Maymun ve Öz
Aldous HuxleyYazar:
Aldous Huxley
Çevirmen:
Süreyyya Evren
Tahmini Okuma Süresi:
4 sa. 54 dk.
Sayfa Sayısı:
173
Basım Tarihi:
Ekim 2004
Yayınevi:
İthaki Yayınları
Orijinal Adı:
Ape and Essence
ISBN:
9789758607402
Ülke:
Türkiye
Dil:
Türkçe
Format:
Karton kapak
Türler:
Sıralamalar
Reklam
Yorumlar ve İncelemeler
Korkunç Bir Distopik Gelecek: Maymun ve ÖzDistopya
İki Türün Harmanlanışı: Roman & Senaryo
Aldous Huxley, kült eseri Cesur Yeni Dünya’nın ardından, bu eserinde de distopyanın sınırlarını zorluyor ve korkunç bir gelecek tasviri çiziyor. Maymun ve Öz, 
Cesur Yeni Dünya’dan tam on altı yıl sonra kaleme alınmasına rağmen, Huxley bu süre zarfında düşüncelerinden ödün vermiyor ve hayal gücünün ardında yatan karanlık güçleri ustaca kullanmasını biliyor, bunları okurlarına algı açıcı bir şekilde sunuyor.
Roman aslında iki bölümden oluşuyor: Roman ve senaryo. Anlatım olarak senaryo dili kullanılmış. Bu farklı yaklaşımı için Huxley’i tebrik etmek gerek. Kitaba özgün bir hava kattığını söyleyebilirim.
William Tallis adlı bir çiftçinin yazıp değerlendirmeye gönderdiği “Maymun ve Öz” adlı senaryo, diğer sayısız senaryo ile birlikte henüz okunmadan kamyon kasasında imha edilmeye gönderilirken, şans eseri yere düşüyor ve anlatıcı konumundaki karakterimizin de dikkatini çekmesi sonucu, hikaye bambaşka bir tarafa yöneliyor. Anlatıcı ve Bob Briggis adlı bu iki sinema yapımcısı, senaryoyu yazan çiftçiyi, yani William Tallis’i bulmak için yollara düşerler. Bu andan sonra ise biz Tallis’in bu senaryosunu okumaya başlıyoruz. Kitabın genel seyri bu yönde kısaca.
Senaryoyu okumaya başladıktan sonra, ana karakterimiz Dr. Poole çıkıyor ortaya. 3. Dünya Savaşı, dünyanın hemen her yerinde yıkıma yol açmıştır ve bunun sonucunda milyarlarca insan dolaylı ya da doğrudan, bu savaştan etkilenmiştir. Yeni Zelandalı bir grup bilimadamı, bir keşif gezisi düzenler. Dünyanın öteki ucuna, Amerika’ya bir yolculuk gerçekleştirilir.
Ekibimizin içinde Dr. Poole de bulunmaktadır. Ekip, karaya ayak bastıktan sonra tam bir enkaz ülke haline gelen ABD topraklarında gezinmeye başlar. Tam bu esnada Dr. Poole, yerliler tarafından kaçırılır. Ekipten uzaklaşan Poole, savaşın çok az
Aldous Huxley, kült eseri Cesur Yeni Dünya’nın ardından, bu eserinde de distopyanın sınırlarını zorluyor ve korkunç bir gelecek tasviri çiziyor. Maymun ve Öz, Cesur Yeni Dünya’dan tam on altı yıl sonra kaleme alınmasına rağmen, Huxley bu süre zarfında düşüncelerinden ödün vermiyor ve hayal gücünün ardında yatan karanlık güçleri ustaca kullanmasını biliyor, bunları okurlarına algı açıcı bir şekilde sunuyor.
Roman aslında iki bölümden oluşuyor: Roman ve senaryo. Anlatım olarak senaryo dili kullanılmış. Bu farklı yaklaşımı için Huxley’i tebrik etmek gerek. Kitaba özgün bir hava kattığını söyleyebilirim.
