Yazar:
Frans de Waal
Çevirmen:
Aslı Biçen
Tahmini Okuma Süresi:
7 sa. 29 dk.
Sayfa Sayısı:
264
Basım Tarihi:
Eylül 2008
Yayınevi:
Metis Yayıncılık
Orijinal Adı:
Our Inner Ape A Leading Primatologist Explains Why We Are Who We Are?
ISBN:
9789753426879
Ülke:
Türkiye
Dil:
Türkçe
Format:
Karton kapak
Reklam
Yorumlar ve İncelemeler
nefretimiz eşsizdir, sevgimiz sınırsızdır.Evrim
Yuval Noah Harari bu kitabı tavsiye ediyor ve ben de bu nedenle okudum. Maymunlarla yapılan çalışmalar hakkında pek bilgim yok ama bu kitap çok etkileyiciydi. Bonobo'yu hiç duymadım ve bu kitaptan Bonobo hakkında çok şey öğrendim. Şempanze ve bonoboların ne kadar farklı olduğu hakkında çok fazla araştırma yapıldı. İnsanlarla bu iki primat arasında bu kadar çok benzerlik olması ilginç görünüyor. En iyi araştırmalar, cinsel davranışlarının ne kadar farklı olduğu ve hiyerarşiyi nasıl yapılandırdıkları üzerine olanlardı.
Beğensek de beğenmesek de hepimiz maymunuz. Büyük evrimsel kuzenlerimizle empati, şefkat, nezaket, güç rekabeti, teselli ve şiddet gibi pek çok şeyi paylaşıyoruz. İnsanlar dünyadaki en vahşi ve en nazik yaratıklardır, biz var olan en iki kutuplu yaratıklarız, en korkunç şeyleri yaparız ve en nazik şeyleri yaparız
Hem sistematik olarak şempanzelerden daha vahşi hem de bonobolardan daha empatik olduğumuz için, açık ara en iki kutuplu maymun biziz. Toplumlarımız hiçbir zaman tamamen barışçıl, hiçbir zaman tamamen rekabetçi, hiçbir zaman salt bencillik tarafından yönetilmemiştir ve hiçbir zaman tam anlamıyla ahlaklı değildir.
Yargıları Alt Üst Eden Bir KitapBilim
Biyoloji, psikoloji, din, sosyoloji... Bazen birlikte çalışan, bazen karşı karşıya getirilen kavramlar... Hepsinin de iki ortak noktası var: insanlar tarafından bilinmeyeni bilmek için kullanılıyor olmaları ve insanlar tarafından bilme amacı taşımadan işlerine geldiği gibi kullanılmaları. Maalesef biz ikinciye daha sık rastlıyoruz, hele konu kendimiz olunca. Bunu biraz daha açayım, kendimizle ilgili iki yaygın görüşü yanlış olmalarına rağmen ısrarla savunmaya devam ediyoruz.
Birincisi, diğer canlılara kıyasla çok ama çok özel olduğumuz görüşü. Diğer tüm canlılar atomlardan oluşuyor, davranışları hormon ve nöronlardan etkileniyor, bunlar diğer maddelerle etkileşime girebiliyor, genlerle aktarılabiliyor ve o canlıların tamamen bilimsel kurallar içerisinde var olmasını sağlıyor. Ama biz o kadar özeliz ki beynimizin bir kimyasal yapısı yok, tamamen irademize bağlı. Hatta bu irademiz öyle bir şey ki hastalıkları bile düşünce gücümüzle tedavi edebiliyoruz. Ufacık bir korona virüs bizi 2 sene eve kapatmaya yetiyor ama yine de en üstün canlı biziz.
Diğer yanlış görüşte ise biz iradesi olmayan biyolojik birer robotuz. Ne yaparsak yapalım biyolojik gerçeklerin dışına çıkamıyoruz ve bunlar da irademizden gram etkilenmiyor. Her şey genetik ve evrim. Mesela biz o kadar iradesisiz ki cinsiyetçilikten kurtulmamız mümkün değil çünkü atalarımız öyle evrimleşmemiş. Hatta savaşmadan da duramayız çünkü bu çok doğal, karıncalar bile savaşıyor.
