diye, ama nafile.”
Seneca, Phaedra
Bu eser de tıpkı Medea gibi kısa ama yoğun. Ahlak, tutku, suçluluk, arzu gibi büyük temalarla yüzleşme sağlıyor.
İyi kitaplar okumanız dileğiyle...
Zaman kaybıydı tamamen.Latince kendini gerçekleştirememiş bir aşk-ı memnu.Bir miktar Sheaekspeare özentisi.Akıcılık yok,okurken sıkıyor.Birkaç alıntılanabilecek güzel cümle var.
Söyleyeceklerim bu kadar.
Phaedra, Euripides’in bir tragedyası olmakla birlikte Seneca tarafından tekrar ele alınmıştır. Okuduğumuz bu versiyonda üvey oğlu kadınlardan çok hoşlanmayan, doğaya tutuklu, deyim yerimdeyse “beni köyümün yağmurlarında yıkasınlar, bundan gayri istemem aşk meşk” diyen Hippolytus’a aşık olan bir kadının yani üvey annesinin yaşadıkları konu ediliyor. Konu itibariyle Antik Yunan bağlantılarını anlayabiliyoruz ilk başta. Bence bu eser bir tragedya olmaktan çok destansı bir metin gibi. Hem yazılış şekli hem de mitoloji referansları bana bunu düşündürdü. Eğer hikâyenin öncesini bilmiyorsanız -çevirmene bu nokta da teşekkürlerimizi iletiyoruz, bizi bundan mahrum etmemişim kitabın sunuş kısmına koymuş- kitap çok da manalı gelmez.
Garip bir şey söyleyeyim hatta ben gibi sıradan okuyucular için hikâyeyi biliyorsanız bile okurken yine de olaya tam vakıf olamayabilirsiniz. Çünkü kitabın içerisinde Yunan mitolojisine dair o kadar fazla şey var ki – çevirmen bunları dipnotlarda belirtmiş – onlara mı odaklanayım asıl metine mi odaklanayım derken metinden kopuyorsunuz. Bu durumda okuma zevkinizi haliyle düşürüyor. En son böyle bir hisse Erasmus’un Deliliğe Övgü’sünde rast gelmiştim. Şimdi yine oldu, olsun önemli değil. Ben boş bir okuyucu olarak okudum, hoşuma da gitti. Sizlere de tavsiye ederim. İyi okumalar.
Seneca'nın (İ.Ö. 4 İ.S. 65) Phaedra Trajedisi; üvey oğluna aşık olan Atina kralı Theseus'un ikinci karısı Phaedra'nın hüzünlü aşk hikayesidir. Tutku ve ümitsizlik arasında sıkışan bir ruhun hazin klasiği lirik bir şekilde anlatılmıştır. Yunan mitolojisinin efsanevi kahramanlarından Theseus, eşi Phaedra'nın üvey oğlu Hippolytus'a âşık olması sonucu aldatılan koca olarak çıkar karşımıza. Mitolojiye merakınız varsa zevkle okuyacaksinızdır.
Puan vermedi·168 syf.·
2020 68. kitabı
İnsanların yaşamlarını,
Rastgele yönetiyor Kader.
Dağıtıyor armağanlarını eliyle, körlemesine
Hep kötüleri gözetiyor,
Masumları ise eziyor, rezil bir istekle.
Tıpta; Annenin, erkek evladına karşı bilinçaltında cinsel hisler beslemesi; Phaedra kompleksi olarak tanımlanır.
Phaedra, üvey oğluna âşık bir kadının hikâyesidir, tutku ve ümitsizlik arasında sıkışan bir ruhun hazin klasiği; vahşi doğa ile insan doğasının karşıt tutkularının kıyasıya savaşının, aşk ve nefretin türlü hallerinin, erkekçe sadakat, kadınca sadakatsizlik arasında gidiş gelişlerin, utanç duygusunun kızıl tülünün sahneye akışıdır” diyor çiğdem dürüşken önsözde.