William Tallis adlı bir çiftçinin yazıp değerlendirmeye gönderdiği “Maymun ve Öz” adlı senaryo, diğer sayısız senaryo ile birlikte henüz okunmadan kamyon kasasında imha edilmeye gönderilirken, şans eseri yere düşüyor ve anlatıcı konumundaki karakterimizin de dikkatini çekmesi sonucu, hikaye bambaşka bir tarafa yöneliyor. Anlatıcı ve Bob Briggis adlı bu iki sinema yapımcısı, senaryoyu yazan çiftçiyi, yani William Tallis’i bulmak için yollara düşerler. Bu andan sonra ise biz Tallis’in bu senaryosunu okumaya başlıyoruz. Kitabın genel seyri bu yönde kısaca.
Senaryoyu okumaya başladıktan sonra, ana karakterimiz Dr. Poole çıkıyor ortaya. 3. Dünya Savaşı, dünyanın hemen her yerinde yıkıma yol açmıştır ve bunun sonucunda milyarlarca insan dolaylı ya da doğrudan, bu savaştan etkilenmiştir. Yeni Zelandalı bir grup bilimadamı, bir keşif gezisi düzenler. Dünyanın öteki ucuna, Amerika’ya bir yolculuk gerçekleştirilir.
Ekibimizin içinde Dr. Poole de bulunmaktadır. Ekip, karaya ayak bastıktan sonra tam bir enkaz ülke haline gelen ABD topraklarında gezinmeye başlar. Tam bu esnada Dr. Poole, yerliler tarafından kaçırılır. Ekipten uzaklaşan Poole, savaşın çok az
Her distopya yakmaz mı okurunun canını?
Klasik bi ifadeyi kendime ne kadar uydurabilirim bilmiyorum ama ben bunu yeterince hissettiğim için söyledim, yazdım. Çünkü her distopya aslında tokatlarıyla bi şeyler gösteriyor.
Fütürizmin çekiciliği geleceğe dair ışıltılarla bize mesajlar göndermesi ama distopya dediğimiz dünya daha karanlık, daha gotik, daha etkileyici. Tüm o üstten bakan ifadenin altında aslında distopyanın tarihi iyi anlama gücü saklı. Çünkü geçmişin öğrenilen o tehlikeli, acılı hallerini şu anla birleştirip geleceğin olası dünyasına uzandırabiliyorlar. Ve bu bence, günümüzde oturup düşünmeye vakit ayır(a)madığımız bizler için büyük ve eşsiz bir avantaj.
İşte bu avantajı sonuna kadar sunan kitaplardan sadece biri Maymun ve Öz. Benim için unutulmayacak olanlardan. Aldous Huxley’nin tarzını ‘’Cesur Yeni Dünya’’ ile tanımış ve çok sevmiştim. Öncesinde okuduğum diğer distopyalardan ,1984 ya da Hayvanlar Çiftliği’ndeki gibi ‘’geçmişteki’’ bir zaman dilinden ziyade, geleceğe yönelik, daha fütürist, teknolojinin artık insanı tamamen kontrol altına aldığı bir evrende geçiyor onun kurguları. ‘’Maymun ve Öz’’de de öyle bir zamana tanıklık ediyoruz.
