Kibrit Çöpleri
Murathan MunganYazar:
Murathan Mungan
Tahmini Okuma Süresi:
3 sa. 4 dk.
Sayfa Sayısı:
108
Basım Tarihi:
Temmuz 2018
İlk Yayın Tarihi:
2011
Yayınevi:
Metis Yayınları
ISBN:
9789753427906
Ülke:
Türkiye
Dil:
Türkçe
Format:
Karton kapak
Türler:
Reklam
Yorumlar ve İncelemeler
Bazı anlar bütün yaşamımızı belirler. "Bütün yaşamımız" dediğimiz de o birkaç âna bakar aslında. Kitap aslında yazarın bu sözleri gibi kısacık hikayelerden oluşuyor. Kısa öyküler ama sizi uzun düşünme yolculuklarına uğurluyor. Sizden tek isteğim, hız yapmayın okurken diyor yazar ve ekliyor ; Göze az görünenler, hızda çabuk kaybedilirler. Kibrit çöpü misali kısa ama derin anlamlar yüklü hikayeler bulunan eseri biraz sindirerek okumak gerekir bu yüzden. Bir hikayeden yazarın derinlere dokunan sözüyle bitirelim ; Hayat bazen istemediğimiz kadar büyütürdü bizi. Bir zamandır herkes birbirini arıyor zaten. Yanlış yerde, yanlış zamanda. Umut dolu kitaplara keyifli okumalar...
İnsanlara ağır gelen gerçeklerdir, sırlar değil. Bu yüzden gerçekleri sırlaştırırlar. Katlanabilmek için. Kısa öyküde bu kadar büyük bir başarıya daha önce çok az rastlamışımdır herhalde. Mükemmel bir dil ve incelikle işlenmiş, olağan üstü, akılda kalan ve etkileyen öyküler. Ben çok keyifle okudum. Okunası kitaplardan. Keyifli okumalar, kitapla kalın...." Şimdi zamana katlanmayı öğreniyoruz" dedi. " Bak bu eskiden bilmediğimiz bir şeydi...”
Bir kitabı okurken bu kadar sıkıldığımı hatırlamıyorum. Nedense hevesle almış ve başlamıştım kitaba. Aslında kısa öykülerden oluşan az sayfalı bir kitap ama çok bunalttı beni ve bitsin diye okudum. Epeyce de kitabı varmış ama başka kitabını alır mıyım, sanmam.
Bilen bilir, belli bir arabayı sürekli kullananlar, farklı bir arabayı kullandıklarında biraz afallarlar. Bana göre yazarlarda hatta yazarın farklı kitapları da böyledir.
Murathan Mungan nın bir kitabını ilk defa okudum. Kitabı elinize aldığınız zaman sanki yarım saat içinde bitirebilecekmişim hissine kapılıyor insan, ama öyle olmuyor.
“Bir dosta yarasını gösterir gibi anlatanlar için anlattım bugüne kadar ne anlattıysam.”
“Gün içinde yaşadığınız, üzerinde durmaya değmez sandığınız, hemen herkese önemsiz görünen onca ayrıntının, gündelik tekrarın, alışkanlığın bir öykü cümlesinde tam da sizin düşündüğünüz gibi capcanlı ifade edildiğini okuduğunuzda, hayata ilişkin bir mutluluğa kapıldığınız olur mu sizinde?”
“Bu nedenle yaşamdan ödünç alınmış birileri, edebiyatın ger çek kahramanlarıdır.”
Yazar insanın yaralarından, hiç önemsemediğimiz olaylardan veya insanlardan bahsederken, gerçekten de insan, olay tahlili yapmış.
Bütün bunların yanında, öyküleri okurken bazılarından bir anlam çıkaramasam bile, bazıları direk hiç zorlamadan anlamı yakalayabiliyorsun. O kadar ustaca yazılmış bir kitap ki, insan yaşadıkça ve gördükçe hikayelerden anlam çıkarabiliyor. Benim kanaatimce kitabı üç beş yılda bir tekrar okumakta fayda var.
