Yazar:
Jared Diamond
Çevirmen:
Barış Baysal
Tahmini Okuma Süresi:
20 sa. 24 dk.
Sayfa Sayısı:
720
Basım Tarihi:
Nisan 2019
İlk Yayın Tarihi:
2004
Yayınevi:
Pegasus Yayınları
Orijinal Adı:
Collapse: How Societies Choose to Fail or Succeed
ISBN:
9786052996126
Ülke:
Türkiye
Dil:
Türkçe
Format:
Karton kapak
Sıralamalar
Reklam
Yorumlar ve İncelemeler
Bundan 1000 yıl önce Angkor 750.000 kişilik nüfusuyla dünyanın en büyük metropolüyken bugün neden 8 tane köyden ibaret kırsal bir alana dönüştü?
Çöküş, büyük coğrafyacı Jared Diamond'ın seçtiği medeniyet ve şehirlerle ilgili benzer soruları sorarak oluşturduğu bir dev çalışma. Grönland Vikingleri, Yeni Gine, Tikopia, Maya İmparatorluğu, Anasaziler, Paskalya Adası sakinleri gibi tamamen yok olan ya da hemen hemen yok olan medeniyet ve halklarla birlikte, yok olmaktan kurtulmayı başaran Tokugawa Japonları'nı ele alan kitap Hispanyola adasını paylaşan Dominikliler görece başarılı olurken Haiti'nin neden dünyanın en fakir ülkelerinden biri olduğunu, Ruanda iç savaşının sadece ırk ayrımından mı çıktığını, Çin ve Avustralya'nın çevre koşullarına dikkat etmezlerse başlarına neler gelebileceğini sorgulayıp Angkor medeniyetiyle perdeyi kapatıyor. Toplumlar felakete giden yolda neden hata yaparlar bölümü ise tek başına harika bir kitap olurmuş.
Bu kitap, diğer Diamond kitaplarına oranla daha fazla teknik bilgi ve ek araştırma istiyor. Özellikle bitki örtüsü, madencilik, ormancılık gibi alanlarda uzun açıklamalar da içerdiğinden Yükseliş'in aksine konu başlıklarına ilgi de gerekiyor. Benim için hala yazarın en müthiş, en muhteşem kitabı Yükseliş'tir. Totalde Jared Diamond'ın ölmeden 5-10 kitap daha yazmasını ya da kendisi gibi muazzam bir coğrafyacıyı bir an önce kendi tahtına aday yapmasını bekliyorum. Şimdilik Tim Marshall'ın keyifli kitapları ilerisi için güzel vaatler içeriyor o kadar.
Diamond'ın başyapıtı Tüfek, Mikrop ve Çelik'i artık tamamlamak ve ustanın okurken sıkıldığım tek kitabı olan Düne Kadar Dünya'yı da bir şekilde bitirmek kaldı geriye.
Son olarak Pegasus Yayınları'ndan bu kitapta da bahsi geçen Barbara Tuchman'ın The March of Folly kitabının da bir an evvel
İlk sayfadan son sayfaya kadar insanın ve doğanın kaderinin bir olduğu, insanın varlığının temel sebebi doğal faaliyetlerin eksiksiz bir biçimde gerçekleşmesi için doğanın ne’liği ve insan-doğa ikilemi arasındaki bağıntının çözüm ve sorun denklemi hakkında açıklayıcı, kapsayıcı ve detaylı bir çalışma içeren kitap, insanın sonunun ilk insandan evrimsel bir hareket sonucu doğaya olan sorumluluğunun farkına varıp tekrardan ilk çağ toplulukları gibi saygı duyarak orantısız bir biçimde eyleme geçmek yerine, tüm canlı türlerinin ortak kaderi hakkında kapsayıcı kararlar vererek yaşantımızı ve yaşantıları kurtararak gerektiğini söylemekte. Yoksa büyük bir çöküşün geleceği apaçık görülmektedir.