Üçüncü D. Sav.’nın çıkmasıyla dünyanın tamamen, her şeyiyle meta olarak görüldüğü bir zamandayız. Açlık var, kıtlık var, cinsiyet ayrımı had safhada, ırkçılık, gen değişimleri, keskin sınıflı toplum yapısı… Günümüzde ufak ufak var olan pek çok şeyin daha net çizgilerle ifade edildiği bu ortam dediğim gibi, geleceğin korkunç bir portresi. Maddi anlamda böylesine sert, sosyal tarafta yeterince keskin çizgileri olan bu dünyada insanların ruhları nasıl diye soracak olursak denebilecek tek şey .. ‘’kötü’’ olduklarıdır. Dünyayı yöneten ‘’Şey’’ diye bir varlık var, ve o şeytanın ta kendisi aslında. Kötülük denilen kavramın,
Aldous Huxley'e ait okuduğum ikinci bilim kurgu kitabıdır.(ilki Cesur Yeni Dünya) Maymun ve Öz, Cesur Yeni Dünya gibi distopik bir eserdir. Şunu söylemek gerekirse diğer eserine göre daha gerçekçi bir yapıt olduğunu rahatlıkla söyleyebilirim. Gerçekçi çünkü nükleer bir felaket, dünyanın kıyamet saati için en büyük tehditlerden biri. Ve gerçek olduğunda ne denli yoldan çıkabileceğimizi tahmin dahi edemiyorum. Kitap bu fikir üzerine medeniyetin yerle bir olduğu bir geleceğe ışık tutuyor. Okumayanlara tavsiye ederim:)
Maymun ve Öz İncelemesi:
(Okuyalı biraz zaman geçmesine rağmen incelemesi yazılması gereken bir kitap olduğunu düşünmekteyim.)
‘Gandhi’nin suikasta uğradığı gündü.’
Novella bu cümle ile başlamaktadır. İlk cümlesi ve hikayeler boyunca çok fazla semboller, tarihsel ve politik göndermeler bulunmaktadır. Novella aslında 2 hikayeden oluşmakta ve birbiriyle bağlantılı hikayelerdir. İlk hikayemizde Bob ve anlatıcımız Gandi’nin ölümünü, devletin ideal formunu, sanatın işlevleri gibi konular hakkında tartışmaktadır. Daha sonra, yoldan hızla gelen bir kamyondan William Tallis’in yazarlığını yaptığını Maymun ve Öz adı bir senaryo metni düşer. Burada asıl hikayemiz başlar.
(Kitabın özetinden ziyade inceleme olarak devam edeceğim. Spoiler içerir.)
Distopya ürünü olması sebebiyle, novellanın devlet sistemine bir eleştiri örneği olduğunu söyleyebiliriz. Dr. Poole’un gözünden farklı bir devlet düzenine geçişi izliyoruz. Senaryonun geçtiği dönem ve insanların durumu ise göze çapar çünkü atom bombaları tüm dünyayı etkilenmiş, Yeni Zelanda etkilenmeyen tek yer olmuş ve buradan Yeni Keşif gezisi ile bilim adamları toplanmıştır. Aslında burada konu olan gelişmeler tarihsel açıdan 2. Dünya Savaşının bir örneği olarak karşımıza çıkıyor. Bilimsel gelişmelerin, Nazi rejiminin, devlet düzenlerinin değişimlerinin, yeni keşiflerin ve savaşların etkilerini vs. mutasyona uğramış toplumlarda görmekteyiz. Novella’nın isminden de anlaşıldığı üzere maymun ve insanların özün ne olduğu göze çarpar. Dönemin bilimsel araştırmaları ve özellikle Darwin'in çalışmaları ile de aslında bu mutasyona uğrayan insanların evrim sürecinde geriye gidip ilkelleştiğini görmekteyiz. Katı kurallar ile yönetilen bu sistemde, cinsiyetçilikse göze çarpan bir elementtir. Kadınların doğasının ‘’ Kutsal olmayan ruhun
Aldous Huxley sizi sonsuz bir düşünceye sürüklüyor bu kitabıyla. Kitapta kaçırılan bir profesörün başından geçen olaylara tanıklık ediyoruz. Şahsi fikrimi soracak olursanız evet sizi bir yerlere sürüklüyor sorgulatmamızı sağlıyor kurgu güzel fakat ben çok fazla keyif aldığımı söyleyemem ama her kitapta olduğu gibi sonları çok güzeldi. Herkese keyifli okumalar
MAYMUN VE ÖZ, ALDOUS HUXLEY
1894-1963 arasında yaşamış İngiliz yazar ve filozof Aldous Leonard Huxley tarafından distopya tarzında yazılmış güzel bir eser.
Eserdeki olaylar 2108’de Amerika’da geçiyor.