Bir dialog, bir olay, bir hikaye size ne kadar basit görünürse görünsün, usta bir yazar, sizi bakış açısıyla şaşırtabilir. Bu kitap böyle bir kitap.
Keyifli okumalar dilerim.
Murathan Mungan nın bir kitabını ilk defa okudum. Kitabı elinize aldığınız zaman sanki yarım saat içinde bitirebilecekmişim hissine kapılıyor insan, ama öyle olmuyor.
“Bir dosta yarasını gösterir gibi anlatanlar için anlattım bugüne kadar ne anlattıysam.”
“Gün içinde yaşadığınız, üzerinde durmaya değmez sandığınız, hemen herkese önemsiz görünen onca ayrıntının, gündelik tekrarın, alışkanlığın bir öykü cümlesinde tam da sizin düşündüğünüz gibi capcanlı ifade edildiğini okuduğunuzda, hayata ilişkin bir mutluluğa kapıldığınız olur mu sizinde?”
“Bu nedenle yaşamdan ödünç alınmış birileri, edebiyatın ger çek kahramanlarıdır.”
Yazar insanın yaralarından, hiç önemsemediğimiz olaylardan veya insanlardan bahsederken, gerçekten de insan, olay tahlili yapmış.
Bütün bunların yanında, öyküleri okurken bazılarından bir anlam çıkaramasam bile, bazıları direk hiç zorlamadan anlamı yakalayabiliyorsun. O kadar ustaca yazılmış bir kitap ki, insan yaşadıkça ve gördükçe hikayelerden anlam çıkarabiliyor. Benim kanaatimce kitabı üç beş yılda bir tekrar okumakta fayda var.
Bir dialog, bir olay, bir hikaye size ne kadar basit görünürse görünsün, usta bir yazar, sizi bakış açısıyla şaşırtabilir. Bu kitap böyle bir kitap.
Keyifli okumalar dilerim.
9/10
2022 57. kitabı
Dün gece bitirmeden uyumamaya and içeceğim kadar akıcı bir “an” kitabı .. Mental olarak okuyup okuyabileceğim en iyi zamanlama olduğu için şanslı hissediyorum .. Kibrit çöpleri der ki ; yaşadığın en kısa hikayelerin her bir parçasına “an” denir .. Bütün yaşamım dediğiniz de bir an’dan ibaret aslında .. O yüzden çok da şaapmayın :) Kitap size 80 adet an sunuyor. Öyküler kısa, barındırdığı anlamlar dudak ısırtır. Vuran cümleler, yerinde saptamalar. Kısacık metinlerde okuyucuyu bu kadar kendine meftun etmesi de yazarın eleştiriye kapalı bir biçimde güçlü olan kalemi .. Keyifli olsun, verimli olsun..
Benim 'AN'ladığım
ANLAR BİZİM GÖZ KAPAKLARIMIZDA KALANDIR.
GEÇMİŞİ ANLAR BERRAKLAŞTIRIR. diyor Murathan Mungan. Bize kitabın başındaki ilk hikayede aslında bir uyarıda bulunuyor; " sizden tek istegim, hız yapmayın okurken. Göze az görünenler, hızda çabuk kaybedilirler..."
Işte ben de böyle yaptım sindire sindire okudum her bir sayfayı. Her bir anda adeta kafama bir yumruk yedim. İşte o an anladım geç kalmışlığımı, o an tekrar düşündüm seni ilk gördüğüm o anı ve o an farkına vardım... İşte size de bunu yapacak okurken. İçinizde bir yolculuk başlayacak, kendinizi sorgulayacaksınız belki. Buna hazır mısınız?
