Yazar:
Reşat Nuri Güntekin
Tahmini Okuma Süresi:
7 sa. 27 dk.
Sayfa Sayısı:
263
Basım Tarihi:
Kasım 2018
İlk Yayın Tarihi:
1928
Yayınevi:
İnkılâp Kitabevi
Orijinal Dil:
Türkçe
Orijinal Ülke:
Türkiye
ISBN:
9789751001863
Ülke:
Türkiye
Dil:
Türkçe
Format:
Karton kapak
Türler:
Reklam
Yorumlar ve İncelemeler
İdealizmin romancısı: Reşat Nuri
Reşat Nuri'nin 1928 yılında yayımlanan romanı. Reşat Nuri romancılığının tipik bir örneği 
Yeşil Gece hem üzerinde durulan temadan hem de anlatının sade olmasının yanında okuyucuya geçen o samimi idealizmden. Reşat Nuri, Kurtuluş Savaşı yıllarında bizati Atatürk tarafından, işgal altındaki Anadolu kentlerinde zulümlerin raporlanmasından sorumlu tutulan ''Tetkik-i Mezalim'' heyetine dahil sanatçılarımızdandır. Dolayısıyla İstanbul'da doğmuş ve yaşamış bir sanatçı olmamasına rağmen gerek Anadolu insanını gerekse oradaki halkın geri kalmışlığını gözlemleme fırsatı yakalamıştır. Bu gözlemciliğinin ilk örneğini 
Çalıkuşu'nda göstermiş, Yeşil Gece'de de benzer bir tutum sergilemiştir.
Yeşil Gece, temelde eski bir molla olan Şahin Bey'in içinde olan değişimleri, softalıktan, akli birine evrilmesi, pek muhtemel Batı Anadolu'nun bir yerleşkesi olan Sarıova vilayetinde başmuallimlik yaparken halkı ve yöneticileri taasuplarından kurtarma peşinde olan biridir. Dönem 1913, 31 Mart Vakası(1909'da olan gerici isyan) yaşanmış, II. Abdülhamit tahttan indirilmiş İttihatçılar yönetime el koymuştur. Sarıova'ya yeni gelen Şahin Bey, ilk olarak halkın ne olduğunu araştırarak başlar işine. Yönetim İttihatçılarda olsa da halkın pek çoğu bağnaz olduğu için softalar istedikleri gibi aşık atmaktadır. İşte Şahin Bey bu tür bir vilayette az da olsa mantıklı bir nesil yetiştirme arzusuna düşmüştür. Kentte türlü gerici davranışlara karşı durmuş, doğrudan yana olma çabasına girmiştir.
İşte tam olarak Reşat Nuri romancılığını özetleyecek cümle: ''Doğrudan yana olma çabasında olan biri.'' (genelde öğretmen) Evet, yukarı değindiğim gibi Reşat Nuri ''Tetkik-i Mezâlim'' heyetinde uzun süre Anadolu'da gözlemler yapmış biri. Onun edebî kişiliğine değinildiğinde kesinlikle realist tarafına da değinilir fakat
Yeşil Gece hem üzerinde durulan temadan hem de anlatının sade olmasının yanında okuyucuya geçen o samimi idealizmden. Reşat Nuri, Kurtuluş Savaşı yıllarında bizati Atatürk tarafından, işgal altındaki Anadolu kentlerinde zulümlerin raporlanmasından sorumlu tutulan ''Tetkik-i Mezalim'' heyetine dahil sanatçılarımızdandır. Dolayısıyla İstanbul'da doğmuş ve yaşamış bir sanatçı olmamasına rağmen gerek Anadolu insanını gerekse oradaki halkın geri kalmışlığını gözlemleme fırsatı yakalamıştır. Bu gözlemciliğinin ilk örneğini Çalıkuşu'nda göstermiş, Yeşil Gece'de de benzer bir tutum sergilemiştir.