Kısaca özetlersek;
3.dünya savaşı yaşanmış ve bitmiş. Sonucunda insanlığın tüm kazanımları sıfırlanmış. Dünyada bu felaketten insanların çok az yaşadığı yerlerden olduğu için etkilenmeyen Yeni Zelanda’dan bir biliminsanı ekibi Newyork’a bir gezi gözlem düzenlerler.
Koca medeniyetin mezarlığa dönüşümüne tanıklık ederler. O sırada ekipte olan bir zeolog yerde bir film senaryosunu görür, alır ve okuyucuyla beraber okumaya başlar.
Senaryoya paralel olarak orada yaşamaya çalışan az sayıdaki kişilere de tutsak düşen bilim insanı onların şeytan diye yeni bir inanç sistemi kurduklarını ve disiplin içerisinde yürüttükleri toplumsal düzenlemelerden mümkün mertebe insan faktörünü sınırladıklarını ve insan ırkını yeniden kurgulayarak duygu ve düşünceden kendilerini izole etmeye çalıştıklarını ve insanları mutlak itaate alıştırdıklarını görür.
Ahlakın, kültürün, sanatın, dinin, değerlerin sıfırlandığını görür.
En önemlisi de insana ait aşkın ve sevginin yok edilerek cinslerin hayvanlarda olduğu gibi fizyolojik ihtiyaçlar bağlamında ihtiyaçları giderilerek türün devamının aile olmaksızın kamu gücüyle sağlandığını görür.
Bireysellik yok edilmiştir.
İdeal birey tipolojiğine uymayan bebekler yok ediliyor.
Aynı zamanda senaryo da okunarak maymunların, babunların gelişerek insan ırkını nesneleştirdiklerini okuruz. İnsan gittikçe kaybeden ve yokluğuna/sonuna doğru giden sapmış bir türe dönüşüyor.
Daha önce Cesur Yeni Dünya romanında da benzer bir kurguyu görmüştük.
Huxley’in temel tezi şudur: Bu gidişle bizler evrenselden sapmış bir türe dönüştüğümüz için sonumuzu hazırlıyoruz.
İkinci
Korkunç Bir Distopik Gelecek: Maymun ve ÖzEdebiyat
Aldous Huxley, kült eseri Cesur Yeni Dünya’nın ardından, bu eserinde de distopyanın sınırlarını zorluyor ve korkunç bir gelecek tasviri çiziyor. Maymun ve Öz, Cesur Yeni Dünya’dan tam on altı yıl sonra kaleme alınmasına rağmen, Huxley bu süre zarfında düşüncelerinden ödün vermiyor ve hayal gücünün ardında yatan karanlık güçleri ustaca kullanmasını biliyor, bunları okurlarına algı açıcı bir şekilde sunuyor.
Roman aslında iki bölümden oluşuyor: Roman ve senaryo. Anlatım olarak senaryo dili kullanılmış. Bu farklı yaklaşımı için Huxley’i tebrik etmek gerek. Kitaba özgün bir hava kattığını söyleyebilirim.
William Tallis adlı bir çiftçinin yazıp değerlendirmeye gönderdiği “Maymun ve Öz” adlı senaryo, diğer sayısız senaryo ile birlikte henüz okunmadan kamyon kasasında imha edilmeye gönderilirken, şans eseri yere düşüyor ve anlatıcı konumundaki karakterimizin de dikkatini çekmesi sonucu, hikaye bambaşka bir tarafa yöneliyor. Anlatıcı ve Bob Briggis adlı bu iki sinema yapımcısı, senaryoyu yazan çiftçiyi, yani William Tallis’i bulmak için yollara düşerler. Bu andan sonra ise biz Tallis’in bu senaryosunu okumaya başlıyoruz. Kitabın genel seyri bu yönde kısaca.
Bahri Doğukan Şahin
İncelemenin tamamı: kayiprihtim.com/inceleme/korkun...
