Yazar:
Aristophanes
Çevirmen:
Yılmaz Güleryüz
Tahmini Okuma Süresi:
3 sa. 38 dk.
Sayfa Sayısı:
128
Basım Tarihi:
2019
İlk Yayın Tarihi:
Mayıs 2018
Yayınevi:
Töz Yayınları
ISBN:
9786058045514
Ülke:
Türkiye
Dil:
Türkçe
Format:
Karton kapak
Türler:
Sıralamalar
Yorumlar ve İncelemeler
Zenginliğe ve Yoksulluğa Dair Eleştirel Bir Komedya: Ploutos (Servet)Edebiyat
Ön Not: Bu kez "Komedya" kavramı üzerinden Antik Yunanistan topraklarına bir yolculuk gerçekleştiriyoruz. Bu sebeple yazı sadece kitaba dair değildir.
“Çünkü bir ‘komedya’ bile gösterebilir doğru olanı. Ben de söyleyeceğim zaten korkunç ama doğru olanları.”
- Aristophanes
1. Aristophanes Kimdir?
M.Ö. 450-444 yılları arasında doğduğu düşünülen Aristophanes, Antik Yunan zamanında komedya yazarlığı yapmış ve ünü günümüze dek ulaşmış en büyük simadır. M.Ö. 388’de öldüğü düşünülen yazarın hayatının büyük bir kısmı Peloponnesos Savaşları (M.Ö. 431-404) döneminde geçmiştir. Bu dönemde Atina bölgesel gücünü iyiden iyi kaybetmeye ve Sparta karşısında egemenliğini yitirmeye başlamıştır. Bu durum haliyle Aristophanes’in eserlerine de yansımış, oyunlarında buna yönelik atıflarda bulunmuştur. 3 oğlu olduğu bilinen şairin oğulları da babalarının izinden gitmiş M.Ö. 4. yüzyılın Yunanistan’ında birer komedya yazarı olmuşlardır. Fakat onlardan herhangi bir eser ne yazık ki günümüze dek varlığını koruyamamıştır.
2. Eserleri ve Dönemin Atmosferine Diar:
“Dürüst hiç kimse kalmamış zaten,
herkes olmuş menfaatinin kölesi.”
Antisofist ve antidemokratik tutumlarıyla dikkat çeken Aristophanes, döneminin en sivri dilli şairlerinden biridir. Başta 
Euripides ve 
Sophokles olmak üzere, eserlerinde tragedya yazarlarını alaya alır ve eleştirilerde bulunurdu. Fakat bu alaylar, onları hor gördüğü için değildi, komedya şairlerinin işi mizah malzemesi bulmaktı ve bunun yolu da tragedya yazarlarını taklit etmekten geçiyordu.
Yalnızca edebiyat dünyasından isimler değil, başta Atina lideri Kleon olmak üzere, yönetimdeki kişileri de korkusuzca eleştiri malzemesi yapardı. Özetle son derece cesur, döneminde kimseden çekinmeyen, sözünü sakınmayan, kimi isterse onu eleştiren bir yapıya sahipti. 
Platon (Eflatun)'un, 
Şölen - Dostluk
Aristophanes, Antik Yunan zamanında komedya yazarlığı yapmış ve ünü günümüze dek ulaşmış en büyük simadır. M.Ö. 388’de öldüğü düşünülen yazarın hayatının büyük bir kısmı Peloponnesos Savaşları (M.Ö. 431-404) döneminde geçmiştir. Bu dönemde Atina bölgesel gücünü iyiden iyi kaybetmeye ve Sparta karşısında egemenliğini yitirmeye başlamıştır. Bu durum haliyle Aristophanes’in eserlerine de yansımış, oyunlarında buna yönelik atıflarda bulunmuştur. 3 oğlu olduğu bilinen şairin oğulları da babalarının izinden gitmiş M.Ö. 4. yüzyılın Yunanistan’ında birer komedya yazarı olmuşlardır. Fakat onlardan herhangi bir eser ne yazık ki günümüze dek varlığını koruyamamıştır.