Yeşil Gece, temelde eski bir molla olan Şahin Bey'in içinde olan değişimleri, softalıktan, akli birine evrilmesi, pek muhtemel Batı Anadolu'nun bir yerleşkesi olan Sarıova vilayetinde başmuallimlik yaparken halkı ve yöneticileri taasuplarından kurtarma peşinde olan biridir. Dönem 1913, 31 Mart Vakası(1909'da olan gerici isyan) yaşanmış, II. Abdülhamit tahttan indirilmiş İttihatçılar yönetime el koymuştur. Sarıova'ya yeni gelen Şahin Bey, ilk olarak halkın ne olduğunu araştırarak başlar işine. Yönetim İttihatçılarda olsa da halkın pek çoğu bağnaz olduğu için softalar istedikleri gibi aşık atmaktadır. İşte Şahin Bey bu tür bir vilayette az da olsa mantıklı bir nesil yetiştirme arzusuna düşmüştür. Kentte türlü gerici davranışlara karşı durmuş, doğrudan yana olma çabasına girmiştir.
İşte tam olarak Reşat Nuri romancılığını özetleyecek cümle: ''Doğrudan yana olma çabasında olan biri.'' (genelde öğretmen) Evet, yukarı değindiğim gibi Reşat Nuri ''Tetkik-i Mezâlim'' heyetinde uzun süre Anadolu'da gözlemler yapmış biri. Onun edebî kişiliğine değinildiğinde kesinlikle realist tarafına da değinilir fakatYeşil Gece tezli bir romandır.1000Kitap
Reşat Nuri Güntekin'in bu romanı, tezli bir romandır: Roman, Osmanlı'nın son dönemi, ikinci meşrutiyet, 31 Mart vaakasının yaşandığı dönemle dünya harbi ve kurtuluş savaşı dönemlerinde geçer.
Medrese eğitiminden muallim mektebine geçmiş aydın görüşlü bir öğretmenin gözünden bu dönemlerin muhasebesi yapılır.
Halka ve hakikate bağlı Şahin hoca, İstanbulda yaşanan yozluk, yobazlık, kokuşmuşluk ve çıkarcılığı bir "Yeşil Gece" ye benzetir. Bu yeşil geceden kaçıp Anadolunun saflığına, aydınlığına, yoksulluğuna, temiz kalmışlığına sığınmak ister.
Herkes İstanbul'a tayin olmak isterken o küçük bir Ege kasabasına gönüllü gider. Ancak kısa sürede burada karşılaştıkları onda büyük hayal kırıklığına neden olur. Yine de Şahin hoca yılmaz. Kendisi gibi düşünen bir avuç insanla kasabanın başına bela olmuş yobaz ve soyguncu takımına karşı koyar.
İşgal yıllarında halkı korumaya çalışır. Kasabada istibdat ve yobazlğın temsicisi güruh ise bu defa işgalcilerle iş tutmaya başlamıştır.
Şahin hoca işgal güçlerince Yunan adalarına sürülür.
Kurtuluş savaşı bitip yeni bir düzen kurulduğunda Şahin hoca bir yolunu bulup tekrar muallimlik yaptığı kasabaya döner. Mutludur, Cumhuriyetin kurulmasıyla " Yeşil Gece"nin son bulduğunu düşünmektedir.
Ancak karşılaştığı manzara hiç de öyle değildir. Köhne düzenin, yobazlık ve çıkarcılığın eski temsilcileri şimdi en keskin Cumhuriyet yanlıları olmuş ve köşe başlarını tutmuşlardır.
YEŞİL GECE TÜM KARANLIĞIYLA DEVAM ETMEKTEDİR!
Şimdi bile...
Şahin Bey öğretmen okulundan mezun olduktan sonra tayini İstanbul'a çıktığı halde bir taşra kasabasına gitmek ister. Yetkililerle konuşarak tayinini Anadolu'ya aldırır. Anadolu'ya geldiğinde cahillik ve sefaletin sardığı köylülerle karşılaşır. Her zorluğa göğüs geren Şahin Bey'in yaşamı, köyünün Yunanlılar tarafından işgal edilmesiyle değişir. Düşman kuvvetleri köyde bazı kişilerle iş birliği yapmak istemişlerdir ve bu kişiler arasında Şahin Bey de vardır. Şahin Bey düşman kuvvetlerini bu teklifini kabul eder amacı Türk kuvvetlerine istihbaratta yardım etmektir. Şahin Bey'in birçok yardımı dokunur fakat sonra düşman kuvvetleri Şahin Bey'in onlardan haber sızdırmak için yanlarında bulunduğunu anlarlar ve onu sürgüne gönderirler. Şahin Bey, Cumhuriyet kurulduktan sonra köyüne döndüğünde herkes onu düşmanla işbirlikçi hoca olarak bilir fakat kimse gerçeği bilemez. Şahin Hoca da kaderin bu ağır tokadıyla bir umut Ankara'ya gider.