Çöküşümüzün Mimarları Biziz!Edebiyat
Tarım ve hayvancılıkla geçinen insanların ağırlıklı olduğu ve çevresinin ticaret merkezi niteliğinde bir yerde büyüdüm. Zaman içerisinde çiftliklerin boşaltılarak hobi bahçelerine dönüştüğünü, devlet destekli çiftlik yapımının sadece hibeyi cebe indirme amacıyla çoğaldığını ve tek tercih olmalarından dolayı istediği gibi piyasayı belirleyen tüccarların çevre ilçe ve köylerden alışverişe gelen insanları tiksindirdiğine şahit oldum. Geriye gidiş çok aşikardı, her kesim de bunun farkındaydı ama hiçbir önlem almadılar ve yağmadan paylarına düşenlerin peşinde koşmakla yetindiler.
Peki toplumlar neden böylesine çöküşler yaşıyorlar? Jared Diamond Anasazi toplumunun, Paskalya toplumunun, Grönland’lı Nors’ların yok oluşlarının siyasi, toplumsal ve çevresel nedenlerini harmanlayarak açıklamaya çalışıyor. Aynı zamanda büyük çöküşün arifesinde olan Avustralya, Montana, Çin gibi yerlerin nasıl bu yola çıktıklarını ve önlem alınmadığı takdirde ne gibi sorunlarla karşılaşacaklarını irdeliyor.
Diamond’ın bakış açısı içinde yaşadığımız topluma da bakış açımızı değiştiriyor. Göz göre göre on binlerce vatandaşımızın hayatına neden olan deprem yakın zamanda yaşadığımız en büyük örnek örneğin. Kaçak yapılaşmanın özendirilmesi, üç kuruş için dayanıksız binalar inşa etmek, yerleşmeye uygun olmayan alanlara gökdelen tarzı apartmanlar inşa etmek bir medeniyet çöküşü provası değil miydi? Eskilere bakıp onları suçlamak değil asıl mesele. İbret almak ve aynı veya benzer hataları yapmamak olmalı. Ama işte günü kurtarmak için yaşayan bizler büyük çöküşün mimarları olduk, olacağız farkında olmasak da.
ÇöküşSosyoloji
ABD'nin Kanada sınırına yakın Montana eyaletinin büyük kısmı ormanlık ve diğer eyaletlere oranla nüfusu da az. Jared Diamond ise en kalabalık şehir olan Los Angeles'de (hava kirliliği, trafik, nüfus artış oranı, çevre sorunları, atıklar vb.)yaşamakta. Eğer Montana'nun bile çevre ve nüfus sorunları varsa ABD'nin diğer bölgeleri ne yapsın? Diyerek anlatmaya başlıyor. Yüzlerce atıl maden sahasının yer aldığı bölgenin, gelecek için de büyük tehlikeler barındırdığını ifade ediyor. Zorunluluk olmadığı için doğaya serbest bırakılan atıklardan kirlenen doğa, daha sonra çıkartılan bazı kanunlarla düzeltilmeye çalışılsa da toprakta kalan toksin maddelerin hala tehlikeli olmaya devam ettiğini belirtiyor. Amerikan şirketleri sahiplerine para kazandırmak için her şeyi yaptıklarını, buradan hareketle doğanın sahibi kim diye de bir soru soruyor. Kerestecilik konusu işleniyor ve orman yangınlarının sebepleri üzerinde durulurken ağaç türünün / türlerinin buna katkısı var mı yok mu ve ne tür tedbirler alınıyor gibi bilgiler de veriyor. Çiftlik hayatı, çiftçilik ve yerleşik insanlarla daha sonra oraya yerleşenler arasında yaşanan sıkıntılardan da bahsediyor.
Jared Diamond, öncelikle Geçmiş Toplumlardan başlıyor, daha sonra Modern Toplumlardan örnekler veriyor.
Çeşitli araştırmalar ve yazarın kendi soruları doğrultusunda eski uygarlık ya da kabilelerin neden kaybolduğunu araştırmaya çalışıyor. Burada da en önemli etken, 'insan doğaya karşı mı?' yoksa 'doğa mı insana karşı?' sorusu eşliğinde hareket ediliyor.
