Yazar:
Georges Perec
Çevirmen:
Gilbert Adair
Tahmini Okuma Süresi:
8 sa. 3 dk.
Sayfa Sayısı:
284
Basım Tarihi:
Kasım 2005
İlk Yayın Tarihi:
1969
Yayınevi:
Verba Mundi
Orijinal Adı:
La Disparition
ISBN:
9781567922967
Dil:
İngilizce
Reklam
Yorumlar ve İncelemeler
lipogramEdebiyat
Puan vermedi
a void, la disparition, kayboluş (türkçe çevirisi)
georges perec
bu kitap lipogram tekniği (hazif sanatı) ile yazılmış, yani mutlaka bir harfin hiç kullanılmadığı yazım tekniği.
bu fransızca romanda iki yüz sayfa boyunca hiç 'e' harfi yok.
ingilizce çevirisinde de hiç 'e' harfi yok.
ve
ispanyolca çevirisinde de hiç 'a' harfi yok.
kesinlikle aykırı ol imkânsızı iste.
Çok yorucu bir okumadan geldim, kitaba dair ne anlatabilirim diye düşünüyorum dünden beri.
Kitabın “e” harfi bulundurmayışı, çevrildiği diğer dillerde de “e” harfi kullanılmadan çevrilmiş olması tam bir reklam kampanyası olmuş. Yazarın bunu “Auschwitz” kampında “kaybolan” annesine ithafen yazdığını okumayan da kaldıysa tekrar belirtmiş olayım. E harfi kullanmamak demek bir kitabı yazarken sadece içeriği değil biçimi de kurgulamak demek. Kitabın kategorilendirildiği alandaki en başarılı örneklerden birisi sayılmasının da sebebi işte bu biçim kaygısı.
Neyse efendim bu e harfi olayına kanıp okumaya başladım kitabı; ama ilerlemeye çalıştıkça kitap bir bataklık misali ilerlememe engel oluyor sanki, okuyorum anlamıyorum, okumak istemiyorum, zorluyorum… Zaten okuduğum sırada göçebe yaşam tarzını benimsemiş, tekerlekli valizi ikinci kolunun yerini almış ilçeler ve şehirlerarası bir gezgin modumdayım. İçimdeki şeytan “Yarım bırak en iyisi, zaten bir halt anlamıyorsun! Uzaklaştın da kaç gündür zaten!!” diye dürteleyip duruyor, ben direnmeye uğraşıyorum.
Kitap Anton Ssliharf adlı karakterin uyku sorunuyla başlıyor. Bu karakterimizi bir türlü uyku tutmuyor ve karakter buna çözüm arıyor. Hatta bu bölümü yazar “Uyuyan Adam” isimli kitabına atfetmiş. (“Burada, bir zamanlar yazdığımız bir romandaki gibi mışıl mışıl uyuyan bir adam anlatılır.” – Anton Ssliharf kısmı/ 1. Bölüm açılış yazısı… ) Karakter rüya mı görüyor, kafasında mı kurguluyor, kendisi bir roman mı yazıyor gibi pek çok soru işaretleriyle boğuştum. Sonra işe polisiye kısım giriyor, Anton kayboluyor, sonra günlüğünden ve kendilerine yollanan mektuplardaki ipuçlarından yola çıkarak onu aramaya çıkan arkadaşları da bir bir kaybolmaya başlıyor.
Bu kısımlar tam bir işkence... Kitap ne anlatıyor, konu ne, olay ne... Tam
Delilik bu!!Edebiyat
Tam olarak hangi delilik, kendi dilinde en çok kullanılan sesli harfi bir defa bile kullanmadan roman yazmaya kalkar? Haydi kalkıştı diyelim, içinde ‘e’ olan kelimeler dernek kurup bu adamın önüne dikilmez mi? Her cümlenin içinden başını kaldırıp beni kullanmazsan anlam bütünlüğünü bozarım diye tehdit etmez mi? Eder etmesine de, Perec’in bütünlükten anladığı, E’lerin bellediğinden başkaysa demek..Ve dil ustalığı belgesini manavdan almamışsa bayım Perec..
Belki de yazarın bize yansıtmadığı bu ‘E’lerin İsyanı’ ndan sebep, bu koca karmaşa. Belki de o yüzden biri çıkmış “hey gidinin efesi” ni söylerken, diğerinin bale yapması.
Bayım Perec’in içine çok sıkılan bir çocuk kaçmış. Sıkıntıdan ölecekmiş bu kitabı yazmasa. Oyun alanında gülünç, coşkulu, muzip, absürt, hinoğluhin* veletler cirit atıyor.
Akıcılık? Bir solukta..Bir avazda okunan kitaplardan.
