Yazar:
Tahar Ben Jelloun
Çevirmen:
Necla Işık
Tahmini Okuma Süresi:
4 sa. 46 dk.
Sayfa Sayısı:
168
Basım Tarihi:
4 Nisan 2022
İlk Yayın Tarihi:
Aralık 2002
Yayınevi:
Sia Kitap
ISBN:
9786257266963
Ülke:
Türkiye
Dil:
Türkçe
Türler:
Sıralamalar
Yorumlar ve İncelemeler
KUM ÇOCUK-TAHAR BEN JELLOUN,167 sayfa,
Ortadoğu kültürünün erkek çocuk aşkı,beden ve kimlik arasına sıkışmış bir hayat hikayesi…
🪯 Fas asıllı yazarın Kuzey Afrika toplumunun geleneksel din ve ahlak anlayışını eleştirmek üzere yazdığı bu kitapta bir kız çocuğunun babasının erkek çocuk isteği nedeniyle yaşadığı kimlik arayışını anlatmaktadır.
Faslı bir baba sonunun nereye gideceğini bilmeden ya da düşünmeden ,sadece yaşadığı toplumda geleneklerine göre başının dik olması ve miras hakkının kendi oğluna geçmesi için yedinci kız çocuktan sonra sekizinci çocuğunun cinsiyeti ne olursa olsun erkek gibi yetiştirmek ister ve adını Ahmet koyar.
Anne,baba ve ebe dışında bu durumu hiç kimsenin bilmediği Ahmet isimli bu kız çocuğunun kimlik arayışını okuyoruz kitapta. Evlenme yaşına kadar bir erkek gibi davranan ve yaşayan Ahmet, amcasının kızı engelli Fatıma ile evlenip evlilikleri boyunca birbirleriyle ayrı odalarda yatmaları ve Fatıma’nın ölmesine yakın bunu bildiğini kendisine açıklaması sonucunda Ahmet ,Fatıma’nın ve babasının ölümünden sonra gerçek kimlik arayışına girer.Ve kendi bedenini keşfettiğinde bundan sonra hayatına Ahmet olarak mı devam edecektir yoksa Zehra olarak mı buna karar vermek zorundadır.
Yazar,romanın devamı niteliğindeki Kutsal Gece kitabıyla 1987 yılında Fransa’nın en prestijli edebiyat ödüllerinden olan Goncourt’u alarak, bu ödüle layık görülen ilk Faslı yazar olmuştur.
Kum Çocuk Fas asıllı yazar Tahar Ben Jelloun'un konu itibariyle oldukça çarpıcı bir romanı. Kitap, bir türlü erkek çocuk sahibi olamamış yedi kız çocuk sahibi Faslı bir babanın sekizinci çocuğu olarak dünyaya gelen son kız çocuğunu erkek kimliğinde yetiştirmesini konu alıyor. Gerçek cinsiyeti sadece anne babası ve doğumunda bulunan ebe tarafından bilinen ve Ahmed adı verilen çocuk, kendisine dayatılan başka bir cinsel ve toplumsal kimlikle yaşamını sürdürmek zorunda kalır.
Ahmed ’e erkek kimliğine uygun toplumsal roller benimsetilir. Berber her ay düzenli olarak çocuğu tıraş etmek için gelir, göğüsleri ortaya çıkmasın diye beyaz keten bezlerle sarılır. O kadar ileri gidilir ki Ahmed kuzeni Fatıma ile evlendirilir. Ahmed’in bedenine yapılan müdahaleler onun hem kendi benliğini keşfetmesinde hem de cinsel ve toplumsal kimliğini çevresine yansıtmasında doğrudan rol oynar. Ahmed'in ona yaşatılan kaosla mücadele etmesi hiç kolay olmaz.
Babası ve Fatıma'nın ölümünün ardından Ahmed hem kendini hem de bedenini keşfeder. Ahmed olarak mı kalacaktır yoksa bundan sonraki yaşamına Zehra olarak mı devam edecektir?
