Tevî îstismara aborî û biyanîbûna çandî, kolonîzasyon dîroka sînordarkirinên bargiran ên li pey hev e. Bi gelemperî bi teqînên periyodîk ku bi tepisandineke wehşî re rû bi rû dimînin, dûre bêdengiyeke teslîmbûyî heta ku qeyraneke din rû dida, dihat karakterîzekirin.
ll. Hakem'in bilgeliğinden nasibini alan bir diğer konu eğitimdi. Fakir ve kimsesiz çocuklar eğitimi için parasız okullar açmasıydı. Kurtuba'da yirmi yedi okul yapıldığı belirtilmektedir. Bu okullara ilave olarak bütün cami ve mescitler, ibadet mekânları olmaları yanında eğitim merkezleri olarak da hizmet vermekteydiler.
Hollandalı ünlü şarkiyatçı R. Dozy, Avrupa'da din adamları dışında, devletin en üst mertebelerinde oturanların bile okuma yazma bilmedikleri bir dönemde Endülüslüler'in çocuklarının okuma yazma öğrendikleri sonucuna ulaşır.
O halde James'in savunduğu şey, öncelikle Tanrı'ya inananlar için Tanrı'nın gerçek olduğu, çünkü gerçek etkiler yarattığı; insanların din sayesinde daha tatmin edici bir yaşama eriştiğine inandığı yönünde pragmatik bir argümandı (ayrıca dinî deneyimlere ilişkin pek çok ayrıntılı birinci şahıs açıklamalarını incelediğini ve bunların çoğunun güvenilir olduğunu söylüyordu). Aynı zamanda, bir “dinler bilimi" yaratma hedefiyle, dinleri öncelikle psikolojik bir fenomen, yaşamın “puslu” müphemliğine, korkuya ve yaşamla yüzleşmenin yolları olarak içimizdeki tasdikleme ve pasif teslimiyet arasındaki çatışmaya, "evet- işlevi" ile “hayır-işlevi” arasındaki her zaman mevcut olan çatışmaya tamamen doğal bir duygusal tepki olarak görmüştü; yaşamda pek çok fikrin diğer fikirleri olumsuzladığı, tam da gerçek pragmatik çıkmaza bir tepki olarak. Birçok insanın “aşırı inanç” dediği fazlasıyla güçlü bir iman durumundan mustarip olduğunu; dinî yaşamın daima vurdumduymazlık riski taşıdığını ve herhangi bir dini inanç kümesinin doğruluğunu göstermeye yönelik herhangi bir girişimin “umutsuz” olduğunu iddia etmiştir.
Ölümün insana geldiği belli bir yaş, durum ve vakit yoktur. Her an ölüm insanı yakalayabilir. Bu nedenle ölüme hazırlıklı ol. Dünyan için çalışıp mal biriktireceğim diye uğraşma, ihtiyacın kadar dünyan için çalış. Bu dünyada çok az bir müddet kalacağını sen de biliyorsun. Ömründen belki bir günün belki de bir nefesin kalmıştır. Her gün ölümü bu şekilde hatırla.