2. Eserleri ve Dönemin Atmosferine Diar:
“Dürüst hiç kimse kalmamış zaten,
herkes olmuş menfaatinin kölesi.”
Antisofist ve antidemokratik tutumlarıyla dikkat çeken Aristophanes, döneminin en sivri dilli şairlerinden biridir. Başta Euripides ve Sophokles olmak üzere, eserlerinde tragedya yazarlarını alaya alır ve eleştirilerde bulunurdu. Fakat bu alaylar, onları hor gördüğü için değildi, komedya şairlerinin işi mizah malzemesi bulmaktı ve bunun yolu da tragedya yazarlarını taklit etmekten geçiyordu.
Yalnızca edebiyat dünyasından isimler değil, başta Atina lideri Kleon olmak üzere, yönetimdeki kişileri de korkusuzca eleştiri malzemesi yapardı. Özetle son derece cesur, döneminde kimseden çekinmeyen, sözünü sakınmayan, kimi isterse onu eleştiren bir yapıya sahipti. Platon (Eflatun)'un, Şölen - DostlukMaddi Kazanç ve Ruhsal DeğerlerFelsefe-Düşünce
Antik tiyatronun sahneleri bir anda kendi hayatımın oyununa dönüştü. Aristophanes’in mizahı ve eleştirisi öylesine zekice ve canlı ki, kitabın sayfaları arasında ilerlerken hem gülüyor hem de kendi seçimlerimi, arzularımı ve hırslarımı sorguluyordum. Servet, parayla sınırlı bir kavram gibi görünse de, Aristophanes bana gösterdi ki, insanın iç dünyasında, ilişkilerinde ve vicdanında daha derin bir ağırlığı var; sadece maddi değil, ruhsal ve ahlaki boyutları da ölçmek gerekiyor.
Okurken aklıma geldi; belki gençliğimde hayalini kurduğum ama ulaşamadığım maddi şeyler, belki de dostlarım ve sevdiklerimle aramdaki mesafeler… Aristophanes’in kurgusu, bana insanın hırs ve arzularının hem komik hem de trajik yanlarını hatırlattı. Kitap, zekice kurduğu diyaloglarla okuru hem güldürüyor hem de düşündürüyor; kendi hayatımda göz ardı ettiğim değerleri fark ettirdi.
Karakterlerin paraya olan bakışları ve bu arzular uğruna verdikleri tepkiler, bana insan ilişkilerimde fark etmeden yaptığım tercihlerimi düşündürdü. Kim bilir, belki de ben de zaman zaman bir serveti ya da gücü idealize edip, gerçek mutluluğu gözden kaçırmıştım. Aristophanes’in mizahı, bu durumu öylesine zarif ve zekice yansıtıyor ki, gülmekle birlikte kendi vicdanımı da sorguluyordum.
Kitap boyunca en çok etkileyen, servetin yalnızca bir araç değil, aynı zamanda insan ruhunu ve toplumun değerlerini şekillendiren bir güç olduğunu göstermesiydi. Okurken fark ettim ki, maddi kazanç peşinde koşarken, gerçek değerler ve insan ilişkileri çoğu zaman ihmal ediliyor; ben de kendi hayatımda fark etmeden bu hatayı yapmış olabilirim. Aristophanes, bunu hem eleştirel hem de mizahi bir dille sunarak, okurun kendi hayatına bakmasını sağlıyor.
Yalnızca antik bir komediyi bitirmiş gibi hissetmedim; kendi arzularımı, seçimlerimi ve
Antik Yunan ' in dört önemli tiyatrocusu arasında sayılan yazar öncelikle komedi ve hiciv konusunda döneminin oldukça ilerisinde , servet kavramının neyi ifade ettiğini yoksulluk kavramının niçin olmasını gerektiğini açıklamış. İnsanın servetle nasıl bir canlıya dönüşeceğini izah etmiş.
Puanım 5/5 (%90/100)
"Ne zaman Ploutos eskisi gibi görür oldu
ondan beri kimse biz tanrılara ne buhur,
ne defne, ne arpa ekmeği, ne kurban,
ne başka bir şey takdim eder oldu."