Yazar 1985 yılında kaleme aldığı Kum Çocuk'da Fas toplumunun geleneksel din ve ahlak anlayışına eleştirel bir yaklaşım getirmiş,1987 yılında kaleme aldığı Kutsal Gece romanında da hikayenin devamını yazmış. Ödüllü de bir kitap olan Kum Çocuk konusu itibariyle ilginç bir hikaye.
Keyifle okunsun.
Kitabı çok beğendim. Arap dünyasındaki ataerkil kültürü sorgulatan bende de duygusal kapılar açan bir metin oldu. Toplumsal cinsiyet kimliği, özgürlük arayışı gibi konuları ele alıyor. Üzücü bir kimlik bocalamasının içinde kalan 7 kız kardeşten sonra bir kız çocuğu olarak dünyaya gelen fakat erkek olarak yetiştirilen Ahmed’in hikayesi.
Anlatıcı, Ahmed’in hayatını bir halk meddahı gibi aktarıyor okuyucuya. Bir masal okuyor tadında okudum. Zaman zaman meddahın araya girmesi kitapla arama bir mesafe koysa da ben bu anlatımı çok sevdim. Masal dememe bakmayın. Masalın gerçekliği çok sert. Bam bam vuruyor. Tüylerim diken diken oldu okurken. Bir insanın hem kadın hem erkek olarak inşası, arada kalması ,toplumun ve sosyal rollerin dengeleri çok çarpıcı yansıtılmıştı. Çok kırılgan bir metin. Dili de çok şiirsel. Etkisinden uzun süre çıkamayacağım.
Puan vermedi
Fas asıllı bir ailenin 8. Çocuğu olarak dünyaya gelen Ahmed’in ruhla beden çatışması anlatılmakta. Kitabın başlarında dikkatimi çokça çekse de sonradan inanılmaz sıkıcı ve karmaşık bir hal aldı. Önerebileceğim kitaplar arasında değil ne yazık ki…
Kitabın konusuna hiç girmeyeceğim. Zira daha önemli şeyler var anlattıklarında. Bedeni ve kimliği ile sorunları olan/oldurulan bir çocuk söz konusu. Ahmed ya da Zehra.
Aslında konuya girmeden ya da konudan bir şeyler anlatmadan bu sorunları anlatmak kolay değil. Bu yüzden kitabın konusunu şmyle bir iki cümle ile anlatabilirim.
Ahmed/Zehra. Yedi kızkardeşten sonra erkek olması beklenen ama erkek doğmayacağı anlaşılan sejizinci çocuktur. Ahmed/Zehra'nın babası toplumsal itibarını, mirasını korumak için sekizinci çocuğunu erkek olarak tanıtır herkese ve öyle büyümesini sağlar. Ahmed/Zehra, bu baskı ile büyürken başlar tüm sorunları.
Müslüman coğrafyasında, Kuzey Afrika'da din ve ahlak anlayılına bir eleştiridir Kum Çocuk. Kız çocuklarının diri diri gömüldüğü, cinsel bir obje olarak hafızalarda yer edinen, doğmasının bile günah sayıldığı, neredeyse insan olarak bile görülmediği bir kültürün, geleneğinden gelir bu coğrafyanın insanları. Bu gelenek zihniyetini taşıyan bir coğrafyada kız çocuğu olarak doğmak hele ki büyüyebilmek büyük iştir, şanstır.
Ahmed/Zehra, erkek olarak büyütülürken kendi bedeninin keşfini tek başına kaldığı zamanlarda öğrenecektir. Bu keşfinden sonra Ahmed/Zehra kadın bedeni ile erkek bedeninşn mücaselesini vermeye başlar. Hayatını hangisi ile devam ettirecektir.
Kum Çocuk kitabı Ahmed/Zehra'nın yaşam öyküsünü başka birinin bulduğu günceden anlatmaya çalışır. Bu anlatı kitapta bir yerden sonra kesilir ve tahmini olarak devam ettirilmeye çalışılır. Bu tahminlerde Ahmed/Zehra, türlü türlü geleceğe sahiptir. Kimi zaman bir fahişe kimi zaman bir ermiş.