Murathan Mungan'ın okuduğum ilk kitabı. Çok duymuştum ve bende merak uyandırmıştı açıkçası. Beklentimi karşıladı. Dilini ve anlatış biçimini son derece beğendim. Bugün bir yazar daha kazandığımı düşündüm ve bu beni mutlu etti.
Kitaba gelince, yazarın tabiri ile "kıpkısa öyküler"den oluşuyor. 1-2 sayfalık bütün öyküler. Kitapta yer alan seksen mini öyküyü birbirine bağlayan bir tema yok; ama hepsi aynı estetik yaklaşımla yazılmış olduğundan kitabın görünür bir bütünlüğü var. Her kısa öyküden bir uzun öykü oluşturmak istedim. Gerçekten de bütün öykülerden ayrı ayrı birer kitap yazılabilir. Her öyküsü tam da bir çakımlık ışık verip sönen kibrit çöpü misali...
Yazar, birkaç kez bu öykülerin nasıl olduğunu, nasıl okunmalarını istediğini söylüyor kitabın içerisinde. Özellikle dikkatimi çeken şeylerden biriydi. Mesela; "An" adlı öyküde kitapta yer alan metinlerin özüyle ilgili önemli bilgi veriyor okura. “En kısa hikâye parçasına an denir. Bazı anlar bütün yaşamımızı belirler.‘Bütün yaşamımız’ dediğimiz de o birkaç âna bakar aslında... Bu yüzden yıllar sonra en çok hatırladıklarımız anlardır. Gerisi bulanıktır. Geçmişi anlar berraklaştırır.” Mesela, öykülerin kısalığı ile ilgili olarak da "Duman İşaretleri" adlı öyküde onları “kısa kesik duman işaretleri”ne benzetir. Bu kitapta yer alan metinleri okumak için de çok yerinde bir benzetmedir.
Enfes bir başucu kitabıdır. Sakin kafayla, içselleştirerek okursanız çok güzel bir tat bırakır damağınızda.
Sizden tek isteğim, hız yapmayın okurken diyor kıymetli yazarımız. Ve ekliyor: Göze az görünenler, hızda çabuk kaybedilirler.
Kibrit çöpü misali kısa ama derin anlamlar yüklü hikayeler bulunan eseri biraz sindirerek okumak gerekti bu yüzden.
Nahif anlatımıyla hayatın içinden kesitler sunmuş yazarımızın yüreğine gönlüne sağlık olsun...
Murathan Mungan, bu kitabında hayatın panoramik bir fotoğrafını çekiyor ve bu fotoğrafın her bir pikseline hayat parçalarını küçük bir anı olarak sığdırıyor. Yarım sayfalık öykülere, hayatın öz benliğini gergef gibi işliyor. Yazar; karanlık bir günün ortasına kurduğu kibrit kutusu büyüklüğündeki köprüyü, yine kibrit çöpü uzunluğundaki öyküleri yakarak aydınlatıyor. Öyküler iğne deliği kadar küçük, iğne ucu kadar keskin…
Her öyküsü, kült bir imge niteliği taşıyan kitapta iki kısa diyalogla da hayatın çekirdeğini kırmaya çalışıyor. Yazar; bazen karşınıza bir tabure çekip içini döküyor, bazen de deneme türünde eşsiz Mungan külliyatından aforizmalarla başınızı döndürüyor.
Beni etkileyen Sinema ve Aşk hikayesindeki bir paragrafında; hiçbir alfabede gerçek karşılığı olmayan aşkı, sinema ile özdeşlik kurarak anlatıyor. ‘’Sinema neden aşk haline gelir biliyor musun? ’’ dedi adam, ‘’ Çünkü o da tıpkı aşk gibi, insan gözünün bir aldanışı üzerine kurulmuştur. Hayal olduğunu bildiğin perdeye inanırsın bütün kalbinle… İnsan öncelikle bir aldanışa âşık olur, sonra o aldanıştan bir hakikat yapmaya çalışır hayatına… Bazı filmler çabuk biter. ” Gerçekten öyle, ilişkinin içinde mutluluğun evine ulaşmaya çalışırken yürüdüğümüz yolda karşımıza çıkan, can sıkan gerçekleri göz ardı ettiğimiz de kalbimizin yolunu şaşırırız.