Aristophanes MÖ 450-388 yılları arasında yaşadığı düşünülen ünlü Antik Yunan oyun yazarı. Hayatı boyunca yazdığı 40 oyundan sadece 11’i günümüze ulaşmıştır. Eserlerinde genelde kendi yaşadığı kent olan Atina ve oradaki sorunları işlemiştir. Son yazdığı eser olan Ploutos’ta bu üslubundan uzaklaşmış ve daha evrensel bir konuya değinmiştir. Kıvrak dili ile Komedyanın ileri gelen isimlerindendir. Platon onun için “Yok olmayacak bir tapınak ararken Kharisler, bulmuşlar Aristophanes’in ruhunu.” demiştir. Kitap bir komedya olduğu için okuması çok zevkli gerçekten. Antik Yunancadan çevrilmesine rağmen kitabın dili oldukça yalın ve başarılı.
Ploutos her ne kadar bir komedya olsa da evrensel bir mesaj verip insanlara ders vermeyi amaçlar. Yaşlı Atina’lı Khremylos ve kölesi Karion karşımıza çıkan önemli karakterlerdir. Khremylos bir gün Delphoi’ya fikir almak için gider. Kehanet onun oradan ayrıldıktan sonra karşısına çıkan ilk adamı takip edip onu evine gelmesine ikna etmesini söyler. Khremylos’un karşılaştığı ilk kişi bir yaşlı adam görünümünde olan Pluotos’tur. Pluotos için Tanrı dense de aslında kendisi Servet’in insanlaştırılmış halidir. Bu yüzden kendisi tanrılardan bile güçlüdür. Kör dilenci olan Pluotos’un görme yetisini tekrar kazandırmak isteyen Khremylos işe koyulur. Yoksulluk’un insanlaştırılmış hali olan Penia gelip onu uyarsa da herkes Pluotos’un tekrar görmesini ister. Pluotos sayesinde tüm fakirler ve köleler zenginleşir fakat eskiden zengin olanlar bu durumdan oldukça pişmandır. Zengin olan insanlar tanrıları unutmaya başlar ve kurbansız kalan tanrılar mağdur olur. Tanrıların elçisi
Kitap Yorumu//Ploutos (Servet)-Aristophanes
.
Aristophanes (MÖ 450?-MÖ 388?); yaşamına dair pek kesin bilgiler yok. Yazdığı kırk kadar oyundan sadece on biri günümüze ulaşmış. Kıvrak ve keskin diliyle komedya sanatının bütün inceliklerini çağının tanıklığıyla kaynaştırmış büyük
bir tiyatro ustası. Ploutos, Aristophanes’in günümüze ulaşan ve eğitmenliğini bizzat yaptığı son eseri. Eserlerinde genellikle kenti Atina’nın sorunlarını alaya alan Aristophanes, Ploutos’ta bu üslubundan uzaklaşarak zengin ve fakir arasındaki gerilimi çok daha evrensel bir bakış açısıyla işler. İlerlemiş yaşına rağmen toplumsal değişimler doğrultusunda sanatını da yenilemekten çekinmeyen ozan, son iki oyunu Ploutos ve Kadınmebuslar’da kullandığı sahneleme teknikleri ve dil tercihleriyle yepyeni bir komedya anlayışının da önderliğini yapar.
.
Benim Aristophanes sevdamı bilen bilir. Bilmeyen de şimdi öğrenmiş olsun. M.Ö zamanının siyasi yönetimlerine sivri dili ve inanılmaz zekasıyla eleştirel oyunlar yazan yazar zamanının Levent Kırca'sı. Şu dönemde Aristophanes gibi cüretkar eleştiri yapacak da zor bulunur. Zira o dönemin cezalarının daha ağır olduğunu düşünürsek mizahını nasıl bir cesaretle yazdığını anlatmaya gerek yok sanırım. Ama kesinlikle şu tavsiyeyi yapmadan geçemeyeceğim. Aristophanes okumadan ölmeyin!