Kitabın anlatımının, olayların gidişatının anlam verilemediği yerleri var ki bunlardan biri Ahmed/Zehra'nın cinsiyetinin nasıl gizlenebildiğidir.
Kitabın devamı olan Kutsal Gece, umarım daha iyi bir
Yaşadığımız coğrafya'nın kaderimiz üzerindeki etkisi ve mutsuzluğumuzu buna bağlayışımız.Kim olduğunu merak eden ve sorgulayan bir insanın yolculuğu "kum çocuk".İnsan mutsuzluğunu ailesine,kendine ve çevresine mi bağlamalı yoksa bir yolculuğa çıkıp özgür mü olmalı tüm bağlarından koparak.
*
Kum çocuk hikayesi masalsı bir dille anlatılmış okura.Bir halk hikayesi,bir destan ya da bir kaç kağıt parçasından uyarlama hikaye,hayali bir karakter.Siz nasıl okumayı dilerseniz öyle.
Yedi kız çocuğundan sonra sekizinci çocuğunun da kız olmasını kabul edemeyen baba zehra'yı diğer Adıyla Ahmad'ı tıpkı bir erkek çocuğu gibi görüp,o şekilde yetiştirir.Diğer erkeklerin davranışlarını,hareketlerini ve onların gücünü adeta kopyalayan Ahmad topluma göre yaşamaya başlar.Zamanla büyüdükçe de bir şeylerin ters gittiğine ve onu rahatsız ettiğine karar verip kim olduğunu bulmaya çalışır.Bu sırada amcası'nın sakat kızıyla evlenir ve herkesi cezalandırdığını düşünür.Fakat her yaptığı kötülük içeriden kalpten ona acı vermeye başlar.Kitabın ikinci kısmı ise aile bireyleri öldükten sonra Ahmad'ın çıktığı kimlik arayışı yolculuğundaki başına gelenler..Kitap çok güzel başladı, çok akıcı ilerliyor derken..Son kısımda yazar kendi cümlelerine yer vermiş.Zaten kitabın devamı da varmış.Bu son kısımda birazcık sıkılsamda genel olarak ben kitabı sevdim.
***
Kitap konu itibariyle erkeklerin üstün oluşunu,gücünü ve tarihsel olarakta aslında dünden bugüne kadınların hala toplumda ezildiğini de bir kez daha vurguluyor.Biraz sinir bozuyor ama gerçekleri aktarması güzel..Tavsiye ederim.
“Kadın olmak, herkesin kolayca alıştığı doğal bir sakatlık. Erkek olmak, bir düş, bir güç gösterisi ki, herkes doğrulamakta ve ayrıcalık gibi ele almakta.”
Kadınların 2. sınıf vatandaş olarak görüldüğü coğrafyalar vardır ve oralarda değer görmeden, söz hakkı olmadan kimi erkeklerin himayesinde var olmaya çalışan kadınlar. Bu kadınların biraz olsun değer görmesinin, hatta hayatta kalabilmesinin tek yolu belki de erkek çocuk doğurmak. Bu tanıdık hikayeyle başlıyor Kum Çocuk. Bir aile, 7 kız çocuğunun her birinde erkek olma umudunu taşıyorlar ama nafile. 8. hamilelikte ise bir karar veriliyor, cinsiyeti ne olursa olsun, bu çocuk erkek olarak yetiştirilecek. Kahramanımızın hikayesi de böyle başlıyor, erkek olarak yetiştirilen bir kız çocuğu. Başkalarının dayatmalarıyla olmadığı biri olarak, hissetmediği bir cinsiyette yaşamaya çalışan biri. Nihayet anne babası öldüğünde bu sırrın yükünden kurtulabilen ve kendini keşfetmeye çalışan, kimliğini aramaya başlayan bir karakter.