Romanın konusu bugün bile güncel. Sayfalarında maalesef bugünlerin izlerini göreceksiniz.
Tarih ve roman dersimin bana vermiş olduğu en güzel ders oldu bu kitap. Iyi ki bu kitabı seçmişim dedim. Kac insana okuduğu kitapta kendi hayatını bulma bahtiyarlığı verilir ki. Bu kitabin ana karakteriyle aynı kritik donemlerden geçtiğimi gördükçe şaşırdım önce bir medrese öğrencisi sonra bir cumhuriyet aydını oluverdi nasıl mı oldu? çok sancılı, işte ana karakterin zihninde yaşadığı karmaşıkligi bizatihi yaşadım zamanında.. işte beni etkileyen yönüde bu oldu, onun dışında kitap bize cumhuriyet dönemi romanlarının klasik ogretisini anlatıyor ilerici-gerici çatışması ve her dönemin adamı olmayı başaran bukalemunzadeler :)
Reşat Nuri Güntekin'in pek az bilinen romanlarından Yeşil Gece Osmanlı'nın son dönemi; Kurtuluş Savaşı ve Cumhuriyetin ilk yıllarını içine alan zaman süreçlerindeki gözlemleri, ülkenin içinde bulunduğu durum, bilim ve akılcı düşünceye takınılan tavrın yansıması günümüzde bile devam etmekte.
Aydınlığın karanlık ile mücadelesi ve vatan sevgisinin bir dile getirilişi Yeşil Gece... Medrese eğitimi alan Şahin Efendi'nin yobazlığın ve gericiliğin pençesinde cahil bırakılan halkın bir ferdi olmaktan çıkarak aydın bir birey olma yolunda ümmet fikrinden sıyrılarak vatan ulus kavramlarını benimseyişi, kendisi ve vatanı için yaptıkları.
Okuduktan sonra tekrar tekrar düşündüren bir roman...
İnsanlar cahil hiçbir şey bilmiyor. Onları bu yoldan çevirmek zor olacak biliyor Şahin efendi neyseki yanında bir kaç tane yakın arkadaşı var Rasim,Mühendis deli Necip.Öyle bir çıkmazsalar ki yazarın Çalıkuşu romanında Feride’nin kız çocukları için verdiği mücadeleyi Şahin Efendi erkek çocukları için veriyor.Ülkemizin tam medeniyete geçiş dönemini çalkantılı bir şekilde anlatan harika bir kitap şiddetle okumanızı tavsiye ediyorum
10/10
2023 5. kitabı
Kitaptan derin etkilendim. Son sayfalarında ağladım... Yaşadığımız 6 Şubat 2023 depreminin acısı tazeyken 1920'lerde Sarıova'da yaşananlar ve savaş acısı halkın o dönem düşüncüleri, dine olan bakış açısı, inkılap mücadelesinin önemi, ilmin önemi ve daha bir çok mesele... Bana yazılan her şey çok tanıdık geldi. Şiddetle öneriyorum. Yani o dönem dinle ilgili yaşanan değişimi okurken şu zamanlarda bilimden uzak dine yönelme (körü körüne) ne acı... Biz eskiye gidiyoruz. Halbuki geçmiş Demokrasi için ne çok kan akıtmış ne çok hem de dinini kalbinde yaşayarak (özgürce) bütün sorun cehalet... 2023 yılındayız bizde cehaletin içindeyiz ne acı...
