Yazar:
Herman Melville
Tahmini Okuma Süresi:
15 sa. 55 dk.
Sayfa Sayısı:
562
Basım Tarihi:
1989
İlk Yayın Tarihi:
1851
Yayınevi:
Cem Yayınevi
Orijinal Adı:
Moby-Dick; or, The Whale
Orijinal Dil:
İngilizce
Orijinal Ülke:
Amerika Birleşik Devletleri
Ülke:
Türkiye
Dil:
Türkçe
Format:
Karton kapak
Diğer Baskılar
74 diğer baskı · Tümünü Göster
Moby Dick
3.622 okunmaYapı Kredi Yayınları · Kasım 2021 · 736 s.
Moby Dick
902 okunmaCan Yayınları · Şubat 2022 · 728 s.
Moby Dick
369 okunmaCem Yayınevi · 1989 · 562 s.
Moby Dick
342 okunmaTürkiye İş Bankası Kültür Yayınları · Mayıs 2018 · 96 s.
Moby Dick
182 okunmaArkadaş Yayıncılık · 26 Aralık 2014 · 120 s.
Moby Dick - Beyaz Balina
172 okunmaCity Publishing · 2018 · 293 s.
Reklam
Yorumlar ve İncelemeler
Bir balina avcılığı hakkında akıllara gelmeyecek bilgiler edinebilirsiniz. Lakin mekan , olaylar, ve öykü aynı olduğundan beni bir hayli sıktı diyebilirim. Herkes katil balinayı az çok duymuştur. Peugeot adlı gemideki Ahab kaptanın bacağını bu balina almıştır. Kaptan Ahab bunun üzerine kin , nefret ve intikam duygusu ile gemidekileri sadece balina avı için değil hususi beyaz balina için yani Moby Dick için çalıştırmakta ve eğitmektedir. Tabii ki öyle kolay olmayacağı aşikar. Çünkü adı üstünde katil balina. Moby Dick kendisine zarar geleceğini anladığında acımasız ,hırçın bir katile dönüşüyor. Peki hikayenin sonunda zafer mi var yoksa ölüm mü ?
Çocukken bir kaptanın bacağını koparan balinadan intikam alışının hikayesi olarak düşünüp okumamıştım. Bir yandan yazık etmişim. Diğer bir yandan da iyi ki kısaltılmış halini okuyup geçmemişim diyorum. Kitapla ilgili sevdiğim şeyleri 4 gruba ayırabilirim:
*Detaylı karakterler: Başta Kaptan Ahab olmak üzere romandaki bütün kişiler tek tek işlenmiş. Yardımcı kaptanların birbirleriyle ve Ahab ile zıtlıkları birbirlerini tamamlamış.
Bazı kitaplarda olur ya yan karakterlerin kişiliği olmaz. Zıpkıncılar, tayfa, hiçbiri figüran ya da maket gibi değil bu romanda. Okurken hepsi kanlı canlı dikiliyor karşınıza. Tek bir bölümde geçen diğer gemi kaptanları dahi!
*Harika bir macera romanı: Ahab ve balinanın simgelediklerini bir yana koysak bile arda kalan kısımlar başlı başına bir macera romanı olmaya yeter. Sonunun bilinmesine rağmen sürükleyici.
*Balina 101: Balinalar ve gemiler hakkında bu kadar bilgiyi asla kendim araştırıp öğrenmezdim sanırım. Kitabın neredeyse yarısı bu bilgilendirmeler ile geçiyor. Kimi insan sevmemiş atlamış, aksine ben bayıldım. Sıkıcı olabilecek o bilgileri balina aşkıyla ve hınzır anlatımıyla birleştirince oldukça eğlenceli bölümler çıkmış. Tabi ki kitap güncel bilimsellikle anlatmamış. Ama okurken sık sık internetten de destekledim okuduklarımı. Hatta bir güney balinası iskeleti bile çizebilirim sanıyorum ki!
