Yazar:
Orhan Kemal
Tahmini Okuma Süresi:
11 sa. 47 dk.
Sayfa Sayısı:
416
Basım Tarihi:
2020
İlk Yayın Tarihi:
1952
Yayınevi:
Everest Yayınları
ISBN:
9786051853734
Ülke:
Türkiye
Dil:
Türkçe
Format:
Karton kapak
Diğer Baskılar
9 diğer baskı · Tümünü Göster
Murtaza
3.637 okunmaEverest Yayınları · 18 Aralık 2018 · 360 s.
Murtaza
288 okunmaEverest Yayınları · Mayıs 2016 · 446 s.
Murtaza
248 okunmaTekin Yayınevi · · 360 s.
Murtaza
157 okunmaEverest Yayınları · 2020 · 416 s.
Murtaza
147 okunmaCem Yayınevi · 1978 · 356 s.
Murtaza
47 okunmaCan Yayınları · 1996 · 352 s.
Reklam
Yorumlar ve İncelemeler
Yukarıda Allah, Ankara da devlet ve hükümet burda da Murtaza
Orhan Kemal’in Murtaza romanı benim için hem güldüren hem de sinirlendiren bir kitap oldu. Yunanistan göçmeni olan Murtaza, Balkan harbinde şehit düşen kolağası Hasan dayısının izinden gitmek ister ama elinden gelen en yüksek görev mahalle bekçiliğidir. Görev aşkıyla yanıp tutuşan, cahil ama disiplinli bu trajikomik karakter, ilk bölümde mahalledeki tavırlarıyla insana kahkaha attırır. Hele ki ağzından düşmeyen “Ben gördüm çok sıkı kurs aldım amirlerimden, terbiye hem de takdirname!” sözü, karakterin kafasına kazınır.
Fakat ikinci bölümde fabrika sahneleriyle işin rengi değişir. Murtaza, gece kontrolcüsü olur ve aynı disiplin anlayışını işçilere ve kendi kızlarına da uygular. Burada kızına uyguladığı sertlik, trajik bir sona yol açar ve okurken içimi burktu. Kitap boyunca Murtaza’nın devrik cümleleri ve sürekli tekrar ettiği bu “sıkı terbiye” sözleri beni zaman zaman yordu; fakat bu da onun karakterini daha gerçek kıldı. Murtaza, görev aşkının insanı nasıl körleştirdiğini gösteren, insana hem düşündüren hem de duygu fırtınası yaşatan güçlü bir roman. Okurken gerilmemeniz dileğiyle :))
Adından da anlayacağınız üzere başkahramanımız Murtazadır. Murtaza bir muhacirdir. Onun hayatını ve ailesini, aslında daha çok iş yaşamını görüyoruz. Balkan Harbinde şehit olmuş dayısı Kolağası Hasan Bey onun için çok önemlidir. Bunu kitabı okuduğunuzda onun için ne kadar önemli olduğunu anlayacaksınız. Aynı zamanda Murtaza bekçidir ve işini yapanların en iyisi diyebiliriz hatta. Şahsen onun kadar iyi yapanını görmemiştir gözlerim. Murtaza’nın ailesi ve çocukları vardır. Hem kızları hem de oğulları vardır. Bu konuda ona kızdığım tek nokta kızlarını insan yerine daha doğrusu evlat yerine koymaması oluyor. Tabi şunu da düşünüyorum ki o zamanlar ataerkillik hakim olduğu için böyle yapıyordu belki de. Murtaza'nın bozuk Türkçesi biraz beni bunalttı ve onun dışında kitap beni sıktı. İlk defa Orhan Kemal’in bir kitabını okudum ve benim için pekiyi başlamadı diyebilirim aslında. Normalde bu kitabı okumazdım belki de birisi için almıştım bu kitabı ve birkaç yıldır elimdeydi. Aradan çıkardım ve öyle okudum. Kitap beni sarmadı genel olarak ama ara ara okumayı tercih ettim. Okuyup okumamak size kalmış.
Gelecek iyi günler hangi günlerdi?1K
Sınıf ayrımı yapmak doğru bir şey mi?
Aynı şeyi zengin biri yapınca sorun yok ancak fakir biri yaparsa suç. Bu anlayış doğru mu?
Peki iyi bir yere geldiğini sanıp (güya) altındaki insanlara kötü davranıp üstünlük taslamak?
Ne kadar doğru şeyler bunlar?
Kitapta bu soruları çokça sorgulayacaksınız. Bence bunların hepsi yanlış. Hem de çok yanlış.