Phaedra’nın mitolojideki öyküsü, kısaca şöyle özetlenebilir: Phaedra, Kral Minos ile Pasiphae’nin kızı, Ariadne’nin kız kardeşidir. Erkek kardeşi Deukalion, ebedî barışı sağlamak için Phaedra’yı Atinalı Theseus ile evlendirir. Theseus, aslında Amazon kızı Antiope ile evlidir. Bu nedenle Phaedra’nın düğün töreni, Amazonların kuvvetli bir saldırısı ve düğün gecesi Antiope’nin öldürülmesi ile bölünür. Her şeye rağmen evlenen ikilinin Akamas ve Demophon isimli iki çocuğu olur. Theseus’un Antiope ile olan evliliğinden de bir erkek çocuğu dünyaya gelmiştir. Erkek çocukların hayat hakkı bulunmadığı Amazon dünyasında, Hippolytos, babasının koruması ile hayatta kalmayı başarır. Phaedra, üvey oğluna karşı dizginlenemez bir aşk duymaya başlar, ancak kadınlardan nefret eden üvey oğlundan bir türlü beklediği yakınlık ve karşılığı alamaz. Kocasının, dostu Pirithous ile birlikte, Persephone’yi kaçırmak için yeraltı dünyasına inmesi ve ardından Theseus’un bir daha yeryüzüne dönemeyeceği konusundaki inancın dilden dile yayılması, Phaedra’nın cesaretini artırır ve sütannesi vasıtasıyla delikanlıya açılma imkânı bulur. Reddedilen ve hakarete uğrayan Phaedra’nın
“Aklın Karanlıkta Sınandığı Yer”Edebiyat
Seneca benim en sevdiğim filozoflardan biridir. Stoacı bir bilge olarak insanı tutkuların kölesi olmaktan kurtarmak ister. Ama işte Phaedra’da bu bilge, sahneyi insanın en karanlık arzularına bırakır. Bu çelişki beni en başta büyüledi.
Bir filozofun elinden çıkan bir trajedi nasıl olurdu?
Bunu görmek için aldım kitabı.
Ve gördüm ki Seneca, tragedyayı ahlakın laboratuvarına çevirmiş.
Eserin merkezinde Phaedra var. O, Girit kralı Minos’un kızı, Theseus’un karısı ve üvey oğlu Hippolytos’a yasak bir aşkla bağlanmış bir kadın. Yunan mitolojisinde bu öyküyü Euripides de yazmıştı ama Seneca’nın elinde bambaşka bir biçim alıyor.
Euripides’te tanrılar daha baskındır. Seneca’da ise insan kendi tanrısı, kendi celladıdır.
Phaedra’nın sevgisi “aşk” değil, hastalık olarak sunulur.
Seneca bu aşkı tutkuların aklı esir aldığı bir cinnet hali gibi işler.
Phaedra’nın dadısı bile onu bu duygudan vazgeçirmeye çalışırken, Seneca’nın dilinde dadı yalnızca bir karakter değil, Stoacı aklın sesi gibidir.
Ama akıl burada zayıf kalır.
Çünkü Seneca, bilgece öğütlerle değil düşüşle anlatır insanı.
Hippolytos ise Phaedra’nın karşıtı olarak çizilir.
Doğaya dönük, iffetli, kadınlardan uzak duran bir gençtir.
Seneca, Hippolytos’un ağzından doğaya bir övgü bölümü yazmıştır ki, bu bölüm Stoacı düşüncenin özünü taşır sade yaşamak, tutkudan arınmak, doğanın yasalarına göre davranmak.
Ama bu saflık bile sonunda yıkımdan kurtulamaz.
Çünkü Seneca’ya göre erdem bile tutkuyla savaşırken kirlenir.
Olaylar ilerledikçe Phaedra’nın tutkusu utanca dönüşür, utanç öfkeye, öfke de iftiraya…
Phaedra, Hippolytos’un kendisine saldırdığını söyler.
Theseus geri döndüğünde oğluna lanet eder.