8/10
2025 278. kitabı
Antik çağ komedya yazarlarından olan Aristophanes'in son iki oyunundan biri Ploutos'tur. (Diğeri Kadın Mebuslar)
Ploutos; Demeter ile Iasion'un oğludur ve zenginliğin kişileştirilmiş halidir. Oyundaki hikayeye göre ise, baştanrı Zeus insanları kıskandığı için, namuslu ve hak eden kimseleri zengin eden Ploutos'u kör eder. Kör olan Ploutos, gözleri görmediği için kötü olanları da yanlışlıkla zengin etmeye başlar.
Ploutos'un Asklepiona götürülerek gözlerinin açılması gerekmektedir.
Zenginlik iyilerde mi yoksa kötülerde mi olursa dünya daha mutlu bir yer olur? Oyunda bu sorunun tartışması yapılıyor.
Aristophanes’in günümüze ulaşan son komedyası olan Ploutos savaş sonrası halkın oldukça fakirleştiği, zenginlerin dahi ciddi paralar kaybettiği bir dönemde yazılmıştır. Fakirlerdeki zenginlik arzusu ve zor durumda olmaları oyunun kaynaklarından biridir. Fakir bir ırgat olan Khremylos’un oğlu için Delphoi’deki bir kâhine başvurması ve kahinin çıkışta karşısına çıkan ilk insanı takip etmesini söylemesi üzerine karşısına çıkan gözleri kör Servet tanrısı Ploutos’u takip ederek onun gözlerini açıp varlıklı bir insana dönüşmelerinin hikayesini anlatan bu oyunu pek sevdim. Sadece köle Karion’un ağzı bozukluğu beni biraz rahatsız etti. Bunun dışında kesinlikle sahnede izlemek istediğim bir komedya oldu.
Adalet, yalnızca niyetle değil;
sonuçlarla sınanır.
Ploutos, kahkaha attırmak için yazılmış bir komedya gibi görünür;
ama aslında adalet fikrinin ne kadar kırılgan olduğunu gösteren sert bir taşlamadır.
Aristophanes bu oyunda zenginliği kör bir tanrı olarak sahneye çıkarırken,
paranın kendisini değil,
paranın nasıl dağıtıldığını hedef alır.
Sorulan soru basittir ama tehlikelidir:
Eğer zenginlik “hak edenlere” gitseydi,
dünya gerçekten daha adil olur muydu?
Oyunun gücü tam burada yatar.
Aristophanes ahlâklı bir ütopya kurmaz.
Aksine, “adil” bir düzen fikrinin
toplumsal dengeleri nasıl altüst edebileceğini gösterir.
Zenginlik doğru ellere geçtiğinde bile
sistem sorunsuz işlemez.
Ploutos’ta yoksulluk yüceltilmez,
zenginlik şeytanlaştırılmaz.
Her iki hâl de insan davranışlarını bozan
uç durumlar olarak ele alınır.
Bu yüzden oyun, basit bir sınıf eleştirisinden daha derindir.
Aristophanes’in mizahı kaba değil,
rahatsız edici derecede zekidir.
Güldürürken okuru konforlu bırakmaz.
Çünkü her şaka,
Reklam
Yazar Hakkında
AristophanesYazar · 15 kitap
Aristofanes (Aristophanes), MÖ 456 - MÖ 386 yılları arasında yaşamış bir komedya yazarıdır.
Eski komedyanın en büyük yazarı olarak nitelendirilen Aristofanes, Aegina’da doğdu. Babasının adı Philippos'dur. Gençliğine dair kesinlik taşıyan bilgiler olmamakla birlikte günümüze ulaşamayan ilk oyunu "Bilgelerin Şöleni"nin MÖ 427’de oynandığı bilinmektedir. Dolayısıyla, Aristofanes’in oyun yazarlığı döneminin, Perikles'in ölümünden (MÖ 429) sonraki döneme tekabül ettiği söylenebilir. Yazar, Atina demokrasisinin en parlak dönemine yetişmiştir.
