Yazar:
Jared Diamond
Tahmini Okuma Süresi:
17 sa. 14 dk.
Sayfa Sayısı:
608
Basım Tarihi:
2011
İlk Yayın Tarihi:
2004
Yayınevi:
Penguin Books
Orijinal Adı:
Collapse: How Societies Choose to Fail or Succeed
ISBN:
9780143117001
Ülke:
Amerika Birleşik Devletleri
Dil:
İngilizce
Reklam
Yorumlar ve İncelemeler
JARED, BİR MEKTUBUN VAR...·744 syf.·Ah Bu Ben
3/10
2021 35. kitabı
Bu sefer olmadı Jared, bak sana neden olmadığını açıklayayım;
1-Ya anlıyorum çok şey biliyorsun tamam en çok sen biliyorsun ama bu kadar detay okuyucuyu sıkar. Okudum ki 10-15 sayfa Paskalya Adası anlatıp bir paragrafta konuya bağlamaya çalışıyorsun...bu yetmezmiş gibi sıklıkla "kısacası" diyip durmak durumunda kalıyorsun. Olmaz.
2-Beşyüz sayfa eski uygarlıklar anlatmışsın. Ne Viking'i kalmış, ne Aztek, ne Maya...batı tamam. İki sayfa Japon imparatorluğu örneği...galiba o taraflara fazla bakmadın hı...? Çin, Hindistan, Rusya falan nanay...hiç biri yok.
3-Sevgili Jared, hem bilim adamıyım hem de okuyucuyu yakalarım her zaman tutan formüller çıkartmıyor. Kesinlikle çıkarımların hem güncel hem de sıradan okuyucuya da indirgenebilir olmalı.
4-Montana nereden çıktı...? Kitabın açılışında "paşamızın yazlığı orada diye mi?" diye aklından geçer okuyucunun. Montana açılışı ile hayalkırıklığı bitmiyor bitmiyor. Bana ne Montana'daki kereste sektörünün çıkmazlarından. Maya ile başlasaydın ya.
5-Yazdıklarında sana ait çıkarım eksikliğini sen hissetmedin tamam, e hani editoryel inceleme. Kimse sana; "Jared, kesinlikle burada bir yorum yapmalısın..." dememiş anlaşılan. Sürekli olarak, "evet durum budur işte" modundasın.
6-Haklısın yorum var ama onun için beşyüzkırdört sayfa bekleyen okuyucu da...Tüfek, Mikrop, Çelik hatrınadır bunu bilesin.
Kıymetli Jared,
Tüm bunlardan sonra, naçizane önerim, daha sade bir dille, senin yorumlarının olduğu sorunlar ve çözümlerle (yani bakış açını diretme pahasına olsa bile), daha kısa/temiz bir eser yapabilecek kapasiteni harekete geçirmeni diliyorum.
Sevgiler,
Not:Üçüncü Şempanze kitabını aldım, ondan daha umutluyum ama bir süre bekleyecek...neden diye sormazsın diye düşünüyorum. Sağlıcakla kal.
Kitap ilk olarak eski yok olmuş medeniyetleri size anlatıyor. Hepsinde ortak özellik; yozlaşmış gösteriş meraklısı yöneticiler ve bunların içinde bulundukları çevre ile uyumlu olmayan yönetim biçimleri. Halkta hep son ana kadar -açlıktan ölme noktasına- baş kaldırmamışlar.
Tüfek Mikrop ve Çelik kitabı Türkiye'den bahsederek başlıyor, kitap içinde de yer veriliyordu, tabii medeniyetin çıkış noktası olduğumuz için olabilir. Ama serinin bu kitabında asla adı geçmiyor. Üçüncü dünya ülkeleri ile birinci dünya ülkeleri arasında tampon görevi görmemiz olduğunu düşünüyorum bu bahsedilmeyişin nedenini. Çünkü Jared Diamond sürekli 3. Dünya ülkeleri de bizim gibi tüketirse dünyanın sonu gelecek şeklinde bir korkusu olduğunu dile getiriyor. Çine çok kızgın bu nedenle, neden bizim gibi yaşamak istiyorlar diye:)
Japonya sanırım kendi kendini kurtarabilen tek toplum olacak. Dünyanın geri kalanına zarar vermiyorlar, kendilerine yetebiliyorlar ve çevrelerini koruma noktasında iyi siyasi politikalar izliyorlar. Her zaman Japon olarak dünyaya gelmek istemiştim, tüm bunları bilmeden:))
Sonuç olarak; 3. Dünya ülkeleri lütfen haddinizi biliniz. Sömürülmekten çekinmeyiniz, sonuçlarına açlıktan ölerek ya da birbirinizi öldürerek, 1. Dünya ülkelerini de rahatsız etmeden katlanınız. Teşekkürler Jared Diamond..