İçimizdeki Maymun, bu iki görüşü birden alıp çürüten, okuyucuyu gerçekçi ve tutarlı olmaya iten bir kitap. Yazarın primatlar hakkında geniş bilgisi ve gözlemleri var. Kitapta ise bunları anlatıyor, bazen birbirleriyle bazen de biz insanlarla kıyaslıyor. Orangutan veya goril gibi başka primatlardan da bahsediliyor ama kitabın odak noktası şempanzeler ve
İçimizdeki Maymun, bu iki görüşü birden alıp çürüten, okuyucuyu gerçekçi ve tutarlı olmaya iten bir kitap. Yazarın primatlar hakkında geniş bilgisi ve gözlemleri var. Kitapta ise bunları anlatıyor, bazen birbirleriyle bazen de biz insanlarla kıyaslıyor. Orangutan veya goril gibi başka primatlardan da bahsediliyor ama kitabın odak noktası şempanzeler ve
Böylesine bilgi dolu, her paragrafın altı çizilecek cinsten kitabı yazdığı için -göremeyecek olsa bile- minnettarlığımı sunmalıyım Frans De Wall’a. Övgüyü sonuna kadar hak ediyor. Kitaba başladığımda -evrim için- yakın akrabalarımız sayılan şempanze, bonobo ve diğer primatlar hakkında tek bir bilimsel bilgiye sahip değildim. Kitabı bitirdiğimde kendime şöyle bir baktım ve ne kadar çok şey öğrenmiş olduğumun bilincine vardım: Hem kendi türümüz hem de primatlar hakkında. Yeri geldi üzüldüm, yeri geldi gülümsedim, yeri geldi şaşırdım. Bonoboların, şempanzelerin, makakların, şebeklerin, kapuçinlerin vs. hayatlarına misafir oldum. Sıcacık, iç ısıtan türden ilişkilerini de okudum. Evrimsel açıdan da bir çok noktaya oldukça bilimsel, akıcı bir dil ile yaklaşmış yazarımız. Kesinlikle okumanızı, kütüphanenizde bulunmasını tavsiye edeceğim. Teşekkürler Frans.
Primatolog mesleğini icra eden Frans de Waal, yıllarca maymunların bulunduğu hayvanat bahçelerinde, primat davranışlarını gözlemlemiş. Cümleler çevirmen hatasından mı yoksa yazarın kendi tarzından dolayı mı bilemiyorum; biraz devrik kullanılmış. Anlatılanlar güzel ama kelime kullanımı kitabın akmasını birazcık engelliyor. Fakat buna rağmen kitaptan bir belgesel tadı aldım. Yazarın değindiği noktalar gerçekten çok önemli ve benim de canımı sıkan "doğadan referans gösterme" olayına müthiş bir tokat olmuş.
"Kadın-erkek eşitliği" diyorsun, "doğamızda yok, bak şempanze" diyor.
"Savaşlar bitsin" diyorsun, "e bak şempanze" diyor. Kısacası iyilikten, barıştan, eşitlikten bahsettiğimiz her noktada, doğamızın dışında davranış sergileme yaftası yiyoruz.
Fakat bu meşhur doğabilimcilerinin görmezden geldiği bir kuzenimiz daha mevcut. Şempanzelerle taşıdığımız DNA oranına eşit olarak Bonobolarla da %98,5 oranında ortak DNAya sahibiz.
Bu kuzenlerimizin özelliği ise gece-gündüz demeden her ortamda sevişmeleri. Şempanzeler sert mizaçları ve hırçın yapıları ile bilinirken; Bonobolar en büyük anlaşmazlıkların üstesinden sevişerek geliyor. Şempanzeler ataerkil hiyerarşide, erkek egemenliğinde iken; Bonobolar anaerkil hiyerarşide dişi egemenliğinde ve barışçıl bir şekilde hayatını sürdürüyor.
Bonobolar aynı zamanda Poliseksüel, yani cinsiyet ayrımı gözetmeksizin türünün her bireyi ile cins-i münasebette bulunuyorlar. Yazarın bize mesajı; "Savaşmak da Sevişmek de doğamız ile değil, tercihlerimiz ile ilgilidir."