Aslında konu çok ilgi çekici. Hikayenin kurgulanışı da oldukça sıra dışı bana kalırsa. Ortadoğu'da kadınlığa dair çok anlatı var ama varoluşunu inkar etmeye zorlanan bir karakter okuduğumu hatırlamıyorum. Ancak ne yazık ki kitabın dili, anlatım tarzı o kadar yorucu ki, kitabı sürdürebilmek ve bu karakterin hikayesini tam olarak kavrayabilmek mümkün değil.
Öncelikle hikaye masalmışçasına dış anlatıcı tarafından lirik bir dille anlatılıyor. Zaten anlatıcının söylevleri ile karakterin düşünceleri arasındaki geçişi takip etmek yeterince zorken bir de kitabın ilerleyen bölümlerinde bu anlatıcı değişiyor. Bu olayın, kahramanın günlüklerinden elde edilen bilgilerle aktarıldığı belirtilirken, bunların da hayal mi gerçek mi olduğunun belirsizleştiği bir nokta geliyor. Karakter gerçekten kendini aramak için
Kum çocuk kitabı beni etkileyen fakat bazı kısımlarında neler anlatıldığını anlamadığım bir eser oldu. Neden olduğunu açıklayayım kitapsever dostlar.
Kitaba bakacak olursak, toplumun görüşü gereği kız çocuklarının hiçbir değerinin olmadığı, erkek çocuğu olmayanlara çocuğu yok gözüyle bakıldığı bir toplum görüyoruz. İşte böyle bir toplumda yedi kız çocuk babası olan birinin sekizinci çocuğunun ne olursa olsun erkek olmasını istemesi başlangıç noktamız. Bunun için çeşitli büyüler, muskalar, ilaçlar, bitkiler neler neler denerler. Ama işi sağlama almak niyetindedirler. Sonuç olarak bebek kızda doğsa erkek olarak yetiştireceklerini herkese de bebeğin erkek doğduğunu söyleyeceklerini karısına söyler. Karısının zaten söz hakkı yoktur, üstelik erkek doğuramadığı için utanç içindedir. İşe bakın ki yine kız doğar ama ebenin, anne ve babanın bildiği bir sır olarak kalacak plan devreye sokulur. Doğan bebeğin adı Ahmed konur ve erkek gibi yetiştirilir. Ahmed erkek çocuk olmanın getirdiği ayrıcalıkları sever. Sakallarını tıraş ederler, göğüsleri çıkmasın görünmesin diye bezle sıkıca sararlar. Ahmed' de erkek hayatı sürer. Aslında erkek olmadığının farkına da zamanla varır fakat günün birinde kuzeni Fatima ile bile evlenir. Ondan uzak durur, sırrını öğrenmesini istemez. Zaman geçer babası ve Fatima ölür ve Ahmed kendi cinsel kimliğini, yaşadıklarını düşünmeye başlar. Kendini bulmaya çalışır. Anlattığım bu kısımda Ahmed ismi verilen aslında kız olan fakat erkek gibi büyümüş, büyümek zorunda kalmış olan karakterin durumu gerçekten bei çok etkiledi. Kitapta anlamadığım kısımlar Ahmed' in öyküsünün kitapta anlatıcılar tarafından anlatılıyor oluşu ve hangisinin gerçek hangisinin anlatıcının hayal gücü olduğunun pek anlaşılmaması ve anlatılan başka hikayelerden sıkılmam. Ama sonuç
“Kum Çocuk”, okuyucusuyla birlikte kurulmak üzere yola çıkıyor.
Tahar Ben Jelloun, hikâyenin sözlü kültürde değişen yazgısını odağa alıyor. Öykünün anahtarı elden ele geziyor. Ölümün kol gezdiği, belirsizliklerle örülü bu anlatıda anlatıcının sesi sürekli değişiyor. Düşle öykü iç içe geçiyor; öykü düşe karışıyor, düş de öyküye.
Kahramanımız, aynı bedende buluşan bir ‘ben’ ve bir ‘öteki’. Teninin diline sahip olması doğuştan yasaklanmış. İki yaşamı sırtlamış; sıkışmış.
“Kimsin sen?” sorusu onun nefesini kesiyor.