Çöküşün Ana Nedenleri ÜzerineEdebiyat
Medeniyetleri kuran birçok etmen olmuştur. Özellikle su kaynakları bunların başında gelirken, sosyo-ekonimik gelişim de önemli bir etken olarak yer etmiştir. Pueblo halkını çarpıcı örnekleri ile anlatırken, günümüz medeniyetininde bir gün çökecekğini bu çöküşün ana unsurun yine doğal kaynakların tükenmesi ile kaynaklanacağını öngörüyor. Jared Diamond son yüzyılın çıkardığı değerli bilim insanlarından biridir.
Toplumları çöküşe götüren sebepleri inceleyen harika bir kitap. Yazar konuyu derinleştirmeden evvel çöküşe sebep olan beş faktör tespit eder:
1. Çevre tahribatı
2. İklim değişikliği
3. Düşman toplumların varlığı
4. Dost toplumların yokluğu
5. Toplumun çevre sorunlarına karşı tutumu.
Yazarın özellikle belirttiği görüş şu şekildedir:" Çöküş sebeplerini çoğunlukla biz insanlar yaratırız."
Geçmiş toplumların çöküş gerekçeleri incelenirken Mayalar, Paskalya Adası sakinleri, Vikingler ve Anasaziler örneklem olarak seçilmiş.
Geçmiş toplumların başarısızlıkları yukarıdaki faktörlere göre incelenmiş.
Modern toplumlarda örnek olarak da Ruanda, Dominik, Haiti, Avustralya ve Çin seçilmiş.
Modern toplumların ilk üçünde, kaynakların imtiyazlı bir kitlenin eline geçmesi ile ortaya çıkan soykırım ve cinayetler ayrıntılarıyla işlenmiş.
Yazarın Amerikalı olması sebebiyle Amerikan şirketlerinin ve yönetimlerinin sebep oldu katliam ve çevre problemlerini "yari küstürmemek" kaygısıyla üstünkörü protesto etmesi beni epey rahatsız etti. Hele ki günümüzdeki çevre problemlerinin baş aktörü olarak Çin'i ilan etmesi epey rahatsız ediciydi.
Tüketime dayalı toplumsal düzenlerin büyük çevresel felaketlere sebep olacağını ifade etmesi güzel ama "tüketim toplumunun" ABD kapitalizminin yan ürünü olduğunu aynı cesaretle söyleyememesi üzücü.
Diğer eserlerine kıyasla daha politik konuları seçmesi sebebiyle, bilim insanı tarafsızlığına gölge düşürecek bazı yorumları vardı. Yine de gezegenimizin ve insanlığın geleceği konusunda kaygı duyan insanların muhakkak bir şeyler öğrenebileceği bir kitap.
Bundan 1000 yıl önce Angkor 750.000 kişilik nüfusuyla dünyanın en büyük metropolüyken bugün neden 8 tane köyden ibaret kırsal bir alana dönüştü?
Çöküş, büyük coğrafyacı Jared Diamond'ın seçtiği medeniyet ve şehirlerle ilgili benzer soruları sorarak oluşturduğu bir dev çalışma. Grönland Vikingleri, Yeni Gine, Tikopia, Maya İmparatorluğu, Anasaziler, Paskalya Adası sakinleri gibi tamamen yok olan ya da hemen hemen yok olan medeniyet ve halklarla birlikte, yok olmaktan kurtulmayı başaran Tokugawa Japonları'nı ele alan kitap Hispanyola adasını paylaşan Dominikliler görece başarılı olurken Haiti'nin neden dünyanın en fakir ülkelerinden biri olduğunu, Ruanda iç savaşının sadece ırk ayrımından mı çıktığını, Çin ve Avustralya'nın çevre koşullarına dikkat etmezlerse başlarına neler gelebileceğini sorgulayıp Angkor medeniyetiyle perdeyi kapatıyor. Toplumlar felakete giden yolda neden hata yaparlar bölümü ise tek başına harika bir kitap olurmuş.
Bu kitap, diğer Diamond kitaplarına oranla daha fazla teknik bilgi ve ek araştırma istiyor. Özellikle bitki örtüsü, madencilik, ormancılık gibi alanlarda uzun açıklamalar da içerdiğinden Yükseliş'in aksine konu başlıklarına ilgi de gerekiyor. Benim için hala yazarın en müthiş, en muhteşem kitabı Yükseliş'tir. Totalde Jared Diamond'ın ölmeden 5-10 kitap daha yazmasını ya da kendisi gibi muazzam bir coğrafyacıyı bir an önce kendi tahtına aday yapmasını bekliyorum. Şimdilik Tim Marshall'ın keyifli kitapları ilerisi için güzel vaatler içeriyor o kadar.
Diamond'ın başyapıtı Tüfek, Mikrop ve Çelik'i artık tamamlamak ve ustanın okurken sıkıldığım tek kitabı olan Düne Kadar Dünya'yı da bir şekilde bitirmek kaldı geriye.