Bununla birlikte, kitapta yer alan primatların hikâyeleri de insanı derinden etkiliyor. Tavsiye ederim arkadaşlar. Sabırla okuyan herkes kitabı sevecektir diye düşünüyorum. Ve sürekli hayvan aleminden referans göstererek yanlışları meşrulaştırmaya çalışan insanlara karşı
Frans de Waal, yıllarca maymunların bulunduğu hayvanat bahçelerinde, primat davranışlarını gözlemlemiş. Cümleler çevirmen hatasından mı yoksa yazarın kendi tarzından dolayı mı bilemiyorum; biraz devrik kullanılmış. Anlatılanlar güzel ama kelime kullanımı kitabın akmasını birazcık engelliyor. Fakat buna rağmen kitaptan bir belgesel tadı aldım. Yazarın değindiği noktalar gerçekten çok önemli ve benim de canımı sıkan "doğadan referans gösterme" olayına müthiş bir tokat olmuş.
"Kadın-erkek eşitliği" diyorsun, "doğamızda yok, bak şempanze" diyor.
"Savaşlar bitsin" diyorsun, "e bak şempanze" diyor. Kısacası iyilikten, barıştan, eşitlikten bahsettiğimiz her noktada, doğamızın dışında davranış sergileme yaftası yiyoruz.
Fakat bu meşhur doğabilimcilerinin görmezden geldiği bir kuzenimiz daha mevcut. Şempanzelerle taşıdığımız DNA oranına eşit olarak Bonobolarla da %98,5 oranında ortak DNAya sahibiz.
Bu kuzenlerimizin özelliği ise gece-gündüz demeden her ortamda sevişmeleri. Şempanzeler sert mizaçları ve hırçın yapıları ile bilinirken; Bonobolar en büyük anlaşmazlıkların üstesinden sevişerek geliyor. Şempanzeler ataerkil hiyerarşide, erkek egemenliğinde iken; Bonobolar anaerkil hiyerarşide dişi egemenliğinde ve barışçıl bir şekilde hayatını sürdürüyor.
Bonobolar aynı zamanda Poliseksüel, yani cinsiyet ayrımı gözetmeksizin türünün her bireyi ile cins-i münasebette bulunuyorlar. Yazarın bize mesajı; "Savaşmak da Sevişmek de doğamız ile değil, tercihlerimiz ile ilgilidir."
Bununla birlikte, kitapta yer alan primatların hikâyeleri de insanı derinden etkiliyor. Tavsiye ederim arkadaşlar. Sabırla okuyan herkes kitabı sevecektir diye düşünüyorum. Ve sürekli hayvan aleminden referans göstererek yanlışları meşrulaştırmaya çalışan insanlara karşı 
9/10
2018 7. kitabı
Bu kitap çok önemli bir primatalog olan Hollandalı Frans de Waal tarafından yazılmış. Evet tarafından... :) Arif v 216'nın vizyona girmiş olduğu haftanın üzerine bu espriyi yapmadan edemedim kusuruma bakmayın. Her neyse kitabın incelemesine gelirsek, kitap evrim sürecindeki en yakın akrabalarımızdan olan bonobolar üzerine yazılmış bir eser. Fakat sadece bonobolardan değil filler, şempanzeler, şebekler, köpekler, fareler ve homo sapiens gibi çeşitli hayvanlardan örnekler verilmiş ve bahsedilmiş. Özellikle primatlara ve spesifik olarak bonobo maymunları ve şempanzelere odaklanılarak insanın sosyal, politik, duygusal seçimleri, iyilik-kötülük ilişkisi, cinsellik, şiddet ve iktidar gibi konularda yapılmış deneyler, saha araştırmaları hakkında ilginç bilgiler verilmiş. Bu eseri sosyoloji, politika, tarih, primatoloji, evrim gibi konular ile ilgilenen herkese tavsiye ederim. Ayrıca incelememe kısa bir son ek yapmam gerekir ise yazarın üslubu çok naif ve bir arkadaşınız ile sohbet ediyor gibi hissediyorsunuz.