Son zamanlarda okuduğum en iyi kitaplardan biri. Halkın sarıklılar ve fesliler olarak ayrıldığı zamanları, ulemanın halkın dini duygularını kendi çıkarları uğruna nasıl kullandığını ve bir başmuallimin halkı uyandırma mücadelesini anlatıyor. Okurken baş karakterle birlikte heyecanlanıyor, üzülüyor, seviniyor, sinirleniyoruz. Yazarın dilinin ağır olmasından çekindim başlarken ama ağır gelmedi. Aksine gayet akıcı bir dili var. Edebi anlamda çok doyurucu. "İyiki Türkçe biliyorum" dedirtecek kadar keyif verdi bazı bölümleri. Şiddetle tavsiye edeceğim kitaplar arasında.
Herkese merhaba arkadaşlar. Bugün karşınıza Reşat Nuri Güntekin’in “Yeşil Gece” kitabı ile geldim.
Kitap,eğitimini medreselerde tamamladıktan sonra aklında ve kalbinde sürekli bir sorgulama ve boşluk oluşmuş ve aklındaki sorulara cevaplar arayan Şahin adında genç bir öğretmenin hayatını anlatıyor. Şahin medresede eğitimini çok parlak bir şekilde tamamlamış olsa da içindeki bir şeyler onu yiyip bitirmekte, maneviyatını ve iç huzurunu bitirmektedir. Şahin de daha fazla buna dayanamayıp dinden, İslamiyetten ve öğrendiği bütün şeylerden uzaklaşarak ve inkar ederek öğretmen okullarına yazılıp oradan mezun olduktan sonra Anadolu’ya öğretmenlik yapmaya gidiyor. Şahin artık ona göre gericilik,irtica gelen her şeyle mücadele etmek için kollarını sıvıyor gittiği küçük Ege kasabasında tek amacı medreselerle, din adamları ile, siyasetçilerle ve dinle mücadele etmek için kendini savaşçı ilan ediyor.
Bu kitap hakkında yorum yapması gerçekten zor. Çünkü kitapta anlatılanlar,kitabın konusu bana göre çok tehlikeli. Neden mi ?
Şahin çok başarılı bir medrese öğrencisiyken manevi bir boşluğa düşmesi,itikatının zayıflaması Allah’ın bir imtihanı olduğunu açıkça ortada. Bununla baş edemeyip bir nevi din düşmanı olması kendi suçu olduğu kadar onun zor zamanlarında yanında olamayan din büyüklerinin de suçu. Durum böyleyken gericilikle,yobazlıkla mücadele edeceğim derken dinle,İslamiyetle mücadeleye çevirirsen nefsinin ve şeytanın tutsağı olursun. Hep kaçırılan bir şey var. Dini kullanan şarlatan hocalar,hacılar,insanlar hep var ve var olmaya devam edecek. Bunlarla mücadele hepimize farz. Fakat bunlarla mücadele ederken bir bakmışın hedefin İslamiyet olduysa işte orada duracaksın. Çünkü İslamiyet kusursuzdur. İnancın yoksa kusurludur. Sorguladığımız konu o değil. Kusurlu olanlar
Reşat Nuri Güntekin, bu romanda din, eğitim ve toplum ilişkisini sade ama etkili bir şekilde ele alır. Yeşil Gece, toplumun değişmesi için bireyin değişmesi gerektiğini vurgular. Şahin karakteri aracılığıyla okura düşünmenin, sorgulamanın ve kendi yolunu çizmenin önemini gösterir.Romanın dili sade, olaylar açık ve anlaşılır şekilde anlatılmıştır. Kitapta dikkat çeken en önemli noktalardan biri, Şahin’in kasabada sinema açmaya çalıştığı bölümdür. O dönemde sinema, halk için bir eğlence değil, “günah” olarak görülmektedir. Şahin ise sinemayı bir eğitim aracı olarak kullanmak ister. Bu sahne, halk ile aydın arasındaki büyük düşünce farkını çok çarpıcı biçimde ortaya koyar. Bu sahneyi okurken, benim aklıma özellikle eğitimdeki değişim ihtiyacı geldi. O dönemde halk sinemayı 'günah' olarak görse de, Şahin’in sinemayı bir araç olarak kullanma isteği, modernleşmenin nasıl bir çaba gerektirdiğini gözler önüne seriyor. Sinema, bir zamanlar halkın gözünde bir eğlenceden çok daha fazlasıdır ve bu durum, toplumun değişme isteksizliğini simgeliyor.