Son olarak Pegasus Yayınları'ndan bu kitapta da bahsi geçen Barbara Tuchman'ın The March of Folly kitabının da bir an evvel
Jared Diamond'un dünya tarihini detaylı bilimsel çalışmalarla anlattığın kitaplarının 2. kısmı niteliğinde yapıt. Uygarlığın varoluşuyla birlikte bölgesel olarak yaşayan yıkımların hem doğal hem de insan kaynaklı sebeplerinin detaylı anlatımları bulunmaktadır. Bu kitabı okurken sık sık günümüz uygarlığında yapılanları düşünüp keşke geçmişimizden biraz ders çıkarmış olsaydık demeden yapamadım. Keyifli okumalar
İlk sayfadan son sayfaya kadar insanın ve doğanın kaderinin bir olduğu, insanın varlığının temel sebebi doğal faaliyetlerin eksiksiz bir biçimde gerçekleşmesi için doğanın ne’liği ve insan-doğa ikilemi arasındaki bağıntının çözüm ve sorun denklemi hakkında açıklayıcı, kapsayıcı ve detaylı bir çalışma içeren kitap, insanın sonunun ilk insandan evrimsel bir hareket sonucu doğaya olan sorumluluğunun farkına varıp tekrardan ilk çağ toplulukları gibi saygı duyarak orantısız bir biçimde eyleme geçmek yerine, tüm canlı türlerinin ortak kaderi hakkında kapsayıcı kararlar vererek yaşantımızı ve yaşantıları kurtararak gerektiğini söylemekte. Yoksa büyük bir çöküşün geleceği apaçık görülmektedir.
Toplum, devlet veya ulusların Çöküş’ü üzerine örnekler üzerinden anlatılan mükemmel bir çalışma olmuş. Daron Acemoğlu ‘ndan sonra mutlaka okumam gereken bir yazarı da bitirdim.
Toplumların “çöküş”ünde şu etmenleri tarihsel boyutlarıyla irdeliyor:
1. Çevre tahribatı
2. İklim değişikliği
3. Düşman komşular
4. Dost ticaret ortakları
5. Toplumun çevre problemlerine müdahaleleri.
Bu maddeleri, dünyadaki bazı toplumlar üzerinden değerlendirerek çöküşün sebeplerini ortaya koyuyor..
Çöküşümüzün Mimarları Biziz!Edebiyat
Tarım ve hayvancılıkla geçinen insanların ağırlıklı olduğu ve çevresinin ticaret merkezi niteliğinde bir yerde büyüdüm. Zaman içerisinde çiftliklerin boşaltılarak hobi bahçelerine dönüştüğünü, devlet destekli çiftlik yapımının sadece hibeyi cebe indirme amacıyla çoğaldığını ve tek tercih olmalarından dolayı istediği gibi piyasayı belirleyen tüccarların çevre ilçe ve köylerden alışverişe gelen insanları tiksindirdiğine şahit oldum. Geriye gidiş çok aşikardı, her kesim de bunun farkındaydı ama hiçbir önlem almadılar ve yağmadan paylarına düşenlerin peşinde koşmakla yetindiler.
Peki toplumlar neden böylesine çöküşler yaşıyorlar? Jared Diamond Anasazi toplumunun, Paskalya toplumunun, Grönland’lı Nors’ların yok oluşlarının siyasi, toplumsal ve çevresel nedenlerini harmanlayarak açıklamaya çalışıyor. Aynı zamanda büyük çöküşün arifesinde olan Avustralya, Montana, Çin gibi yerlerin nasıl bu yola çıktıklarını ve önlem alınmadığı takdirde ne gibi sorunlarla karşılaşacaklarını irdeliyor.
Diamond’ın bakış açısı içinde yaşadığımız topluma da bakış açımızı değiştiriyor. Göz göre göre on binlerce vatandaşımızın hayatına neden olan deprem yakın zamanda yaşadığımız en büyük örnek örneğin. Kaçak yapılaşmanın özendirilmesi, üç kuruş için dayanıksız binalar inşa etmek, yerleşmeye uygun olmayan alanlara gökdelen tarzı apartmanlar inşa etmek bir medeniyet çöküşü provası değil miydi? Eskilere bakıp onları suçlamak değil asıl mesele. İbret almak ve aynı veya benzer hataları yapmamak olmalı. Ama işte günü kurtarmak için yaşayan bizler büyük çöküşün mimarları olduk, olacağız farkında olmasak da.