Frans De Waal - İçimizdeki Maymun ( Biz Neden Biziz?)... Metis Yayınlarının Bilim serisinden çıkıyor bu kitap. İnsandaki iktidar, cinsellik, şiddet ve iyilik durumlarını tartışıyor. Temel önerme şu aslında: İnsan doğası gereği bencildir, iktidar düşkünüdür, şiddete meyillidir, kötüdür diyenler halt etmiş. Peki neye dayanıyor? Misal kavga ve dövüşün hiç eksik olmadığı şempanzelerin aynı zamanda barışmaya, orta yol bulmaya en yatkın maymun olduğu; şempanzelerin grup dışından diğer şempanzelere çok sert davranmasına karşılık da bonobo maymunlarının grup dışından üyelere daha büyük bir empatiyle yaklaştığı; bonobolarda dişi primatların daha baskınken şempanzelerde erkelerin lider olduğu; ama lideri sınırlayan şeyin de grup dinamikleri ve grubun çıkarı olduğu minvalinde aslında bizim toplumsal örgütlenişimize de ışık tutabilecek bilgiler verilmiş. Grup çıkarları için yapılan iş bölümü, yemeklerin paylaşılması, cinsellik karşılığı yemek veya korunma gibi maymunların biyolojik-toplumsal bir röntgeni çekilip insanda bunların hangilerinin baskın olduğu, uzun gözlemler ve çalışmalar sonucunda elde edilen veriler ışığında değerlendirilmiş. İnsanın bazen şempanze (hiyerarşiye açık, kavgacı ama çelişkiymiş gibi görünse de toplumsal barışa meyilli) bazen de bonobo (empati becerisi yüksek, hayattan zevk alan, cinselliğe düşkün, paylaşımcı) olduğunu söylüyor. Yalnız metnin sonunda hangi siyasi yapının insana daha uygun olduğuna dönük birkaç sayfa var ki bilimsel olmaktan çok uzak. Lakin gösterilmeye çalışılan o eli kanlı, etrafındaki her şeyde tahakküm kurmaya çalışan, dişiyi baskılayan, eşitlik ve paylaşım gibi toplumsal normların asla olmadığı bir evrimsel süreci reddetmesi, insana dair güzel hasletlerin en başından beri olduğuna dönük önermesi insana dair umutları çoğaltıyor.
Daha önce Empati Çağı kitabını okuyup primatlarla insan düzeni arasındaki bağları bulmada doğal bir yeteneğe sahip olmasına hayran kaldığım Frans de Waal'in İçimizdeki Maymun kitabı da temelde empatiye ve empatinin türümüz için tek çıkış yolu olduğunu gösteren iddiasına şempanzeler ve bonoboların dünyasından yüzlerce örnekle açıklama getiriyor. Şiddet seviyesi yoğun ama sosyal, ataerkil hiyerarşide paylaşımcı ve sosyal canlılar olan sinirli şempanzelerle (popüler kültür her ne kadar şempanzeleri komik maskaralar olarak tanıtsa da) cinselliği hayatın merkezine alarak hepcinsel yaşamlarıyla uyumu yakalayabilmiş anaerkil barışçı bonobo topluluklarından yani en yakın kuzenlerimizden öğreneceğimiz çok şeyin olduğunu gösteren nefis bir kitap bu. Kitap, diğer ana primatlar olan goril ve orangutanları araştırmanın gövdesinden uzak oldukları için kapsam dışına alıyor ve hem tutsak hem de arazide yaşayan şempanze ve bonoboları ele alıyor.
Bu iki maymun türü üzerinden iktidar kavramı ve insana olan yansıması, cinsel hayat tercihleri ve insan ahlakı, iyilik yapma becerisi ve kaçınılmaz şiddet aracılığıyla iki kutuplu maymun incelemesi sunan Frans de Waal'in kitabı, evrimin akrabalık bağlarında insanın 20. yüzyıldaki sıçraması ve muhtemelen 2040'larda soyu tükenecek olan iki primat türünü son bir gayretle karşılıklı alınacak dersleri ortaya seriyor. İnsanların tekdüzeliğinden sıkıldıysanız primatların yaratıcı yaşamlarını incelemek adına İçimizdeki Maymun son derece verimli bir kitap.
Frans de Waal bu kitabında en yakın akrabalarımız olan bonobo ve şempanzelerden yola çıkarak insan doğasının ve bizi biz yapan eğilimlerin değerlendirmesini yapıyor. En yakın akrabalarımız arasında kendimizi arıyoruz.