Murathan Mungan, kitabın ilk sayfasından okuru; mutluluğun sonsuz, mutsuzluğun da dipsiz olduğu kendi kaldırımlarına çekiyor ve bizi o kaldırımda yürütüyor. Her kaldırım taşına küçük bir anmalık bırakıyor. Yürüdükçe o kaldırımın sonunda sizi bir şairle tanıştırıyor aslında…
Jorge Luis Borges…
‘’Eğer, yeniden başlayabilseydim yaşamaya,
İkincisinde, daha çok hata yapardım.
Kusursuz olmaya çalışmaz, sırtüstü yatardım.
Neşeli olurdum, ilkinde olmadığım kadar,
Çok az
Murathan Mungan çok iyi bir yazar, sözcüklerin sarrafı, bir imge ustası .”...bir dosta yarasını gösterir gibi anlatanlar için anlattım bugüne kadar ne anlattıysam “ diyor -Aile Yaraları- adlı öyküde.Kısa ama ne çok şey söyleyen öyküler.O kadar çok cümlenin altını çizdim ki tekrar tekrar okumak isterim.Kısa öyküler ama okuyucuyu uzun düşünme yolculuklarına uğurluyor.Sıradan , gündelik , önemsiz bulduğumuz anlara-durumlara edebiyatın eli bu kadar mı güzel dokunur? Herkese okumayı tavsiye ediyorum.
Yazar Hakkında
Murathan MunganYazar · 94 kitap
Murathan Mungan, 21 Nisan 1955'te İstanbul'da doğdu.
Çocukluğu ve ilk gençlik yılları, memleketi olan Mardin'de geçti. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Tiyatro Bölümü'nü bitirdi. Aynı bölümde master'ını tamamladı.
Ankara'da Devlet Tiyatroları'nda ve Istanbul'da Şehir Tiyatroları'nda 'Dramaturg' olarak çalıştı. 1987'de günlük gazete olarak yayımlanan Söz gazetesinde,'Kültür-Sanat Sayfası' editörlüğü yaptı.
1988'ten beri serbest yazar olarak çalışmakta ve halen Istanbul'da yaşamaktadır.
1991'de Remzi Kitabevi'ne 'Çilek' amblemli kırk kitaplık özel bir koleksiyon dizisi hazırlayarak bu diziyi yönetti.
Mungan, çeşitli dergi ve gazetelerde şiirler, öyküler, metinler, deneme, eleştiri ve incelemeler yayımlayarak adını duyurdu.
İlk kitabı 1980'de yayımlandı. Aynı zamanda ilk oyunuydu bu:Mahmud ile Yezida.
Şehir Tiyatroları'nda çalışırken, 'Gençlik Günleri' adını verdiği daha sonra her yıl tekrarlanacak olan kapsamlı bir şenliğin yöneticiliğini yaptı; programlar sundu, yönetti.
Murathan Mungan'ın sahnelenen ilk oyunu, Orhan Veli'nin şiirlerinden kurgulayarak oyunlaştırdığı Bir Garip Orhan Veli'dir. İlk kez 1981'de sahnelenen bu oyun, yirmi küsur yıl boyunca sahnelendi ve 1993'te kitap olarak basıldı.