Cesur yeni dünya yazarından şaşırtıcı bir hikaye. Çok geç keşfettiğim için üzüldüm, çünkü konu çok sardı. Meta kurgulara bayılıyorum. Kitap iki bölümden oluşuyor, bir kısmı roman bir kısmı senaryo. Böyle hikayeleri beğeniyorsaniz bu tarz meta kurgu olan bi de Şeyda Aydın'ın diğer evrenin senaristi romanı var fakat o ütopyada geçiyor ve daha umutlu billimkurgu ve aşk hikayesi. Maymun ve öz'de ise savaşlar içinde korkunç bir distopya kaleme alınmış, bir çiftçinin yazdığı senaryonun tesadüfen keşfedilmesi üzerinden olaylar gelişiyor. Biz de okur olarak senaryoyu okuyoruz. Bilimkurgu ve meta kurgu sevenler mutlaka okumalı.
Uzun süredir bilimkurgu okumaya ara verdikten sonra bilimkurguya dönüşüm, ünlü İngiliz bilimkurgu yazarı Aldous Huxley'nin "Maymun ve Öz" isimli bu distopik eseriyle gerçekleşti. "Maymun ve Öz" aynı zamanda İthaki Bilimkurgu Klasikleri serisinden okuduğum 59. kitap olma özelliğini de taşımaktadır.
Aldous Huxley, "Kara Dörtleme"nin (Kara Dörtleme: Distopya türünde yazılmış en iyi 4 kitaba verilen çatı isim) köşe taşlarından biri olan "Cesur Yeni Dünya" ile tanınmaktadır. "Cesur Yeni Dünya"nın ünü ve etki alanı düşünüldüğünde bu durum gayet doğaldır. Fakat Aldous Huxley, "Cesur Yeni Dünya"dan ibaret bir yazar değildir. İşte "Maymun ve Öz" isimli bu eser de Huxley'nin yazmış olduğu distopik eserlerden biri olup yazılmış "Cesur Yeni Dünya"dan çok daha karanlık ve ürkütücü bir gelecek senaryosu göstermektedir.
Aldous Huxley, "Cesur Yeni Dünya" yayımlandıktan sonra eserinde bir takım eksiklikler olduğunu açık yüreklilikle ifade edebilmiş bir yazar. "Maymun ve Öz" isimli bu eser ise "Cesur Yeni dünya"dan 16 yıl sonra yazılmış ve sanırım Huxley için artık eksik kalan yönler tam anlamıyla tamamlanmış. Zira bu kadar korkunç ve karanlık bir gelecek tasviri, okurken birçok yerde beni bir hayli zorladı. Tam anlamıyla bir distopya okudum diyebilirim.
Kitabın konusuna değinmeden önce ilk defa karşılaştığım bir yazım tarzıyla bu eserin kaleme alındığını ifade etmek isterim. "Maymun ve Öz" isimli bu eser, senaryo formunda kaleme alınmış. Senaryo formu derken, tiyatro metni olarak düşünmeyin, burada kullanılan form tamamen beyaz perde senaryosu. İlk defa böyle bir yazım tarzı gördüğüm için kitabı okurken bu yönüyle beni çok zorladığını ifade etmek isterim.
Eser, Hollywood'da başlıyor ve çöpe atılmak üzere olan bir senaryo tesadüfen iki kişi tarafından ele geçiriliyor. Senaryonun bir
Maymun ve Öz, Huxley’nin kıyıda köşede kalmış baş yapıtı bana göre. Huxley’nin kadim filozof duruşu bu kitapta Cesur Yeni Dünya veya Ada’dan farklı olarak, adeta kendini dışardan anlatan bir tutumla karşımıza çıkıyor. Hem mevcut distopyalar gibi hem de değil, zaten bir sınıflandırmaya da gerek yok. Hele ki Huxley gibi bir insanın kaleminden çıkmışsa.