Güney Amerika'da bulunan Şili'ye yakın bir ada olan Paskalya Adası'na yolculuğa çıkartıyor. En yakın Şili'ye uçakla 5 saatlik bir mesafesi var. Diamond, burada bir soru soruyor: Günümüzde bile uçakla 5 saat yol gidilen adada yaşamak zor olmamış mı? Ilıman iklime sahip olmakla
Geçmiş toplumların yaptığı hataları ve bu hataların neden - sonuç ilişkilerini dellillerle gösteriyor. Aynı zamanda doğayı seven, en iyi şekilde korumak isteyenlerin ve hatta doğayı korumayı düşünmeyenlerin mutlaka okuması gereken bir kitap.
Toplumların yok olmasına neden olan faktörleri ele alan bir kitap.İnsanların çevreye verdikleri zarar çokça ele alınmış bu kitapta.Tam şu anda okunması gereken kitaplardan biri.Şu anda dememin sebebi ülkemiz her gün bambaşka şehirlerde orman yangını yaşıyor.Bu yüzden şu an bu kitabı okumanın tam sırası.Ayrıca Jared Diamond'un tüm kitaplarını okumanızı tavsiye ederim.
Insanlar her şeyi yarıp edermi o güzelim ormanların yok oluşu yeşilliğin birisi canlılar yok oluşu tarımda her yıl ekilen ürünlerde toprağı serbest bırakılmaması erozyona neden olması suyun dikkatli kurallilmamasi iklimin değişen şartlarlarsa kuraklık yaşanması maratamide kuzeydoğusu böyle maalesef fakir olan bu yöreye bir kac zengin aile gelip yerlesede yangın çıkaran eyalet yöneticilerine söz geçiremiyor zaten hükümette yangın için çok masraf deyip harcamaları karşılamıyor veya itfaiye elemanlarımın canını tehlikeye atamam diyor bahane ediyor sizin anlayacağınız bu aksaklıklar çöküşü hızlandırıyor gerek amerika gerek izlanda kanada değişik ülkeler bunlar kendini toparlasada eski güzellikler yok maalesef ormanlar sular acısından....
Top, Tüfek, Çelik e benzer bir kitap sanki kitaba devam ediyormuşum gibi hissettirdi bana. Top Tüfek Çelikte batı medeniyetinin nasıl vahşice o medeniyetleri yok ettiklerinin hikayeleri vardı. Bu kitapta da yok oan eski bilinen medeniyetleri inceliyor. Neden yok oldular, neler yaşadılar, nasıl o eserleri bıraktılar sorularına cevaplar arıyor. Eski medeniyetlerde yazılı belgeler çok az ve birbirlerine bilgilerini aktaramamışlar da. İklimsel farklılıklar, yönetim, üretim, beslenme sorunları her birini o medeniyetler için anlatıyor. Dünyamız şimdi de benzer sorunları yaşıyor buradan alacağımız çok dersler olduğunu söylüyor.
İki bölümden olaşan kitapta ilk bölümde; eski uygarlıkların yaşamlarını ve yaşadıkları bölgelerde gelişip yok olmalarını, ikinci bölümde günümüz ülkelerinden bir kaç örnek ve savaş, katliam, somürüden bahsediyor. Her ikisinin de ortak noktası insan nüfusu arttıkça orman ve tarım arazisinin azalması sonucu insanlık için gidişatın kötü olduğu. Dünyanın bize değil biz insanların dünyaya ihtiyacımız olduğunu onun için çevreyi, doğayı çok iyi kullanmamız gerektiğini anlatmaya çalışmış yazar.
Yani anlatılmak istenen daha özlü anlatılabilirdi. İlk bölümde yazarında yaşadığı Montana Eyaletini uzun uzun anlatması oldukça gereksiz bana göre. Kitabın ilerleyen bölümlerinde bir kaç kez bu bölgeye atıfta bulunuyor, onun dışında oralar neden anlatıldı ne gerek vardı anlayamıyorsunuz. Okurları sıkmamak için biraz daha estetik kaygıya girilseymiş güzel olurmuş. 700 küsür sayfa anlatılacak bir şey yok gibi geldi bana.
