Batı'da laiklik, ekonomik-toplumsal-siyasal bir süreç sonucunda ortaya çıktı ve kurumlaştı. Ama laikliği günümüzde de "çağdaş toplumlar" için vazgeçilmez kılan iki temel neden var: 1) Dine dayalı devlet, özgür düşünceyi, bilimsel gelişmeyi, değişen koşullara uygun yeni kurum ve kuralların konulmasını zorlaştırmakta, hatta engellemekledir; 2) Dine dayalı devlet, iktidardaki "tek inanç"ın dışındaki inanç gruplarına aynı haklan tanımadığı için, farklı inançtan toplum kesimlerinin "barış içinde" yaşamaları olanağını büyük ölçüde ortadan kaldırmaktadır, din ve mezhep savaşlarını kolaylaştırmaktadır.
Bu anlamda laiklik, farklı inançtan
bireylerin -eşit haklara sahip- "yurttaş"lar olabilmelerinin, bir "ulus" oluşturabilmelerinin ön koşuludur. Bir "ulus" olmadan "çağdaş"laşabilen toplum ise yoktur.
Laikliği bir "toplumsal zorunluk" olarak gündeme getiren bu iki neden, elbette ki Türkiye için de geçerliydi. Osmanlı Devleti'nin "yükselme" döneminde, dinsel iktidar da siyasal iktidara -yani padişaha bağlıydı. Ama ne zaman ki durum tersine döndü ve siyasal iktidarın güç yitirmesinden yararlanan dinsel güçler etkilerini arttırdılar; "din" toplumun çağa ayak uydurmasını engelleyen bir kurum görünümü kazandı. Örneğin, Gutenberg'den birkaç yıl sonra Türkiye'de de ilk basımevi kurulduğu halde, bunun sadece Museviler ve Hıristiyanlar için kullanımına izin verildi.
1566 yılında, padişahın baş çevirmeni Ali Bey, Tevrat ve incil'i "halk Türkçesi"ne çevirdi ve basıldı. Ama Müslüman halkın Kuran'ı kendi dilinden okuyup anlayabilmesi, ancak 1930'lardan sonra -yani laik Türkiye'de- gerçekleşebildi. Müslüman Osmanlıların da basımevini kullanabilmeleri için, Şeyhülislam ancak Gutenberg'den 270 yıl sonra fetva verdi.
İlk gözlemevi, 1580 yılında -Şeyhülislamın fetvası ile- dine
İki dost mübahisə edir.Mövzu isə siqaret çəkərkən İncil oxumağın düzgün olub-olmaması ilə bağlı imiş.Cavabı tapmaq üçün Papanın yanına gedirlər.Ayrı-ayrılıqda suallarını verirlər.Biri siqaret çəkməyə icazə alır,o biri isə bunun günah olduğunu eşidir.
İcazə ala bilməyən sualı belə vermişdi:
-Papa həzrətləri,İncil oxuyarkən siqaret çəkmək istəyirəm,mümkündürmü?
-Oğlum,İncil oxuyarkən Tanrı barədə düşünmək lazımdır.O əsnada siqaret çəkmək diqqətini dağıdacaq,buna görə də olmaz!
İcazə alanın verdiyi sual isə belə idi:
-Papa həzrətləri,siqaret çəkərkən ürəyim İncil oxumaq istəyir.Amma siqaret çəkirəm deyə kitabı əlimə ala bilmirəm.Sizcə ,oxuya bilərəm?
-Oğlum,harada və hansı vəziyyətdə olursan ol,İncil oxumağa ehtiyac hiss etdiyin an oxuya bilərsən.
Bu hayvan üzerine şimdiye kadar yazılmış olanlar derlenirse, Shakespear kültüne rakip olacak ve İncil'i bile gölgede bırakacak büyük ve görkemli bir kütüphane ortaya çıkarılabilir.
Genel olarak, tüm edebiyatın şu veya bu ölçüde Eşekçe olduğu söylenebilir.
İncil'de (Mısır'dan Çıkış:20) Tanrı
emreder: "Öldürmeyeceksin." Bir sonraki bölümde (Mısır'dan Çıkış:21), aynı Tanrı beş değişik sebepten öldürmeyi emreder.