Yazarın Mezopotamya Üçlemesi adını verdiği ve üç oyundan oluşan üçlemesinin ilk oyunu Mahmud ile Yezida yurtiçinde ve yurtdışında birçok topluluk tarafından sahnelendikten sonra, profesyonel olarak ilk kez 1993'te Ankara Devlet Tiyatroları tarafından oynandı. Üçlemenin ikinci halkası olan Taziye ise, ilk olarak 1984'te Ankara Sanat Tiyatrosu tarafından sahnelenmiştir. 1992'de, halkanın üçüncü oyunu olan Geyikler Lanetler' in tamamlanmasıyla birlikte, Metis Yayınları, üçlemeyi oluşturan bu oyunları, üç ayrı kitap olarak aynı anda yayımlamıştır. 1994'te bu üç oyun bir yıl boyunca Devlet Tiyatroları tarihinde ilk kez olmak üzere arka arkaya Antalya Devlet Tiyatroları tarafından sahnelenmiş, gene aynı yıl Istanbul Uluslararası Tiyatro Festivali'nde, üç oyun ardı ardına tam 'on bir saat süren bir gösteri' olarak iki kez tekrarlanmıştır. 1999 yılında Ankara Devlet Tiyatroları yapımı Geyikler Lanetler, aynı yıl Berlin'de, uluslararası bir tiyatro şenliği olan 'Theater der Welt'e çağrılmış ve Schaubühne'de gösterilmiştir. Aynı oyun 2003 yılında Yunanistan'da Selanik Devlet Tiyatrosu'nda sahnelenmiştir.
Geyikler Lanetler oyununa kaynaklık eden yazarın Cenk Hikayelerikitabındaki 'Kasım ile Nasır' adlı öyküsü, 1994'te İtalya'da 'La Mamma Umbria'da sahnelenmiştir. Aynı öykü 2004'te farklı bir yorumla Diyarbakır Sanat Merkezi tarafından sahnelenmiştir. Gene aynı kitapta yer alan 'Şahmeran'ın Bacakları' adlı uzun hikayesi, çeşitli topluluklar tarafından sahneye uyarlanmıştır.
Yazarın Lal Masallar adlı öykü kitabındaki 'Muradhan ile Selvihan ya da Bir Billur Köşk Masalı' adlı öyküsü, 1987'de, ilkin Fransa'da, Lulu Menase yönetiminde Théater Des Arts de Cergy-Pontoıse'da, ardından Nurhan Karadağ yönetiminde Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Tiyatro Bölümü Sahnesi'nde sahnelenmiştir. Aynı öykü, Amerika'da Penguen Books'un 'Dünya Hikayeleri Antolojisi'ne seçilmiştir. Bosna-Hersek'te yayımlanan Türk öykücülerini içeren bir seçkideyse bu öykünün Boşnakça çevirisi yer almıştır.
Yazarın gene Cenk Hikayeleri kitabında yer alan'Binali ile Temir' adlı bir diğer öyküsü, 1991'de Ankara Deneme Sahnesi tarafından, 1999'da ise Adana Tiyatro Atölyesi tarafından sahnelenmiştir.
2000'de yazarın bir öyküsü daha sahneye aktarılmış, bu kez de Beşinci Sokak Tiyatrosu, 'Dumrul ile Azrail'i, İstanbul Festivali'nden sonra, dünyanın önemli tiyatro festivallerinde, Avusturya, Almanya ve Tunus'un yanı sıra Hollanda'nın çeşitli kentlerinde sahnelemiştir.
2003 yılında Kopenhag'daki 'Bette Nansen Theater'da, yazarın 'Sayfadaki Gibi'adlı kısa oyunu, bazı Doğulu yazarları bir araya getiren ortak bir proje olan 'Bin Bir Gece' içinde yer almış, aynı oyun 2005 yılında İngiltere'de '1001 Nights now' adıyla Nottingham Playhouse'da sahnelemiştir.
Murathan Mungan 1989'da, İngiliz yazar Nell Dunn'ın 'Steamin' adlı oyununu 'Kadınlar Hamamı' sahneye koymuştur.
Mungan'ın döneminde Ankara İl Radyosu'nca seslendirilen iki tane de radyo oyunu vardır: Dört Kişilik Bahçe ve Öümburnu.