Perikles'in ölümünden sonra başa geçenlerin çıkarcı ve ikiyüzlü davranışları, Aristofanes'in komedyalarında sık sık yerilir. Özellikle Peloponez Savaşı esnasında savaş çığırtkanlığı yapan kişiler, Aristofanes'in "Barış Üçlemesi" diye adlandırılan komedya eserlerinde alaya alınırlar. Bu üçleme yazarın "Lysistrata" veya "Kadınlar Savaşı" (MÖ 411), "Barış" (MÖ 421), "Kömürcüler" (MÖ 425) adlı oyunlarından oluşmaktadır.
Aristofanes geleneklere bağlı ve her yeniliğe tepki gösteren bir yazardı. Düşüncelerinde tutucuydu. Edebiyatta ve sanatta yapılan yenilikleri pek beğenmezdi. Ona göre en iyi tragedya yazarı Aiskhylos’tur. Oysa her yönüyle yeni olan Euripides’i tutmaz, komedyalarında onunla alay ederdi. Yazarın tutumu Sophistlere ve doğal olarak Sokrates’e karşı da aynıydı; çünkü Aristofanes’in gözünde bunlar tehlikeli ihtilalcilerdi, gelenekleri yıkan, töreleri saymayan düşünürlerdi. Tüm bunlara rağmen, MÖ 411'de yazdığı "Lysistrata" oyununda gerçekleşeceğini umduğu barışı tesis etme görevini kadınlara verir. Bu durum, kadınların yurttaş bile sayılmadıkları Atina toplumu açısından önemli bir adımdır.
Aristofanes’in günümüze ulaşmayan ikinci oyunu ise "Babilonyalılar"dır (MÖ 426). Bu oyun Atina’nın iç ve dış politikasını taşlayan bir eserdir. Oyun, Dionysos şenliklerinde ve 3 kez de Lenaia bayramında oynanmıştır.
Aristofanes, yapıtlarını koronun ve mimin önemini koruduğu dramatik dönemin sonlarında vermiştir. Koroya yer vermeyen son oyunu da ("Plutos") kısa süren ve MÖ 4. yüzyıldan önce yerini Yeni Komedya’ya bırakan Orta Komedya’nın günümüze kalan tek örneği olarak bilinir.
Aristofanes’in yapıtlarının günümüzde de önemini koruması, diyaloglarındaki yaratıcılığa, genellikle yerinde ve ölçülü kullanılan yergi öğesine bağlanabilir. Özellikle Euripides’i alaya aldığı parodilerinin parlaklığının ve koro şarkılarının canlılığının yanı sıra barış, kadın-erkek ilişkileri, iktidara yergi gibi evrensel temaları ele alması, yapıtlarının geçerliliğini sağlayan diğer niteliklerdir. Her şeyden çok kadın ile erkek arasındaki aşk temasını işler. Oyunlarında para ve saygıdeğerlilik mutlu son için yeterli şartlardır.
Yazarın günümüze ulaşan oyunları
Günümüze ulaşan on bir metnin ilki "Akharnialılar" (MÖ 425), yazarın sergilenen üçüncü oyunuydu. Bu eser Atina ve Sparta arasında yaşanan Peleponez Savaşlarını ele alıyordu. Aristofanes bu eserinde oldukça kaba fırça vuruşlarıyla Kleon’u alaya alıyordu. Bu oyun bir yıl sonra oynanan "Atlılar"ın (MÖ 424) bir önsözü niteliğindeydi.
MÖ 423’te oynanan "Bulutlar" tragedya ve komedya eserlerinin yer aldığı yarışmada ancak üçüncülük aldı. Aristofanes bu eseri kendisi de başarısız bulduğundan oyunu tekrar ele aldı. Bu komedyada saldırılar Sokrates’e ve eğitim üzerine yöneltilmişti. Oyunun sonu oldukça yıkıcı oldu. Sokrates, tutuklanmasının ve ölüme mahkûm edilmesinin en önemli etkenlerinden biri olarak bu komedyayı gösterdi.
"Eşek Arıları" (MÖ 422) ise parayla tutulmuş ve yargı verme yetkisi olan jürileri keskin bir dille eleştiriyordu. Jüri üyeleri kocaman iğneleri olan eşek arılarına benzetilmişti. Oyundaki budala ihtiyarın adı Philokleon'dur (yani Kleon dostu), onu değiştirmeye çalışan oğlunu adı ise Bdelykleon'dur (yani Kleon düşmanı). Aristofanes bu eserinde, Kleon’a zenginlerin malına el koymasında yardım ediyorlar diye jüri üyelerini yeriyordu.