İktidar içgüdüsü, şiddet eğilimi, saldırganlık, yabancı düşmanlığı, cinsellik, cinsel yönelim, tek eşlilik, eşitlik, ahlak, empati, hakkaniyet, mahremiyet, uzlaşma, barış, iyilik ve benzeri pek çok konunun üzerinde duran de Waal, yaptığı değerlendirmeleri meslek hayatı boyunca karşılaştığı örnekler ve gözlemler de destekliyor.
Evrim kitapları genellikle tür içi ve türler arası rekabeti ön plana çıkarıp ortama ve koşullara uyum sağlayamayan canlıların elendiği güce dayalı bir evrim modeli ortaya koyarlar. Ama evrimi bu şekilde aktarmak insanlarda yanlış bir algının oluşmasına ve "Doğal seçilim acımasız, zalim bir eleme süreci olduğuna göre, acımasız, zalim mahluklar üretmiş olmalı" inancına saplanmalarına neden olur. Bu yüzden saldırganlık, şiddet, yabancı düşmanlığı gibi özelliklerin evrimsel süreçte ortaya çıkmış zalim özelliklerimiz olduğunu; iyilik, eşitlik, empati, ahlak gibi kavramların ise sadece kendi oluşturduğumuz medeniyetlerin bir cilası olduğunu düşünürüz.
De Waal bunun böyle olmadığını, genelde insanların addettiğimiz ahlak, empati, iyilik, eşitlik, adalet gibi özelliklerin de evrimsel süreçte oluşan ve doğada bulunan özellikler olduğunu ve iki yüzü de farklı yönlere bakan bir Janus kafası gibi dünyada yer aldığımızı savunuyor. Ne yaradılışın kralı ne de gerçek zalimleriz.
İçimizdeki Maymun insan doğasını ve bizi biz yapan değerleri sorguluyor.
Primatolog Frans de Waal'in yıllarca edindiği kendi tecrübelerine ve araştırmalarına dayanan bir eser. İnsanlara en yakın olan Şempanzeleri ve Bonobolari hem doğada hem de hayvanat bahçesinde gözetlemiş. Bonobo yıllardır şempanze olarak bilinir idi, ama son zamanları şempanzeler arasında bir türün çok farklı olduğu göze çarpar, Bu farklı tür sonraları Bonobo/Bonobolar olarak adlandırılır. Şempanzeler daha çok ağırbaşlı, savaşçı, kavgacı, erkek egemenliğini benimseyen bir tür. Bonobolar ise daha eğlenceli, fırıldak, seksi seven, kavgaları, dargınlıkları sevişmeyle sonlandıran, kadın egemenliğin ağır bastığı bir tür. Savaş, kavga, empati, merhamet, öç olmak, siyaset, gruplaşma, seks, anne baba çocuk ilişkileri, dostluk gibi birçok alanda gözlem yapan de Waal, bütün bunları insanlarla kıyaslar.
Kitabi Almancadan okudum. Sakin ve yavaş okunması gereken güzel bir kitap. Konuyla ilgilenenlere tavsiye ederim.
Primatolog Frans De Waal bu kitapta %98 ortak DNA ‘yı paylaşan insan - Şempanze - Bonobo davranışlarını kıyaslayarak hepsinin ortak ve farklı yönlerini incelemiş.
Temel tezi şu; Evet şempanzelerin gaddar, acımasız, hırçın mizaçları var ve bu genetik olarak bizimde doğamızda var.
Fakat öte yandan genlerimizin %98’ini paylaştığımız bir kuzenimiz daha var; Bonobo ‘lar. Bonobolar, şempanzelerin kavgacı ve acımasız yapılarının tam aksine - empati sahibi, sağduyulu, barışçı bir yapıya sahipler.
Yazar kitap boyunca hayvanat bahçesinde yaptığı gözlemlerle, yaşadığı deneyimleri anlatıyor. Şempanze - Bonobo ve insan davranışlarının benzer ve farklı yönlerini örneklerle kıyaslıyor.