Ben okurken keyif aldım, umarım sizde beğenirsiniz.
Yazar Hakkında
Reşat Nuri GüntekinYazar · 37 kitap
Reşat Nuri Güntekin (25 Kasım 1889;, İstanbul - 7 Aralık 1956; Londra), Cumhuriyet dönemi edebiyatında önemli bir yeri olan Çalıkuşu, Yeşil Geceve Anadolu Notları gibi önemli eserlere imza atmış romancı, öykücü ve oyun yazarıdır.
Hayatı
1889'da İstanbul’un Üsküdar ilçesinde dünyaya geldi. Babası, askeri tabip Nuri Bey, annesi Kars valisi Yaver Paşa'nın kızı Lütfiye Hanım'dır. Reşide adlı kız kardeşi çok genç yaşta hayatını kaybetti, tek çocuk olarak büyüdü. Babası askeri doktor olduğu için öğrenim hayatı boyunca birçok il gezen Reşat Nuri, ilköğrenimine Çanakkale'de başladı. Çocukluk yıllarında dinlediği Fatma Aliye Hanım’ın Udi isimli romanı hayatına iz bırakıp,sanata heveslendiren eserleri arasına girdi. Babasının Çanakkale’deki evlerinde zengin bir kütüphanesinin olması onu kitaplara iten ve yazı yazma kültürünün gelişmesini sağlayan bir araç oldu. İzmir'deki Frerler okulunda bir süre öğrenim gördükten sonra İstanbul’da Saint Joseph Lisesi’nde öğrenim gördü. Yükseköğrenimini Darülfünun Edebiyat Şubesi'nde 1912'de tamamladı. Böylece öğrenim hayatını yirmi üç yaşında bitirmiş oldu.
1927'ye kadar Bursa ve İstanbul’da çeşitli okullarda Fransızca ve Türkçe öğretmeni ve müdür olarak görev yaptı. Görev aldığı okulların bazıları Bursa Sultanisi, İstanbul Beşiktaş İttihat Terakki Mektebi, Fatih Vakf-ı Kebir Mektebi, Akşemseddin Mektebi, Feneryolu Murad-ı Hâmis Mektebi, Osman Gazi Paşa Mektebi, Vefa Sultanisi, İstanbul Erkek Lisesi, Çamlıca Kız Lisesi, Kabataş Erkek Lisesi, Galatasaray Lisesi ve Erenköy Kız Lisesi'dir. 1927’de Erenköy Lisesi’nden yeni mezun olan öğrencisi Hadiye Hanım ile evlendi.
Öğretmenlik mesleğinin yanı sıra edebiyatla uğraşan Reşat Nuri, Halit Ziya’nın eserlerinden aldığı ilhamla hikâye yazma hevesi duymaktaydı . Daha sonra tiyatro edebiyatını benimseyerek bir tiyatro yazarı olmak için uğraştı. Yazı hayatına I. Dünya Savaşı sonlarında başladı. Başlangıçta “Eski Ahbap” (1917) gibi uzun hikayeler, “Hançer”(1920) ve “Eski Rüya” (1922) gibi sahne eserleri, “Gizli El” (1924) gibi romanlar yazan, tiyatro eleştiri ve araştırmaları yayınlayan sanatçı “Çalıkuşu” adlı romanının 1922’de Vakit Gazetesi’nde tefrika edilmesiyle şöhrete kavuştu.
Güntekin, 1931'de maarif müfettişi oldu ve bu arada Dil Heyeti'yle birlikte bazı çalışmalarda bulundu. Anadolu’yu baştan başa dolaşmasına neden olan müfettişlik görevi sayesinde ülkenin gerçeklerini yakından görme ve tanıma imkânı buldu.
1939'da ise Çanakkale milletvekili olarak TBMM'de bulundu. Bu görevini 1946'ya kadar sürdürdü. 1941’de tek çocuğu olan kızı Ela dünyaya geldi.