Tanrılar gerçekten karışmaz bu oyuna, ama Theseus’un laneti gerçekleşir . Poseidon’un gönderdiği bir deniz canavarı Hippolytos’u
Puanım 4/5 (%82/100)
Kendimi kaptırıp neredeyse bütün kitaplarını aldığım için Seneca'dan devam ediyorum. Bundan önce okuduğum Troialı Kadınlar'dan çok beğensem de bir Medea seviyesine çıkamadı benim için. Phaedra Seneca'nın Euripides'in Hippolytus oyunundan esinlenip yazmıştır. Seneca'nın genelde oyun isimleri aynı tutup bunda Hippolytus yerine Phaedra ismini vermesini de ilginç buldum ben. Bir önceki incelemelerimde bahsettiğim gibi yine iki yazar ve oyun arasında farklar mevcut. O farklara çok değinmeden Seneca'nın oyununa odaklanacağım.
Bilmeyenler için hikayeden biraz bahsedeyim. Phaedra, Theseus'un karısı ve yeni kraliçedir ve aynı zamanda Hippolytus'un (Theseus'un bir amazondan olan oğlu Hippolyte de olabilir Antiope de) da üvey annesidir. Tragedya Phaedra'nın Theseus'un yokluğunda (yeraltı dünyasında) üvey oğluna aşık olması üzerinden gidiyor. Theseus'un geri dönmesiyle her şey karışıyor ve tabi ki bir tragedya olduğu için ölümler görüyoruz. Betimlemeleri ve karakterleri çok beğendim. Kitabın başları biraz yavaş geldi diyebilirim ama bir noktadan sonra çok rahat ilerliyor. Öneriyorum, gayet güzel bir oyundu.
Yazar Hakkında
SenecaYazar · 25 kitap
Roma’ya küçük yaşta teyzesi tarafından getirilmiş ve Mısır valisinin eşi olan bu kudretli kadının gözetiminde büyümüştür. Babası atlı sınıfına (equites) üyedir ve derlediği söylevlerle Latin edebiyatında Rhetor Seneca ve Stoacı ahlak görüşleriyle tanınan Seneka, ahlakın temeline doğaya uygun yaşama ilkesiyle, bir bilge idealini yerleştirmiştir. Zamanın toplumunu bir vahşi hayvanlar topluluğu olarak gören Seneka, bilge kişisini, kendi kendine yeten, hazza olduğu kadar eleme karşı da duygusuz, korku bilmez, evrenin gerçek efendisi, erdemi özgür iradesinin sonucu olan ve ölümden korkmayan kişi olarak tanımlamıştır.
Her ne kadar Stoacı maddeciliği benimsemiş olsa da, Tanrı'nın aşkın olduğunu öne süren Seneca, pratik felsefeyi öne çıkarmış ve gerçek erdemle değerin, dışarıda değil de, insanın içinde olduğunu belirtmiştir. Ayrıca harici iyiler ve zenginliklerin, insana mutluluk sağlamayacağını da söylemiştir.
Seneca, ailesinin varlıklı olması sayesinde ünlü felsefeciler ve söylev ustalarından (rhetor) eğitim almış ve bilgelik sevgisi yüzünden genç yaşta retorikten (söylev sanatı bilgisi) sıyrılmış ve felsefe eğitimine ağırlık vermiştir. Pythagorasçı Sotion’dan dersler alarak onun gibi etyemez olmuş ve ruhun ölümsüzlüğüne inanmıştır. Daha sonra Attalus’a bağlanıp güzel kokulardan, şaraptan, istiridye ve mantar yemekten ve yumuşak bir yatakta uyumaktan vazgeçmiştir. Kynik Demetrius’u ve Papirius Fabianus’u da hararetle dinleyen Seneca’nın felsefeye olan aşırı düşkünlüğü babasını telaşlandırmıştır; çünkü İmparator Tiberius gençliği saran bu felsefe akımlarına hiç sıcak bakmıyor, garip kılıklı ve tavırlı bu kişileri Roma’dan uzaklaştırıyordu. Ayrıca Seneca’nın, yaptığı perhizlerden dolayı zaten narin olan bünyesi daha da bozulmuştu, sağlığı iyice kötüye gidiyordu. Babası, oğlunun sağlığını düzeltmek ve felsefeden uzaklaştırmak için onu ilk önce Pompei’ye, sonra Mısır’a gönderdi. Roma’ya MS 31 yılında dönen Seneca, kendini siyasete verdi