Hem kavgacı şempanzelerle - hem barışçı bonobolarla çok şey paylaşan melez bir türüz. Ancak tümüyle bencil ve kötü olduğumuz,ahlakımızın bir yanılsama olduğu görüşü’de değiştirilmeye muhtaç. Temelde maymun soyundan gelmişsek, en bayağısından en asiline bir eğilimler spektrumuyla doğduk. Dünya üzerindeki en iç çatışmalı ve çelişkili hayvanız. Hem çevresini, hem kendi türünü yok edebilen, öte yandan empati sahibi ve hiç görülmemiş ölçüde sevebilen bir hayvan türüyüz. Kendimizin bu hem aydınlık hem karanlık yönünü daha iyi tanımamız ve incelememiz gerekiyor. Belki’de ancak böyle daha iyi bir dünya kurabiliriz.
Yazar Hakkında
Frans de WaalYazar · 8 kitap
Hollandalı-Amerikalı etolog ve primatolog. Emory Üniversitesi psikoloji bölümünde primat davranışları konusunda Charles Howard Candler Profesörü'dür. Emory Üniversitesi Yerkes Ulusal Primat Araştırmaları Merkezi'ndeki Living Links Merkezi'nin kurucusu ve yöneticisidir. İçimizdeki Maymun, Bonobo ve Ateist 'in de aralarında bulunduğu birçok popüler bilim kitabının yazarıdır. ABD Ulusal Bilimler Akademisi (2004) ve Hollanda Kraliyet Bilimler Akademisi (1993) üyesidir.
1966'dan 1973'e Hollanda'da Nijmegen'deki Radboud Üniversitesi'nde ve Groningen'deki Groningen Üniversitesi'nde biyoloji okudu, etoloji üzerinde uzmanlaştı. 1977'de Utrecht Üniversitesi'nden, dedesi Arnhem'deki Burgers' Hayvanat Bahçesi'nin kurucusu[2] olan Prof. Jan van Hooff danışmanlığındaki zooloji ve etoloji alanlarındaki doktora çalışmaları sonrasında biyoloji doktoru unvanını aldı. Tez konusu, şebeklerin agresif davranışları ve oluşturdukları ittifak ilişkileri üzerineydi. Bu okul bünyesinde 1981'e kadar Burgers' Hayvanat Bahçesi'nde karşılaştırmalı fizyoloji alanında araştırma görevlisi olarak çalıştı. Bu görevinden sonra misafir araştırma görevlisi olarak ABD'deki Wisconsin Ulusal Primat Araştırma Merkezi'ne (WNPRC) geçti. 1982'den 1991'e kadar WNPRC'de araştırmacı olarak çalıştı. 1991'de yardımcı doçent olarak Emory Üniversitesi Psikoloji Bölümü'ne geçen de Waal 1993'te burada profesör unvanını aldı. 1996 ve 2000 yılları arasında popülasyon biyolojisi, ekoloji ve evrim konularını içeren yüksek lisans programının yöneticiliğini yaptı. 1996'dan beri bu bölümde primat davranışları üzerine Charles Howard Candler Profesörü olarak çalışmakta ve 1991'den beri ABD'nin en eski ve en büyük primat araştırma merkezi olan Yerkes Ulusal Primat Araştırmaları Merkezi'nde psikobiyoloji araştırmaları profesörü olarak çalışmaktadır. Aynı zamanda, 1997'de burada kurduğu Living Links Merkezi'nin yöneticiliğini yapmaktadır. Bu merkezin amacı, kuyruksuz maymunlarla insan arasındaki genetik, anatomik, bilişsel ve davranışsal benzerlikler üzerinden insan evrimini araştırmaktır. 2013'te Hollanda'daki Utrecht Üniversitesi'nde de "seçkin profesör" (distinguished professor) unvanıyla yarı zamanlı çalışmaya başlamıştır.
Şempanzeler başta olmak üzere birçok kuyruklu ve kuyruksuz maymun türüyle ve fillerle ilgili doğal yaşam alanlarında ya da kapalı tutuldukları ortamlarda araştırmalarda bulunmuştur, sosyal davranışlarını ve sosyal zekâlarını incelemiştir.
De Waal, 1975'te Arnhem'deki Burgers' Hayvanat Bahçesi'nde bulunan dünyanın en büyük tutsak şempanze kolonisiyle altı yıllık bir projeye başladı ve bu proje birçok bilimsel makaleyle ve ilk kitabı olan Chimpanzee Politics (1982) ile sonuçlandı.