Yazarımız Orhan Kemal romanlarında bu tür sorunları oldukça irdelemiş, gün yüzüne çıkarmaya çalışmıştır. Nazım Hikmet'in şiirlerine hayrandır. Hayat bu ki Nazım'ın şiirlerini okuyor diye hapse atıldığında cezaevinde Nazım Hikmet ile tanışıyor. Bu da onun edebi hayatını etkiliyor. Nazım ona düzyazı türünün daha uygun olduğunu söylüyor ve yazın hayatına düzyazı ile devam ediyor. Kendisi de yoksulluk görmüş biri. Ne iş bulduysa yapmış. Çukurova'da pamuk fabrikalarında çalışmış. Romanlarında da işçilerin yaşadığı sorunlar üzerinde durmuş, gerçekleri göstermeye çalışmıştır. Murtaza romanındaki karakteri de gördüğü bir bekçiden etkilenerek yazdığı söylenir.
Karakterimiz Murtaza aslında tam olarak şunu temsil eder: Her şeyi bildiğini sanan ama aslında hiçbir şey bilmeyen, cahil insan tipi. Etrafımızda böyle insanlara rastlamışızdır. Her zaman onların dedikleri doğrudur, yeni bir şey öğrenmelerine gerek yoktur çünkü zaten her şeyi biliyorlardır, bilmedikleri şeyler hakkında bile yorumları vardır. Benim en sevmediğim insan tipidir. Çünkü insan yeni şeyler öğrenmek için vardır ve yeni şeyler öğrenmeyi bıraktığı anda bu ölüm gibi bir şey olur. Öğrenmeye meraklı olmalıyız. Yeni bilgilere, yeniliklere açık olmalıyız. Benim dediğim doğru deyip kenara çekilmek, at gözlükleri takmak aptallıktır.
Genel olarak kitabı sevdim. Akıcıydı ve verilmek istenenler çok güzel işlenmişti olayların içine. Okumanızı tavsiye ederim.
Öncelikle Orhan Kemal çok sevdiğim yazarlardan biridir. Özellikle roman karakterlerinde kendi hayatımdan çevremden izlere rastladığım için ayrıca severim ki romanları sanki kucaklar tüm içtenliğiyle. Murtaza romanı da aynı şekilde. Murtaza marjinal bir karakterdi okurken zaman zaman kızıp, ara ara hak vererek çevirdim sayfaları. Tekrarlı cümleleri zaman zaman sıktı ama onun dışında güzeldi.
Murtaza. Don Kişotvari bir karakter. Doğruluğundan ödün vermeyen, vazifeşinas bir karakterdir. Baskıcı, otoriter rejimin bireyi sürüklediği ahvali işlemiş Orhan Kemal.
Meclis'te bir ara bir milletvekili ülkemizde bulunan bekçiler için; "Orhan Kemal'in bekçisi Murtaza gibi olun" demişti.
Peki bakalım Orhan Kemal kendi karakterini nasıl yorumluyor:
"Murtaza bence, elleri üzerinde yürümeyi olağan saymaya başlamış bir toplum, belki de bu dünyada, ayakları üzerinde yürüyen, başkalarını da böyle yürümeye zorlayan, kendi kendine inanmış bir kişidir. İçinde yaşadığı toplumla her an zıtlaşan, bitmez tükenmez çelişmelere düşen bir adam için toplum kalın bir çizgiyle kabaca ikiye ayrılmıştır; varlıklılar, yoksullar..."
Bana göre de Murtaza boyun eğen, köle ve geceleyin açık bir ışık gördüğünde kapıyı çalıp "söndürün lambanizi ve yatın" diyecek kadar görev müptelası kuralcı ve "kralcı" bir bekçidir. Kralcı dememin sebebi ise zenginlerin her şeyi hak ederek aldığını ve zenginlerin sabahlara kadar oturmasının, oyun oynamasının hakları olduklarını düşünmesidir. Zenginlere haktır bu.
Şunu da söylemem gerekir ki Orhan Kemal Serbest Cumhuriyet Fırkasını, çoklu partiye geçiş dönemini çok güzel yansıtıyor. Murtaza tabii ki Ismet Paşa'cı ve CHP'lidir.
Müşfik Kenter'in başrolünde olduğu bu kitabın uyarlama filmi de var izlenir.
Iyi okumalar.
Hiçbir kitap karakteri beni bu kadar yormamıştı.Gerçekten bazı insanların çoğalmaması gerekiyor madem kendi doğrularında ailesini önemsemeden yaşayacak o zaman bir ailesi olmamamalı.Doğrulardan daha önemli olan gerçeklerdir
Murtaza, Orhan Kemal'den okuduğum ilk kitap oldu. Okurken hem eğlendim hem üzüldüm. Çok akıcı bir kitaptı.
Murtaza adındaki işine çok sadık ve kanun-nizam sahibi bir bekçi ve onun işleri aksatan, kanunu- nizamı önemsemeyen, ve sürekli kendisiyle mücadele eden insanlara karşı yaşadığı olayları anlatan trajikomik ve harika bir eser.