Yazar Hakkında
Jared DiamondYazar · 11 kitap
Jared Mason Diamond (d. 10 Eylül 1937). Amerikalı bilim insanı ve popüler bilim kitapları yazarı. Pulitzer ödüllü Tüfek, Mikrop ve Çelik adlı kitabıyla tanınmıştır. Diamond, fizyoloji eğitimi almasına rağmen antropoloji, ekoloji, coğrafya ve evrim biyolojisi gibi çeşitli alanlarla da ilgilenmektedir. 2013'ten beri California Üniversitesi'nde coğrafya profesörüdür.
Kasım 2005 ve Haziran 2008 tarihlerinde ABD'den Foreign Policy ve İngiltere'den Prospect dergilerinin internet üzerinden okuyucu anketleri ile oluşturduğu Dünyanın ilk 100 entelektüeli listelerinde, sırasıyla 9. ve 31. sırada yer almıştır.
Diamond, Amerika Birleşik Devletleri'nin Massachusetts Eyaletinin Boston şehrinde doğdu. Babası doktordu, annesi de öğretmendi. 1958 yılında Harvard Üniversitesi'nden mezun oldu. 1961 yılında Cambridge Üniversitesi'nde safra kesesi zarlarının fizyolojisi üzerine doktorasını tamamladı. 1966 yılında California Üniversitesi'nde ders vermeye başladı.
Üniversiteden mezun olduğunda yedi dil bilen Diamond, Üçüncü Şempanze kitabında on bir dil bildiğini ve on ikincisini öğreniyor olduğunu belirtmiştir.
Jared Diamond 1964'ten itibaren birçok kez Yeni Gine adalarına oradaki kuşlar hakkında gözlemler yapmak için gitmiştir.
1976'da popüler bir dergide yazdığı bir makale, safra kesesi ve Yeni Gine kuşları dışındaki konularda yazması için başka dergiler tarafından teklifler almasına sebep olmuştur. Volkanlar, cinsellik, tekerlekler ve kabile insanları gibi çeşitli konularda yazdıkları dergilerde yayımlanmıştır.
1985 yılında MacArthur Vakfı Jared Diamond'u beş yıl boyunca yıllık 45.000 $ karşılıksız burs ile ödüllendirmiştir. Diamond bu durum hakkında şöyle demiştir: "1985'te hayatımı değiştiren bir telefon aldım. MacArthur Vakfı'nın akademik program müdürü, bana vakfın bursuyla ödüllendirildiğimi bildirdi: Beş yıl boyunca koşulsuz alacağım yıllık 45.000 $. Ödül bana ve iki düzine başka insana, dünyaya sıra dışı bir katkıda bulunacağımıza ve bu beş yıllık özgürlüğün, katkıyı daha etkin bir şekilde sağlamak için bize cesaret ve olanak vereceğine inandırmıştı. Bu beklenmedik şansa sevinmek yerine hayatımda ilk kez depresyona girdim. Bunun nedeninin anlamam bir hafta sürdü. Ödül aslında bir duruma karşılık gelmekteydi: Jared, MacArthur jürisi senin dünyaya safra kesesinden ve Yeni Gine'nin kuşlarından daha fazlasını sunabileceğini düşündü."
Diamond toplumun her kesiminin anlayacağı bir dille bilimsel makaleler ve kitaplar yazmıştır. Yazdığı birçok makale ABD'de Discover gibi çeşitli dergilerde yayımlanmıştır.
Kitapları
- Collapse: How Societies Choose to Fail or Succeed (Çöküş) (2005)
- The Birds of Northern Melanesia: Speciation, Ecology, & Biogeography (Ernst Mayr ile birlikte, 2001)
- Guns, Germs, and Steel: The Fates of Human Societies (Tüfek, Mikrop ve Çelik) (1997)
- Why is Sex Fun? The Evolution of Human Sexuality (Seks Neden Keyiflidir) (1997)
- The Third Chimpanzee: The Evolution and Future of the Human Animal (Üçüncü Şempanze) (1992)
- Avifauna of the Eastern Highlands of New Guinea (1972).