Kitabın konusu, tarzı ve olayları anlatması oldukça güç. Sezgisel üslup bütün kitaba hakim, adeta hislerinize yönlendirilmiş kelimelerle karşı karşıyasınız. İnsanlığın yaşayabileceği bir 3. Dünya Savaşı gerçeği ve sonucunda karşılaşılabilecek yıkım potansiyeli inanılmaz ürkütücü. Alışılagelmiş “şeytan” düşüncesi gerçek anlamda yeniden düşünülmeyi gerektiriyor bu kitaptan sonra. Kesinlikle okunulması gereken bir kitap olduğunu düşündüm.
Yazar Hakkında
Aldous HuxleyYazar · 25 kitap
Aldous Huxley; (d. 26 Temmuz 1894, Godalming, Surrey, İngiltere – ö. 22 Kasım 1963, Los Angeles, ABD), İngiliz yazar ve eleştirmen. Zarif ve yergili üslubuyla tanınmış, son dönemlerinde Doğu düşüncesine ve mistisizme yönelmiştir.
Birçok ünlü bilim adamı ve sanatçı yetiştirmiş olan Huxley ailesinden geliyordu. 1908-11 arasında Oxford’daki Eton College’da okudu. Gözlerindeki bir rahatsızlık yüzünden kör olma tehlikesiyle karşılaşınca öğrenimine ara vermek zorunda kaldı. Sonradan Balliol College’ı bitirdi (1915). Daha 17 yaşındayken oldukça uzun bir roman yazmıştı; ama bu yapıtı hiç yayımlanmadı. I. Dünya Savaşı sırasında çeşitli gazete ve dergilerde çalışan Huxley, 1919’da Belçikalı Maria Nys’le evlendi. 1923-30 arasında ailesiyle birlikte İtalya’da yaşadı. Edebi inceliğini ve zekâsını olduğu kadar, insan ilişkilerine duyduğu ilgiyi de ortaya koyan Antic Hay (1923) ve Point Counter Point (1928; Ses Sese Karşı, 1961-62, 2 cilt, 1978) gibi ilk romanlarıyla başarı kazandı. Ses Sese Karşı’ nın kahramanını, İtalya’da dost olduğu D.H. Lawrence’tan esinlenerek yaratmıştı. Brave New World’de ise (1932; Yeni Dünya, 1945/Cesur Yeni Dünya, 1989), hiçbir bireyin bilimsel denetim ve koşullanmadan kaçamadığı gelecekteki bir dünyayı anlattı. Teknolojinin iktidarına karşı bir uyan niteliğindeki yapıt, karşı ütopya türünün de klasiklerinden sayılır.
1937’de ABD’ye yerleşen Huxley, roman ve denemelerinin yanı sıra Hollywood’da senaryo çalışmaları yaptı. Karısının ölümünden sonra 1956’da İtalyan kemancı Laura Aschera’yla evlendi. Bu dönem yapıtlarında, 1960’ların gençlik altkültürlerine de esin sağlayacak bazı temalar ağırlık kazandı; The Doors of Perception’da (1954; Sezgi Kapıları, 1975) halüsinojen ilaçlarla giriştiği denemeleri anlattı, Island’da (1962; Ada, 1983) algı uyarıcı ilaçlarla zenginleştirilmiş Doğu mistisizmi ile Batı bilimine dayanan bir ütopya yarattı. Deneme ve incelemelerini ise Collected Essays (1958; Denemeler, 1976), Literature and Science (1963; Edebiyat ve Bilim), The Politics of Ecology (1963; Ekoloji Politikası) gibi kitaplarda topladı.
Huxley’nin öteki yapıtları arasında The Defeat of Youth (1918; Gençliğin Yenilgisi), Limbo (1920), Crome Yellow (1921; Krom Sarısı), Jesting Pilate (1926; Şakacı Pilate), Eyeless in Gaza (1936; Gazze’deki Kör), After Many a Summer Dies the Swan (1940; Nice Yazlardan Sonra, 1946), Grey Eminence (1941; Gölge Makam), The Perennial Philosophy (1946; Sonsuz Felsefe), Ape and Essence (1949; Maymun ve Öz) yer alır.