Çevremizde de Murtaza gibi işine sadık, yaptığı işi layıkıyla yapan insanlar ve Murtaza'ya karşı olan, işini önemsemeyen, kanunu nizamı tanımayan kişiler var. Bu ikilemi sorgulatan bu harika kitabın okunmasını öneririm.
Gördüm kurs, aldım sıkı terbiyeDuygu ve Düşünce
Orhan Kemal’in Murtaza romanı (1952), Türk edebiyatında hem mizahi hem de toplumsal yönüyle öne çıkan eserlerinden biridir. Yazarın Murtaza karakteriyle ilgili düşüncelerini, onun romanı kurgularken yaklaşımından ve röportajlarından anlamak mümkün:
Orhan Kemal’in Murtaza’ya bakışı
• Gerçek bir kişiden esinlenme: Orhan Kemal, Murtaza’yı kurgularken, işçi mahallelerinde ve fabrikalarda tanıdığı “aşırı disiplinli, görev aşkıyla dolu ama hayatın gerçeklerinden kopuk” bekçilerden esinlenmiştir.
• Karikatürize edilmiş tip: Yazar, Murtaza’yı biraz abartılı bir şekilde resmeder. Onu hem gülünç hem de düşündürücü bir karakter olarak sunar.
• Trajik-komik bir kişilik: Orhan Kemal, Murtaza’nın “emir ve disiplin” anlayışını eleştirirken, onun saf niyetini ve aslında trajik durumunu da gösterir. Yani Murtaza, hem güldüren hem de acıtan bir karakterdir.
• Eleştirel bir tipoloji: Orhan Kemal, Murtaza üzerinden “küçük iktidar sahiplerinin” halka ve emekçilere nasıl davrandığını hicveder. Bu tip, otoriteye körü körüne bağlı ama hayatın insani yönünü göremeyenlerin eleştirisidir.
• Sınıf çatışması bağlamında: Yazar, Murtaza’yı işçi sınıfı içinde, işçilerin yanında olması gerekirken patrona ve düzene daha çok hizmet eden bir figür olarak kurgular. Bu da onun toplumdaki trajedisini derinleştirir.
Murtaza karakterinin günümüze taşıdığı mesajları şu şekilde özetleyebilirim:
1. Küçük iktidarların tehlikesi
Murtaza, elinde sınırlı bir yetki olsa da (örneğin fabrika bekçiliği), bunu abartarak çevresine baskı kurar. Günümüzde de küçük yetkilerini kötüye kullanan yöneticiler, memurlar ya da “görev aşkı” adı altında insanlara hayatı dar eden tipler hâlâ vardır.
2. Disiplin – insanlık dengesi
Murtaza, görevini öyle ciddiye alır ki insani yönünü kaybeder. İşçilerin ihtiyaçlarını,
İnsanı düşümdüren bir kitap. Kitapta öyle durumlarla Karşılaşıyoruz ki Murtaza bazen haklı bazen haksız. Görevini dört dörtlük yerine getiren bekçilikten fabrika gece kontrolüne tayin olan Murtaza, bana Kemal Sunal'ın oynadığı bazı rolleri hatırlattı.
ÖZET - SPOİLER
Orhan Kemal'in bu romanı, 1920'li ile 1940'lı yıllar arasında geçmektedir. Orhan Kemal bu kitabını uzun hikaye olarak adlandırmaktadır.
Romanın başkahramanı Murtaza, Başkan topraklarından Türkiye'ye mübadele dönemi göç etmiş bir muhacirdir. 1920'li yıllarda yaşanan mübadele döneminde mübadeleye zorlanan soydaşlarımızın Türkiye'de yaşayabilmeleri amacıyla kendilerine toprak, arazi, ev gibi mallar verilmektedir. Ancak Murtaza kanını taşıdığı şehit Kolağası Hasan dayısına karşı bir hakaret olacağı düşüncesi ile bu teklifi kabul etmez, kendisi ve ailesine uzak köylerden birinde 10 dönüm tarla verilir.
Murtaza, vatanına geldikten sonra bekçi olarak çalışmaya başlamıştır. Mahalledeki insanlara kök söktürür. Zira Murtaza vatandaştan daha önemli insan olduğunu düşünür ve "Yukarda Allah, Ankara'da Devlet, burada da Murtaza" düsturuyla yaşamaktadır. Kendi deyimiyle "Ben gördüm çok sıkı kurs, aldım amirlerimden terbiye, hem da takdirname! Nerede bozulur disiplin, hemen gönderir beni amirlerim düzelttirmek için disiplini!" diyerek kendisini çok öenli bir vazifenin beklediğini düşünmektedir. Öyle ki vazifesi uğruna doğru bildiği konular hakkında amirlerine karşı bile inatçı bir doğruluk gösterisi yapar.