Ama böyle diye bunun jelibon gibi ağza atmalık kolay bir kitap olduğu düşünülmesin. Zor kitap. Sütleğen ağacından edinilmiş bir zamk lazım okura, kafasında yırtılan yerleri yapıştırabilsin diye. Ve bir adet silikon sıkıcıyı yanınızda bulundurun, boşlukları doldurmak için.
Anlam? Boşluğun istilasında.
Anlamın üstüne limon sıkılmış efenim. Her bölümün sonunda okuduklarınızı sıfırla çarpıp el el, baş başta kalıyorsunuz. Neydi yahu o cebimize taş dolduran, bizi ağırlaştıran o kitaplar diye baba baba kitapları anında satışa getiriyorsunuz.
Kurgu? O sürekli tadilat altında. Sokaklara yama yapıp duran bir belediyeye vermiş ihaleyi Perec.
Ana Fikir mi? Onu inek içti, inek dağa kaçtı. Biliyorsunuz dağın akıbetini.
Hayal gücü mü? Kayışını koparmış, balataları yakmış, aşk olsun tutabilene.
Hayat? O ince belli. Kırılgan. Muğlak, bulanık, ama orada.
Okuyun, yoksa çok ayıp edersiniz kendinize..
Dipnot: Tam dört bölüm eklemiş
Bu kitapta bir kısıtlama üzerinden aslında insanın ne kadar çaresiz kalabileceğine değiniyor. En önemli harfi kullanmamak sadece bir tercih değil, hayatındaki büyük kayıpları simgeliyor. Kelimelerin arasındaki o boşluklar, aslında içindeki o anlatılamayan boşluğu dolduruyor. Tek bir harfi bile feda ederek, bir insanın eksikliğinin her şeyi nasıl da yarım bıraktığını hissettiriyor.
Çok büyük bir beklentiyle okumaya başladığım bu kitabı yarım bırakmamak için o kadar çok direttim ki. Kitap ne anlatıyor, çıkarmam gereken anlam ne bir türlü çözemedim.
Kurgusu çok güzel. Hayatımızın olmazsa olmazı olan "e" harfini hiç kullanmadan kitap yazmak hatta bunu aynı şekilde Türkçe'ye çevirmek olağanüstü bir durum. Hatta kitabı okurken gözünüz hep bir "e" harfini arayacaktır.
Kitap uyku problemi yaşayan ve bununla cebelleşen Anton Ssliharf'in aniden kayboluşuyla başlıyor. Devamında karışık bir olay örgüsü sizi bekliyor.
Okuyacak olan arkadaşlara şimdiden keyfli okumalar.
Kayboluş- İncelemede "E" harfi kullanılmamaya özen gösterilmiştirEdebiyat
Orijinal bir fikir. Harf dağarcığında bulunan bir harfi kullanmadan yazılan yazılar "Lipogram" olarak adlandırılır. İlk kimin aklına zuhur buldu bakınca: Komşumuz Yunan şair Lasus'un S harfini kullanmadan yazdığı şiir topluluğuna rastlaşıyoruz. Nasıl ki Lasus soyadında dahi çokca bulunan bir harfi çıkartarak şiir yazdı, bizim Sakallı Üstat da aynı taktiği kullanmış.
Kitabın adını aldığı olay bir o kadar dramatiktir. "La Disparition--Kayboluş..
Nazi zulmü altında hayatları (aldıkları soluk) kati olarak sonlanan Fransızlar'ın kalan çocukları-yakınlarına takdim sunulan kağıt parçasına konulan ad. Üstat üç yaş sıralarında babası ölmüş. Anası Auschwitz toplama kampında hayatı sonlanan, kaybolan şahıslardan. Yazarın Fransızca'da azami kullanılan harf olan bir harfi noksan bırakması, hiç kullanmaması Yahudi ırkının katliamına bir başkaldırı olarak akla düşmüştür.
Kitapta çokça kitaplara-şahıslara onlarca atıf bulunmakta. Okuduklarımız yahut hatırladıklarımıza aşinayız. Lakin çoğunun ayırdına varamamış olmamız da mümkün.
Fransız yazısında toplam 26 harf bulunur. Yazar malum harfi çıkarınca kalan 25 harf vasıtasıyla oluşturduğu yapıtında, malum harfin kısmında(kısım 5) boş sayfa bırakarak toplam 26 bölüm yazmıştır.