*Göndermeler ve dil: Üstte dedim anlatıcının hınzır bir dili var. Enerjik, hızlı konuşan, anlattığını dinleten insanlar gibi. Zaten roman da Ishmael bizi karşısına almış anlatıyorcasına yazılmış. Arada balinalardan bahsederken Kant'a, devletler arası politikalara vs geçivermesi okuyucuyu uyanık tutuyor.
Bir de kitabı okurken özellikle Pip'in olduğu kısımlarda ve tiratlarda (özellikle Ahab'ınkilerde) Shakespeare tadı almıştım. Sonradan detaylı
Okuduğum için seviniyorum,kült ve önemli bir eser.Kitabın en azından ilk 200 sayfasında çok keyif aldım.Ishmael ve Queequeg'in birbirini tanıma süreci,Ishmael'in şüpheleri ve handa yaşananları okuması keyifliydi.Gemide yaşananlara gelicek olursak;biraz daha olay örgüsünün heycanlı olmasını beklerdim çünkü asıl olay gemide başlaması gerekirken tam tersine kitap yavaşlamış oldu.Burda bana kalırsa kurguda bir hata var olayın gelişme süreci daha insanı cezbedici olabilirdi.Balinalar hakkında çok fazla bilgi var evet aslında bakarsanız güncel olmayan bilgiler yani tarihte insanların balina hakkındaki düşüncelerini okumak için keyifli.Bilim kitapları okumayı seven biri olarak bana biraz bilim tarihi kitaplarını anımsattı,sık sık bilim insanları Cuvier ve Linnaeus'dan alıntı yapmasının bunda baya bir etkisi var.Mina Urgan'ın kitabın önsözünde dediği gibi aslında çok da ahım şahım bir eğitimi olmayan Melville'in bana kalırsa çok yoğun bir genel kültürü var en azından o dönem için.Tarihi olaylar ve felsefi olaylara oldukça hakim,Kaptan Ahab'ı Prometheus efsanesiyle bağdaştırması(bknz. sayfa 267) ve kelime oyunları yapması çok zekiceydi.
Bazen benim kültürel ve bilgi birikimimin yetmediği yazılar okudum ve beni araştırmaya teşvik etti.Örneğin sayfa 254'deki dipnotta bulunan bilgi çok hoşuma gitmişti.Sizinle paylaşayım.
Katolik kilisesinde ölüler için yapılan dua "requem eternam"(sonsuz huzur) kelimeleriyle başladığı için,bu duaya,ya da herhangi bir başka ölüm müziğine "requem" denir.Köpekbalıklarının beyaz ölüm sessizliği ve sinsi bir yumuşaklıkla insanın canına kıyması yüzünden,Fransızlar ona "requin" adını vermiştir.
Kaptan Ahap ile balina arasında yaşanan kovalamaca insan ile doğa arasındaki mücadeleyi anlatıyor aslında. Kaptan ile mürettebatı arasındaki gerilimler insan ile toplum arasındaki kargaşayı insanın toplum içerisindeki hayat gailesini anlatıyor. Kaptanın kendiside despot dikdatör zorba yöneticileri sembolize ediyor. Her nasılsa kitapta hep balina için endişelendim onun avlanması yakalanması kitap boyunca istemediğim bir durumdu. Balinalar için bu gün yapılan öldürülmesin kampanyaları benim bu kitabı okumamla daha çok desteklediğim bir hareket oldu diyebilirim.
Moby Dick’ten Starbucks’a1000Kitap
Çocukken okuduğum bir kitap olduğu için uzun yıllar zihnimde bir “çocuk kitabı” olarak kaldı Moby Dick. Oysa bu sadece bir kamuflaj. Aksine, fazlasıyla yetişkin mesajları olan bir eser.
Çocukken okuduğumda ağladığımı hatırlıyorum. Kaptan Ahab ve denizciler için değildi gözyaşlarım. Moby Dick içindi. Yıllar içinde fikrim hiç değişmedi. Ne yazık ki dünya da fazla değişmedi. Şu anda bazı yasal düzenlemeler gelse de insanoğlunun doğaya karşı küstahça, basiretsizce saldırısı ve saygısızlığı devam ediyor. İçinde bulunduğumuz Covid süreci de bu arsızca tüketimin bir sonucu aslında. İnsanoğlu kendi geleceğini zıpkınlıyor.