Murtaza, bekçilik işinden ayrıldıktan sonra, bir fabrikada işe girmiş, ancak hayatının düsturunu burada da uygulamaktadır. Kendisine karşı ailesi, çevresi, işyerindeki çalışanlar tarafından bu kadar cephe alınmasına karşı, onun hayatta tutunduğu tek bir dal vardır. Kendi soyundan dayısı şehit Kolağası Hasan Bey'in yolundan giden bir oğlunun olması... Gel gör ki, büyük oğlu Hasan, onun bu isteğini yerine getirmemiş, bu umudu küçük oğlu Hasan'ın gerçekleştirmesini ümit eder.
Murtaza yıllarını bu umutla sürdürüp giderken, ülkenin başaında Cumhuriyet Halk
Yazar Hakkında
Orhan KemalYazar · 78 kitap
Mehmet Raşit Öğütçü, yazar olarak Orhan Kemal, aydınlık gerçekçi Türk roman ve oyun yazarıdır.
Adı, Türk edebiyatının büyük ustaları arasında anılan yazar; roman, öykü, oyun, şiir gibi farklı tarzlarda birçok esere imza atmış olsa da daha çok romancılık yönü ile tanınmıştır. İlk öykü kitabı Ekmek Kavgası (1949) ve Küçük Adamın Notları başlığı altında yayımladığı öz yaşam öyküsü roman dizisiyle yaygın bir üne kavuştu. Edebi hayatı 1960'lı yıllarda zirveye ulaştı. Adana'da toprak ve fabrika işçilerinin dünyasını, İstanbul'daki gecekondu mahallelerini, fabrika çevrelerini eserlerine yansıttı. Murtaza, Hanımın Çiftliği, 72. Koğuş adlı eserleri başyapıtlarındandır. Adanaspor'da futbol oynamıştır. Golcü Raşit olarak bilinmektedir.
HAYATI;
Orhan Kemal, 15 Eylül 1914’te Adana’nın Ceyhan ilçesinde doğdu. Babası Çanakkale cephesinde topçu teğmeni olan avukat Abdülkadir Kemali Bey, annesi ise öğretmen Azime Hanım’dı. Çocukluğu Adana’da geçti, I. Dünya Savaşı sonrası Fransız işgali nedeniyle ailesiyle Niğde ve Konya’ya taşındı. Babası Kuvâ-yi Milliye’de yer aldı ve daha sonra TBMM’ye milletvekili seçildi. 1931’de aile Beyrut’a taşındı; Orhan Kemal burada orta öğrenimini bırakıp çeşitli işlerde çalıştı, bir yıl sonra Türkiye’ye dönerek Adana’da çırçır fabrikalarında işçilik yaptı.
1937’de evlendi ve ilk çocuğu Yıldız doğdu. 1938’de askere gitti; Maksim Gorki ve Nâzım Hikmet kitapları okuduğu için 5 yıl hapis cezası aldı ve Kayseri Hapishanesi’nde tutuldu. Burada ilk şiirlerini yazdı ve 1940’ta Nazım Hikmet ile tanışarak onun etkisiyle öykü ve romana yöneldi. İlk öykülerini Bacaksız Orhan adıyla yayımladı, Orhan Kemal ismini ise 1943’te kullanmaya başladı.
Tahliye olduktan sonra Adana’da işçilik ve hamallık yaptı; geçim sıkıntısı yaşadı. 1945’te öyküleri yayımlanmaya başladı ve kısa sürede tanındı. 1948’de ilk öykü kitabı Duygu, 1949’da ilk romanı Baba Evi yayımlandı. İstanbul’a taşındıktan sonra edebiyat çalışmalarını sürdürdü, önemli eserleri arasında Murtaza, Cemile, Bereketli Topraklar Üzerinde ve 72. Koğuş bulunur. 1960’larda tiyatroya da adım attı ve çeşitli ödüller kazandı.
Orhan Kemal, 2 Haziran 1970’te geçirdiği beyin kanaması sonucu hayatını kaybetti ve Zincirlikuyu Mezarlığı’na defnedildi. Hayatı boyunca yoksul ve emekçi sınıfların yaşamını, toplumsal gerçekçilik çerçevesinde eserlerine aktardı ve Türk edebiyatında bu türün öncü isimlerinden biri oldu.
Anısını yaşatmak için İstanbul'un Beyoğlu ilçesinde, Cihangir semtinde Orhan Kemal Müzesi açıldı. 1972'den bu yana adına bir roman yarışması (Orhan Kemal Roman Armağanı) düzenlenmektedir. Ayrıca Fatih Ordu Caddesi üzerinde bulunan İl Halk Kütüphanesi'ne adı verilmiştir.