Şahsını yarı-yazar olarak adlandıran C. Yardımcı büyük miktarda bu iddiasında haklıdır, çünkü lisanlar arası dönüşüm yapmasının yanı sıra ortaya farklı bir ürün çıkarmıştır. Bizim yazı kuramında 29 harf bulunduğu için kitaba üç bölüm daha koymuştur. Kitabın 5-17-24 kısımlarında şahsi görüş bildirimi yapmıştır. Bu kısımlar kitaba farklı bir tat katmıştır. Malum harf bizim lisan-i yazımızda altıncı sırada olduğu için bu bölüm kitapta bulunmamaktadır. Orijinal kitapta bulunmadığını düşündüğüm çokcana isim kitaba nakış yapılmış. Sanki yazar Diyarbakır'ın
Kaybolduk
Kitaba başlamadan önce Oulipo akımından bahsetmek istiyorum. Zira kitabın kurgusu ve tekniği açısından çok önemli. Türkçeye "Potansiyel Edebiyat Çalışmaları" olarak çevrilen Oulipoculuk, deneysel bir yazım akımıdır. Yani kitaba ilk başlarken bu kitabın tamamen deneysel bir kitap olduğu unutulmamalıdır.
Kitabımız herkesin bildiği üzere hiç "e" harfi olmadan yazılmıştır. Bu teknik eski Yunan şairlerinin de kullandığı "lipogram" yani alfabedeki belirli bir harfin metinde kullanılmamasıyla yapılan bir kelime oyunudur. Genellikle bir sesli harfin kullanılmaması ile yapılır. Peki neden e? Birkaç araştırma yaptım ve yüzde yüz kesin böyledir diyemesem de şu iki ana nedeni söyleyebiliriz sanırım. Birinci nedeni Fransızca'da en çok kullanılan ünlü harf olması, ikincisi ise e harfinin Fransızca okunuşu "ö"dür. Şahıs zamiri olan ve "onlar" anlamına gelen "eux" de "ö" şeklinde okunur. Yani kitap "onlar" yani ailesi ve "e" olmadan yazılması yani "sans eux/e" (onlar olmadan)dır. E harfinin İkinci Dünya Savaşı'nda anne ve babasının kayboluşunu sembolize ettiğini düşünürsek çok güzel bir ayrıntı okuyor.
Kitabın diğer dillere çevrilmesi yine meşhur ünlüyü kullanmadan yapılıyor ki Cemal Yardımcı çok güzel bir iş çıkarmış.
Ben kitaba konusunun ne olduğunu bilmeden başlamadım. Aslında kitabı okumaya devam ettikçe de konunun pek de önemli olmadığı kanısına vardım. Biraz daha önceden okusaydım konusundan inanılmaz etkilenirdim sanırım ama Oedipus okuduktan çok da aman aman bir tat vermiyor. Zaten bence kitabı sevmeyenlerin yanıldıkları bir noktada bu. Konuya o kadar odaklanıp çözümü o kadar çok merak ediyorlar ki gittikleri yolu fark edemiyorlar. Tanıdık geldi mi? Bence de tıpkı hayatlarımız gibi.
Evet kitap biraz ani başlayıp neyin ne olduğunu tam kavrayamadan bir diğer olaya geçiyor.
Kitapla Milyoner yarışmasında tanışmıştım. Soruda "Hiç e harfi kullanılmadan yazılan kitap" soruluyordu. Sırf bu yüzden ilgimi çekmiş ve alıp okumuştum.
1969'da yayımlanan kitap, paradoks üzerine kurgulanmıştır. yani acı olan mizahla, saçma olan mantıkla vs.
Karakterimiz; Anton uykusuzluk sorunu ile boğuşur. Kaybolmadan önce arkadaşlarına aynı içerikteki notlar gönderir. Arkadaşları birleşir ve bu kayboluşun peşine düşerler. Klasik Polisiye romanlarında olduğu gibi, soruların cevaplarına hemen ulaşamıyorsunuz. Olay örgüsü biraz karışık, gitme-gelmelerle uğraşıyorsunuz ama yine de kitap okunabilir.
KayboluşEdebiyat
Kitap yazarı tarafından “e” harfi kullanmadan yazılmış ve Türkçeye çeviren Cemal Yardımcı tarafından da “e” harfi kullanılmadan çevrilmiş. Romanın kurgusu olay örgüsü muhteşem her sayfayı şimdi ne olacak diyerek okudum ve gerçekten sürekli yükselen bir heyecan ve merak var içerisinde. “Altıncı harf” romana asla sızmıyor :)
300 küsür sayfalık bi kitabı ilk kez bu kadar uzun sürede okudum. Bilmiyorum kitap beni içine almadı bi türlü, ısrarla kitabın içine girmeye, yaşamaya çalıştım ama kendimi herhangi bir karakterin yerine koyamadım. Zaman zaman bırak gitsin okumak zorunda değilim dedim ama yine de bırakamadım kitabın yarısından fazlasına kadar gelince kitap yeni yeni başlıyo gibi sanki yeni yeni kendini ve kapılarını sana aralıyo başlarda gerçekten nasıl gittiğini konusunu falan anlıyamıyosun ama sonradan da bırakamıyosun acayip bi deneyimdi ama kitabın başlarında ne oldu diye sorarsanız bende bilmşyorum önerirmiyim bilmem*Belki ilerde tekrar okurum.*
(Kitabın içinde "e"harfinin olmayışı çevirilen dillerde de "e"harfinin olmaması uğraşılmış emek verilmiş ama tamamen şov ve reklam içinmiş. İşe de yaradı kitabın bu özelliğini öğrendikten sonra kitabı okumaya başladm.)