1947'de, Cumhuriyet Halk Partisi'nin Ankara'da yayımlanan Ulus gazetesinin İstanbul kolu olan Memleket gazetesini çıkardı. Güntekin daha sonra müfettişlik görevine geri döndü ve 1950'deBirleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü (UNESCO) Türkiye temsilciliği ve öğrenci müfettişliği görevleriyle Paris'e gitti. Paris kültür ataşeliği yaptı. 1954'te ise yaşından dolayı bu görevden ayrılmak zorunda kaldı.
Emekliliğinden sonra bir süre İstanbul Şehir Tiyatrosu edebi heyeti üyeliği yaptı. Güntekin'e Akciğer kanseri teşhisi konulduktan sonra tedavisi için Londra'ya gitti ve orada hastalığına yenik düşerek öldü. 13 Aralık 1956 günü, Karacaahmet Mezarlığı'na gömüldü.
Levent’te oturduğu sokağa “Çalıkuşu” ismi, Kadıköy’de ve İzmir’de bir ilköğretim okuluna ve Fatih'te bir tiyatro sahnesine Reşat Nuri Güntekin ismi verilmiştir.
Eserleri Hakkında Bilgiler
Yazar, öykü, roman ve oyunlarıyla edebiyatımızda önemli bir yere sahiptir. Kahramanları genelde tek yönlüdür. Olay kahramanlarını çevreyle birlikte verir.
Anadolu insanını iyi tanıdığını eserlerinden anlaşılır. Bazı eserlerinde genç cumhuriyetin toplumsal ideallerini işlemiştir. Reşat Nuri Güntekin eserlerine konuşma dilinin zenginliğini zorlanmadan yansıtır.
Çalışma Yöntemi Hakkında
Bütün romanlarının tiyatro halinde senaryoları olduğunu söyleyen Reşat Nuri, Hikmet Feridun'la yaptığı bir konuşmada çalışma yöntemlerini şöyle açıklar:
"Roman ve hikâye yazarken konunun evvela asıl canlı noktası, amudi fıkarisi (belkemiği) gelir. Bu amudi fıkaridir ki bana yazmak arzusunu verir. Bu bazen bir vak'a olur, beni alâkadar eden bir vak'a.. Fakat çok kere pek alakadar olduğum insan tipi. (Şu vak'ayı veya şu insanı, şu tipi yazayım) derim. Bu suretle eserin iki adımı atılmış olur. Mevzuu pek iptidai bir şekilde fikrime gelir. Hiçbir zaman hemen derhal bu mevzunun planını yapıp da yazmağa başladığım vaki değildir. Bulduğum mevzuu zihnimde bir köşeye atarım. Onun francala hamuru gibi kendi kendine kabarması için uzun müddet bırakırım. Çok defa aradan birçok senelerin geçtiği de vakidir. Bu müddet zarfında mevzua bazı ilaveler yaparım. Bazı kısımlarını tayyederim, atarım, çıkarırım. Vakaları retuş ederim. Tipleri develope ederim (geliştiririm).. Yazma işine başladığım zaman da çok muntazam çalışırım. Romanın sonunu nasıl bitireceğimi tayin etmeden yazıya başlamam. Evvela umumi bir şema yaparım. Fakat eser henüz definitif (kesin, belirli) olmamıştır. Ortada şahıslar vardır, vakalar vardır, eserin ana hatları vardır. Fakat yazmaya başladıktan sonra şahıslar ekseriyetle hüviyetlerini değiştirirler, evvelce hiç düşünmediğim vak'alar, yeni şahıslar gelir. (Muhit dergisi, 1933; anan: Muzaffer Uyguner, Reşat Nuri Güntekin, Ağustos 1967) Kişilerine sevgiyle sokulan bir romancıdır Reşat Nuri. Genellikle onların gerçek yaşamlarındaki en belirgin özelliklerini yitirmeden yansıtmaya çalışır. Gözlem yeteneği yaşama çok geniş bir perspektiften bakma imkânını sağladığı için romanları geçiş dönemi yaşayan ülkemizden "insan manzaraları" çizme başarısına ulaşmıştır."