ve quaestorluk (idam cezası vermeye yetkili hakim) elde ederek mahkemede avukatlık yapmaya başladı. Quaestor oldu, senato üyeliğine seçildi. Fabianus’tan öğrendiği keskin çelişkiler içeren, imalarla dolu kısa cümleli ifadeler kullanmada oldukça başarılıydı. Kıskanç İmparator Caligula’nın deyimiyle “kum taneleri” gibi akıp giden üslubu ölüm nedeniydi. Böyle başarılı bir konuşmacının kendi Roma’sında yeri yoktu. Ancak saraydaki bazı kişiler Seneca’nın hasta bir insan olduğunu ve çok az bir ömrü kaldığını söyleyerek İmparatoru zor ikna etti ve ünlü bir düşünürün yaşamını bağışlattı. İmparatoriçe Messalina, Caligula and Agrippina'nın kızkardeşi Julia Livilla ile Seneca arasında bir ilişki olduğuna ilişkin dedikodular çıkarınca, Seneca MS 41’de Korsika’ya sürgüne yollandı. Livilla ise öldürüldü. Seneca sürgündeki yaşamını felsefe yapıtları yazarak, bilim ve şiirle uğraşarak geçirdi. İlk yıllar kolay geçti, ama sonraki yıllarda Roma’ya dönme arzusu yüreğini iyice kaplayınca, Cladius’un azatlısı Polybius’a kardeşinin ölümünden dolayı yazdığı Ad Polybium De Consolatione (Polybius’a Teselli Üzerine) başlıklı yazısında hem ona hem de imparatora adeta yalvarmıştır. Ayrıca yine aynı ruh durumuyla annesine yazdığı Ad Helviam Matrem De Consolatione (Annem Helvia’ya Teselli Üzerine) yazısında da annesinden çok kendini teselli eder gibidir. Bütün bu yakarılarına karşın Seneca Roma’ya ancak Livilla’nın kardeşi Agrippina zamanında dönebilmiştir. Genç Prens Neron’un annesi Agrippina, tanınmış bir edebiyatçının, oğlunun eğitiminde önemli bir rol oynayacağını düşündüğü için Seneca’yı sürgünden çağırtmıştı. Neron’un tüm eğitimini üstlenen Seneca, ona çağının önemli kültür konularıyla ilgili dersler vermiş, ancak Agrippina’nın felsefeye pek sıcak bakmaması nedeniyle bu konulardaki derslerine bazı kısıtlamalar getirmek zorunda kalmıştır. M.S 54 yılında Claudius öldüğünde Neron on altı yaşında İmparator ilan edilince, Seneca muhafız kıtası komutanı Afranius Burrus ile birlikte idarede söz sahibi olmuştur. Ama filozoflara yakışmayacak yaşam tarzı ile savunduğu düşünceler uyuşmadığı için hakkında dedikodular çıkmasına engel olamamıştır. Bu arada Neron tümüyle anormal davranışlar içine girmiş ve annesi Agrippina’yı öldürtmüştür. Bunun ardından Burrus’un zehirlenerek öldürülmesi Seneca’yı saray yönetiminde tek başına bırakmıştır. Bunun üzerine tüm servetini imparatora bırakarak özel yaşamına çekilmeye karar veren Seneca, bu düşüncesini Neron’a açmış, ancak reddedilmiştir. İS 64’te meydana gelen büyük Roma yangınından sonra bu önerisini yinelediği halde imparator tarafından ikinci kez reddedilmiştir. Ancak Seneca bu kez kararlı davranmış, Neron’dan aldıklarının bir kısmını geri vererek siyasetten ayrılmıştır.
M.S 61-65 yılları Seneca’nın kendini tümüyle felsefeye verdiği en verimli dönemi oldu. Ancak M.S 65’te C. Calpurnius Piso’nun başı çektiği, Faenius Rufus, Plautus Lateranus ve şair Lucanus'un adının karıştığı Neron’a karşı düzenlenen bir suikast girişimine onun da adı karıştığı için, İmparator tarafından kendini öldürmesi emri verildi. Bütün yaşamı boyunca ölümün hiçe sayılması gerektiğini savunmuş olan Seneca, bu emri metanetle karşıladı ve M.S 65’te damarlarını keserek intihar etti.
Kaynak: tr.wikipedia.org/wiki/Lucius_Ann...