Bedenini keşfe çıktığında, öğretilenlerle uyuşmayan bir hakikate rastlıyor. Tutkusu, bildiklerinden başka bir şey.
Jelloun, kimliklerin toplumdaki yerini, biyolojik cinsiyetle toplumsal statü arasındaki ilişkiyi ve vatan gerçeğini bir masal anlatısı tadında sunuyor.
Çünkü bazen masallar, yalın gerçekten daha katlanılabilir şeylerdir. Yazarla tanışma kitabımdı; dilini farklı ve güzel buldum, tavsiye ederim.
Kum Çocuk, sadece bir çocuğun hikâyesi değil; bir toplumun erkek evlat takıntısının, suskunluklarının ve dayatmalarının romanı.
Yedi kız çocuğundan sonra dünyaya gelen sekizinci çocuk…
Ama bu kez baba bir karar veriyor: O bir “erkek” olacak.
Gerçek cinsiyetini yalnızca birkaç kişinin bildiği Ahmed, büyürken kendi bedenine ve kimliğine yabancılaştırılıyor. Toplumsal roller, kesilen saçlar, sarılan beden, yapılan evlilik…
Her şey başkalarının kurduğu bir hayatın içinde.
Kitap ilerledikçe şunu düşündüm:
İnsanın kimliği gerçekten başkaları tarafından yazılabilir mi?
Babası ve Fatma’nın ölümünden sonra Ahmed’in iç yolculuğu başlıyor.
Ahmed olarak mı kalacak, yoksa Zehra olarak mı var olacak?
Bir insanı en çok toplum mu yaralar, yoksa sessiz kalan aile mi?
Reklam
Yazar Hakkında
Tahar Ben JellounYazar · 20 kitap
Tahar Ben Jelloun 1944 yılında Fas'ta doğdu. Ortaöğrenimini, ailesiyle birlikte gittiği Tanca'da yaptı; ardından Rabat'ta yükseköğrenim gördü. Tetuan ve Casablanca'da öğretmenlik yaptı. 1971 yılında Fransa'ya göç ederek sosyoloji ve sosyal psikiyatri okumaya başladı. Paris'e gider gitmez ilk şiir kitabı, 1973'te de ilk romanı Harrouda yayınlandı. Şair, romancı ve denemeci olarak göçmenler ve yersiz-yurtsuz kalmışlarla çokça ilgilendi.1985'te yayınlanan Kum Çocuk adlı romanının ardından bu romanın devamı niteliği taşıyan Kutsal Gece 1987 yılında yayınlandı ve Ben Jelloun bu kitabıyla 1987 yılında Goncourt Ödülü'nü alarak, Fransa’nın bu en prestijli edebiyat ödülüne layık görülen ilk Faslı yazar oldu. Yazarın Türkçe'ye çevrilen romanları: Tanca'da Sessiz Bir Gün, Hata Gecesi, Yoksullar Hanı, Bay Ahlak'ın Çöküşü, Kör Melek ve Kızıma Irkçılığı Anlatıyorum. 1984'te François Mitterand tarafından kurulan Fransız Yazını Yüksek Konseyi'ne de üye olan Tahar Ben Jelloun,karısı ve kızıyla birlikte Paris'te yaşıyor. Tahar Ben Jelloun'un romanlarında Fransız toplumundan çok, Faslı ya da Fas'tan gelme kahramanlar boy gösterir. İlk ürünleri, baskıya, adaletsizliğe başkaldıran şiirlerdir; şiir yazmaktan daha sonra da hiç vazgeçmedi. Romanlarının konusunun temelinde de çoğunlukla "adalet" kavramı vardır; ama bire bir kişiliklerin üzerinde denenen, onlarla yaşayan canlı bir kavramdır bu; çünkü Ben Jelloun'a göre yazarın bir görevi de birey olmadan özgürlüğün de, kültürün de varolamayacağını hatırlatmaktır. Ben Jelloun'un yapıtları daima Fas'ın sözlü geleneklerine bağlı kalmıştır; başka bir dilde yazsa bile, onu besleyen, ona yaratma gücü veren daima Fas'tır.