Yazar Hakkında
Georges PerecYazar · 24 kitap
Şaşırtıcı özgünlükteki yapıtlarıyla, anlatı üslubuna ve şiire getirdiği yeniliklerle edebiyat dünyasında ayrı bir yer edinen Georges Perec, 7 Mart 1936'da Paris'te doğdu, 3 Mart 1982'de Ivry'de öldü. Neredeyse tüm yaşamı boyunca Paris'te yaşadı. İkinci Dünya Savaşı'na katılan babası 1939'da öldürüldü. Almanlar Fransa'yı yavaş yavaş ele geçirirken, Perec akrabaları tarafından kırsal bölgeye götürüldü. 1942 yılı sonlarında Paris'te kaybolan annesinin de daha sonra Auschwitz'de ölmesiyle, altı yaşında öksüz kaldı ve halasıyla eniştesi tarafından büyütüldü. Yahudi kökenli oluşunu ve anne babasını savaşta kaybetmesini hiçbir zaman açıkça irdelemese de, bunlar yapıtlarında alttan alta her zaman var olan unsurlar oldu.
Perec eğitimini tamamladıktan sonra, bazı dergilere yazılar yazmaya başladı. 1965'te ilk romanı Les Choses. Une histoire des années soixante (1965; Şeyler - Altmışlı Yılların Bir Hikayesi, çev.: Sevgi Tamgüç, Metis Yay., 1998) ile Renaudot Ödülü'ne layık görüldü. O tarihten itibaren birbiriyle hiçbir benzerlik taşımayan yirmiden fazla kitap yayımladı.
Perec, 1960'ta Raymond Queneau ve François Le Lionnais tarafından kurulan, Paris merkezli OuLiPo'nun (Ouvroir de Littérature Potentielle-Potansiyel Edebiyat Atölyesi) üyelerindendi. Italo Calvino, Harry Matthews, şair ve matematikçi Jacques Roubaud'nun da üyesi olduğu, matematik, mantık ya da satranç gibi başka alanlardan biçimsel olarak yararlanan, edebiyatı bu alanlardan ödünç aldığı yeni yapılar ve örneklerle genişletmeye çalışan OuLiPo'nun başını çeken edebiyatçılardan biri oldu.
Perec, romanlardan toplu çapraz bulmacalara, denemelerden taşlamalara, şiirlerden sözcük oyunlarına çeşitlilik gösteren yapıtlara imza attı. Tersinir sözler, evirmeceler, sözcük oyunları Perec'in yapıtlarından hiç eksik olmadı.
1969'da hiç "e" harfi kullanmadığı La Disparition (Kayboluş) adlı romanı yazdı. Kayboluş bir adamın ortadan kayboluşunun hikâyesidir ve adamın kaybolduğu dünyada "e" harfi de kaybolmuştur, ancak romanın hiçbir karakteri dildeki yer değiştirmelerin, benzetmelerin, tahrif etmelerin ve böyle bir evrenin boşluğu doldurmak için giriştiği sonu gelmeyen hilelerin farkına varmaz. Böyle bir dünyada arkadaşları Anton Ssliharf'i boşuna arar ve birer birer yok olurlar.
İnsanın yaşadığı ortamı keşfe çıkan Perec, kimi zaman sivri dilli bir alaycılıkla, kimi zaman da takıntılı bir yöntemcilikle romanlar yazdı. Özel hayatı konusunda her zaman ketum olsa da, yapıtları otobiyografik unsurlarla doludur. 1973 yılında yazdığı La Boutique Obscure, 1975'te kaleme aldığı W ou le souvenir d'enfance (W Ya da Bir Çocukluk Hatırası, çev.: Sosi Dolanoğlu, Metis Yay., 2001), 1978'de yayımlanan Je me souviens, otobiyografik özellikleri daha öne çıkan yapıtlarıdır.
Perec'in en önemli yapıtlarından biri de, 1978'de yayımlanan ve Medici Ödülü'ne layık görülen La vie mode d'emploi'dır (Yaşam Kullanma Kılavuzu, çev.: İsmail Yerguz, Yapı Kredi Yayınları, 2001).
Harflerle ve sözcüklerle oynamayı çok seven Perec, dili neşeli bir oyun ve keşif alanına, kapıları şiire olduğu kadar derin felsefi düşüncelere de açılan bir laboratuvara çevirmiştir.