"Barış" (MÖ 421) yarışmada ikinci ödülü aldı. Bu eser Atina’nın Sparta ile savaşa son vermesini ve anlaşma yapılması gerektiğini savunan bir eserdi.
MÖ 414 yılında oynanan ve Aristofanes’in en sevilen oyunlarından biri olan "Kuşlar", Kleon’dan sonra başa geçen Alkibiades’i konu alıyordu. Bu oyunda savaş bitkini iki Atinalı yurttaş, cennetle yeryüzü arasında, gökyüzünde bir kent kurarlar. Tanrılardan egemenliği çalıp kuşları evrenin efendileri yaparlar. Kuşlar, kaba şakaları en az olan oyunudur.
Bundan sonra Aristophanes’in savaşa karşı yazılmış ve çağımızda müzikali bile yapılmış Lysistrata’sı (MÖ 411) gelir. Atina halkı tarafından çok sevilen ve ertesi yıl yine tekrarlanan Lysistrata savaşa son vermeyi zorunlu kılmak için erkeklerine aşk grevi yapan Atinalı ve Spartalı kadınların isteklerinde nasıl başarıya ulaştıklarını gösterir.
Lysistrata’nın ikinci kez oynandığı ertesi yıl (MÖ 410) Euripides’e yeni bir saldırıyı getiren "Thesmophoria Şenliğini Kutlayan Kadınlar", Euripides’in "Helene" adlı oyununa bir parodi olarak yazılmış eğlenceli ve hafif bir eserdi. Ancak yazarın Euripides’e daha büyük bir saldırısı "Kurbağalar" (MÖ 405) ile geldi.
MÖ 393’te oynandığı sanılan "Kadınlar Halk Meclisinde" yazarın ilk oyunlarından çok farklıydı. Atina demokrasisi gerilemeye başladığından siyasal taşlamaya girmek zorlaşmıştı; çünkü baskı başlamıştı. Aristofanes bu eserinde kadın haklarını alaya aldı.
Günümüze gelen on bir oyun metninden sonuncusu "Plutos"tur (MÖ 388). İyice gerileyen Atina devletinde eleştiri yok olduğundan, yazar bu oyununda ancak kinaye sanatına sığınabilmişti. Bu oyunda parabasis, yani koronun doğrudan doğruya halkla konuşup yazarın düşüncelerini dile getirip yöneticileri suçladığı bölüm, yoktu. Böylece eski komedya dönemi sona erdi ve yerini orta komedyaya bıraktı.
Aristofanes, ayrıca, Platon'un "Şölen" adlı eserinde bir karakter olarak karşımıza çıkar. Bu eserde Platon, aşkın kökeninin komik ve söylencesel açıklamalarını belirtir.
Aristofanes'in Türkçeye çevrilmiş eserleri
Aristofanes, Kadınların Savaşı - Lysistrata, çev. Azra Erhat, Sabahattin Eyüboğlu, Remzi Kitabevi, İstanbul, 1966
Aristofanes, Kuşlar, çev. Azra Erhat, Sabahattin Eyüboğlu, Remzi Kitabevi, İstanbul, 1966
Aristofanes, Eşek Arıları - Yargıçlar, çev. Sabahattin Eyüboğlu, Remzi Kitabevi, İstanbul, 1966
Aristofanes, Bulutlar, çev. Ali Süha Delilbaşı, Mf.V., Ankara, 1957
Aristofanes, Barış, çev. Azra Erhat, M.E.B., Ankara, 1966
Aristofanes, Kurbağalar, çev. Nevzat Hatko, M.E.B., Ankara, 1946
Aristofanes, Eşekarıları, Lysistrata, Kuşlar, Kömürcüler, Barış, çev. Azra Erhat, Sabahattin Eyüboğlu, Türkiye İş Bankası Yayınları, İstanbul, 2006