Çöküş·688 syf.·Bilim
6/10
2019 21. kitabı
İnsanlar nasıl bir gelişim kaydetmişse insanların oluşturduğu düzenler de aynı gelişime ve gerilemeye maruz kalmıştır. Çöküş insan temelinde yükselen medeniyetlerin hangi tabanlara oturduğunu ve nasıl yükselip, yıkıldığını farklı pencerelerden bakarak anlatıyor. Kimi zaman görmezden geldiğimiz çevresel faktörlerin koca medeniyetleri nasıl tarihe gömdüğünü hayretle okuyacaksınız. İnsanlık tarihiyle süre gelen binlerce medeniyetin en gösterişlilerinin bile eksik ya da yanlışlardan bir diğer deyişle yanlış bakıp, yanlış görmekten kaynaklı hatalarla nasıl yosun tuttuğunu göreceksiniz ve bugünden geleceğe daha farklı bakmaya başlayacaksınız. Bugün yaşadığımız şehirler bir gün yok olabilir unutmayın.
Yazar Hakkında
Jared DiamondYazar · 11 kitap
Jared Mason Diamond (d. 10 Eylül 1937). Amerikalı bilim insanı ve popüler bilim kitapları yazarı. Pulitzer ödüllü Tüfek, Mikrop ve Çelik adlı kitabıyla tanınmıştır. Diamond, fizyoloji eğitimi almasına rağmen antropoloji, ekoloji, coğrafya ve evrim biyolojisi gibi çeşitli alanlarla da ilgilenmektedir. 2013'ten beri California Üniversitesi'nde coğrafya profesörüdür.
Kasım 2005 ve Haziran 2008 tarihlerinde ABD'den Foreign Policy ve İngiltere'den Prospect dergilerinin internet üzerinden okuyucu anketleri ile oluşturduğu Dünyanın ilk 100 entelektüeli listelerinde, sırasıyla 9. ve 31. sırada yer almıştır.
Diamond, Amerika Birleşik Devletleri'nin Massachusetts Eyaletinin Boston şehrinde doğdu. Babası doktordu, annesi de öğretmendi. 1958 yılında Harvard Üniversitesi'nden mezun oldu. 1961 yılında Cambridge Üniversitesi'nde safra kesesi zarlarının fizyolojisi üzerine doktorasını tamamladı. 1966 yılında California Üniversitesi'nde ders vermeye başladı.
Üniversiteden mezun olduğunda yedi dil bilen Diamond, Üçüncü Şempanze kitabında on bir dil bildiğini ve on ikincisini öğreniyor olduğunu belirtmiştir.
Jared Diamond 1964'ten itibaren birçok kez Yeni Gine adalarına oradaki kuşlar hakkında gözlemler yapmak için gitmiştir.
1976'da popüler bir dergide yazdığı bir makale, safra kesesi ve Yeni Gine kuşları dışındaki konularda yazması için başka dergiler tarafından teklifler almasına sebep olmuştur. Volkanlar, cinsellik, tekerlekler ve kabile insanları gibi çeşitli konularda yazdıkları dergilerde yayımlanmıştır.
1985 yılında MacArthur Vakfı Jared Diamond'u beş yıl boyunca yıllık 45.000 $ karşılıksız burs ile ödüllendirmiştir. Diamond bu durum hakkında şöyle demiştir: "1985'te hayatımı değiştiren bir telefon aldım. MacArthur Vakfı'nın akademik program müdürü, bana vakfın bursuyla ödüllendirildiğimi bildirdi: Beş yıl boyunca koşulsuz alacağım yıllık 45.000 $. Ödül bana ve iki düzine başka insana, dünyaya sıra dışı bir katkıda bulunacağımıza ve bu beş yıllık özgürlüğün, katkıyı daha etkin bir şekilde sağlamak için bize cesaret ve olanak vereceğine inandırmıştı. Bu beklenmedik şansa sevinmek yerine hayatımda ilk kez depresyona girdim. Bunun nedeninin anlamam bir hafta sürdü. Ödül aslında bir duruma karşılık gelmekteydi: Jared, MacArthur jürisi senin dünyaya safra kesesinden ve Yeni Gine'nin kuşlarından daha fazlasını sunabileceğini düşündü."
Diamond toplumun her kesiminin anlayacağı bir dille bilimsel makaleler ve kitaplar yazmıştır. Yazdığı birçok makale ABD'de Discover gibi çeşitli dergilerde yayımlanmıştır.
Kitapları
- Collapse: How Societies Choose to Fail or Succeed (Çöküş) (2005)
- The Birds of Northern Melanesia: Speciation, Ecology, & Biogeography (Ernst Mayr ile birlikte, 2001)
- Guns, Germs, and Steel: The Fates of Human Societies (Tüfek, Mikrop ve Çelik) (1997)
- Why is Sex Fun? The Evolution of Human Sexuality (Seks Neden Keyiflidir) (1997)
- The Third Chimpanzee: The Evolution and Future of the Human Animal (Üçüncü Şempanze) (1992)
- Avifauna of the Eastern Highlands of New Guinea (1972).