Mungan bir tanesi filme alınan üç tane de film senaryosu yazmıştır. 1984'te Atıf Yılmaz tarafından filme alınan Dağınık Yatak'ın yanı sıra Dört Kişilik Bahçe ve Başkasının Hayatı adlı iki senaryosu daha vardır. Bu üç senaryo 1997'de üç ayrı kitap olarak aynı anda yayımlanmıştır.
Gazete ve dergilerde İlk yazıları 1975'de yayımlanan Mungan, yirmi yıllık yazı serüveninin çeşitli ürünlerinden yaptığı bir derlemeyi kırkıncı yaşı nedeniyle Murathan'95 adlı bir kitapta toplamıştır.
Bu kitapla birlikte başlayan özel toplama kitapları, şiirlerinden kendinin yaptığı özel bir seçmeyi içeren numaralanmış tek baskı olarak yayımlanmış Doğduğum Yüzyıla Veda ile sürmüş, bunu,13+1'de şiirlerini, 7 mühür'de kimi öykülerini bir kutu içinde bir araya getirdiği toplamlar ve Türk şiirinde şimdiden bir 'kült kitap' olmuş olan Yaz Geçer'in onuncu yılı nedeniyle yapılan büyük boy özel baskı izlemiştir. Ellinci yaşı için hazırladığı ve yalnızca 2005'te yayımlanıp baskısı bir kez daha tekrarlanmayacak Elli Parça kitabı da bu özel kitaplardandır.
Beş bölümden oluşan ve her bölümü ayrı bir yazar tarafından kaleme alınan bir Bülent Erkmen projesi olarak 2004'te yayımlanan 5 peşe romanında da yer almıştır.
Murathan Mungan, bu arada yabancı yazarların öykülerinden ve yazılarından oluşan çeşitli seçkiler yayımlamayı sürdürmektedir. İlk öykü seçkisi Ressamın Sözleşmesi'ni, daha sonra Çocuklar ve Büyükleri, Yazıhane, Yabancı Hayvanlar, Erkeklerin Hikayeleri ve Kadınlığın 21 Hikayesi adlı öykü ve yazı seçkileri izlemiştir.
Bütünüyle özyaşamöyküsel bir malzemeden yola çıkan ilk anlatı kitabı Paranın Cinleri'ni 1997'de yayımlamıştır.
Şiir ve öykü arası bir dil ve kıvam tutturduğu yazınsal metinlerini bir araya topladığı Metinler Kitabı ise, 1998'de yayımlanmıştır.
Mungan'ın kimi şiirlerinin Kürtçeye çevirisinden yapılan bir toplam Li Rojhilate Dile Min (Kalbimin Doğusunda) adıyla 1996'da yayımlanmıştır.
Mungan, bugüne değin çoğu 'Yeni Türkü' topluluğu tarafından seslendirilmiş olan şarkı sözleri yazmıştır. Yazdığı şarkıların Türkiye'nin önemli şarkıcıları, toplulukları tarafından yeniden seslendirilmesiyle oluşan ve 'tribute' sayılabilecek Söz vermiş şarkılar adlı 'cover' albümü 2004'te yayınlanmıştır.
2006'da bugüne dek yazdığı tüm şarkı sözlerini gene aynı ad altında bir araya getirerek kitaplaştırmıştır.
Yazıları, şiirleri ve kimi kitapları bugüne değin İngilizce, Almanca, Fransızca, İtalyanca, İsveççe, Norveççe, Yunanca, Fince, Boşnakça, Bulgarca, Farsça, Kürtçe ve Hollanda diline çevrilerek çeşitli dergi, gazete ve antolojilerde yayımlanmıştır.
Murathan Mungan, 1985'ten bu yana İstanbul'da yaşamaktadır.
İlk kitapları farklı yayınevleri tarafından yayımlandıktan sonra, 1986'da Remzi Kitabevi'ne, 1992'de de Metis Yayınları'na geçmiştir. Halen aynı yayınevindedir.
