SPİRALDE SAKLI BİR SIR: PHAİSTOS DİSKİ
Phaistos Diski, insanlığın geçmişine bırakılmış en tuhaf ve en inatçı bilmecelerden biri gibi durur. Yaklaşık bir tatlı tabağı büyüklüğünde, pişmiş topraktan yapılmış bu disk, MÖ 2. binyıla tarihlenir ve çoğu araştırmacı tarafından Minos kültürüyle ilişkilendirilir. 1908 yılında İtalyan arkeolog Federico Halbherr’in Girit’te, Phaistos yerleşimindeki kazıları sırasında gün ışığına çıkarıldığında, kimse bu kadar tartışma yaratacağını tahmin etmiyordu. Bugün hala Heraklion Arkeoloji Müzesi’nde sergileniyor ve ziyaretçilerin önünde sessizce dururken, bilim insanlarının aklını kurcalamaya devam ediyor.
Diskin en çarpıcı yanı, üzerindeki işaretlerin sıradan bir kazıma ya da boya tekniğiyle değil, yumuşak kile mühür basılarak yapılmış olmasıdır. Bu yüzden Phaistos Diski, bilinen en eski “basılı” metin örneklerinden biri olarak kabul edilir. Çömlekçi çarkı kullanılmadan elde şekillendirilmiş diskin her iki yüzünde, merkezden dışa doğru ilerleyen spiral oluklar bulunur. Bu spirallerin içine, 2 ila 7 işaretten oluşan küçük gruplar halinde toplamda 240’tan fazla sembol yerleştirilmiştir. İnsan figürleri, hayvanlar, bitkiler, aletlere benzeyen şekiller… Hepsi sanki bilinmeyen bir hikayenin kelimeleri gibi yan yana dizilmiştir.
Ne var ki bu hikayeyi bugün kimse okuyamaz. Phaistos Diski’nin yazı sistemi, bilinen hiçbir antik yazıyla birebir örtüşmez. Linear A’ya benzer yanları olduğu söylense de, kesin bir bağ kurulabilmiş değildir. Metnin kısa olması ve elimizde aynı yazıyla yazılmış başka hiçbir örneğin bulunmaması, çözümleme çalışmalarını neredeyse kilitler. Bu yüzden disk, hem ciddi akademik araştırmaların hem de amatör çözümlerin gözdesi olmuştur. Zaman içinde kimileri bunun bir ilahi, kimileri bir büyü metni, kimileri bir takvim ya da