Kitapta en etkilendiğim yerlerden birisi, aynı zamanda kitabın anlatıcısı konumunda olan İsmail’in iş bulmak için gittiği Kaptan Ahab’ın gemisi Pequod’da, pazarlık sırası yerli arkadaşı Queequeg’a geldiğinde, görüştüğü yardımcı kaptanlar tarafından arkadaşı için “dindarlık” şartı koşulmasıydı. İş tanımı “balina öldürmek” olan bir pozisyon için Hıristiyanlık şartı aranması ne yaman çelişkidir. Kaldıki, Queequeg’in 10 numara kabiliyette bir zıpkıncı olduğunu gördüklerinde, dindar olduğuna da hemencecik kanaat getirmeleri, dinin “değiş tonton” şeklinde her işe alet edilmesini de trajikomik bir şekilde gözler önüne seriyor.
Kitapla ilgili aklımda çağrışan diğer şey ise geminin aklıselim ikinci kaptanı STARBUCK ile ilgili. 1851 tarihli kitapta sağduyunun sesini temsil eden karakterin ismini aslında daha çok TRT’de 1981-82 yılları arasında yayınlanan Battlestar Galactica dizisinden hatırlıyorum.
Tabii ki bir de STARBUCKS olarak. Hani şu bildiğimiz kahve zinciri. 1971’de ABD Seatle’da bir İngilizce öğretmeni, bir tarih öğretmeni ve bir yazar olmak üzere 3 edebiyat aşığı tarafından ilk şubesi açılan kafe için, başta geminin adı yani Pequod düşünülür; sonra bu
9/10
2020 14. kitabı
Kitabı henüz bitirmedim ama buraya dilim döndüğünce birkaç not bırakmak istedim.
Çocukluğumda okumamıştım ama aklımın bir köşesinde hep okumam gerektiğini kendime hatırlatıyordum. Elimde mezattan aldığım eski bir basımı var Cem Yayınları 3. Basım(1987).
Kitabı okumadan önceki fikrim: Macera romanı okuyacağım , sürükler gider işteydi. Ancak ben şimdiye kadar denizcilikle ilgili, balina avcılığı ve balinalarla ilgili hiç bilmediğim- ki hiçbir bilgim olmadığı için epey bir şey bu- birtakım önemli bilgilere sahip olmuş buldum kendimi. Bunun yanında öfkeli bir kaptanın bırakın yakalanması görülmesi bile imkansız olan bir balinanın peşinden içinde yaşattığı öldürme hırsıyla nasıl bir maceraya atıldığını heyecanla okudum. Bunun yanında belki de beni tüm bunlarla beraber romanın tamamına yedirilmiş olan felsefik yer yer mitolojik göndermeler etkiledi. Romandaki her kaptan ayrı bir ahlaki örüntüyü temsil ediyor, her bir balina türü hayata ve dinlere dair ayrı bir imgeyi temsil ediyor. Romanı okurken biraz da hayatı okuyor gibiyiz. Tüm bunlarla birlikte adeta bu enfes yemeğin tuzu biberi de yer yer sanatsal bağlantılar oldu. Yazar tüm bunları tek bir romanda birleştirerek ustalığını bana göre kanıtladı.
İşin özü kolay akan macera romanı okumayacağınız biliniz, ve bana göre okunması kolay bir roman değildi. Odaklanabileceğiniz bir döneminizde okumanızı tavsiye ederim.Benim için uzun süren ve bol bol not aldığım bir okuma oldu. Usta bir kalemle tanışmış oldum.
Masal gibi bir kitabın içindeki derin anlamlar..
Kötülüğe karşı bitmek bilmeyen bir öfke, kin.. Bu uğurda göz kırpmadan feda edilen insanlar..
Kötülüğe karşı verilen bir savaş bu kadar uzatılmalı mıydı? Sorgulanması gereken konu buydu bana göre. Kitabın sonu bu sorunun cevabını net bir şekilde gözler önüne seriyor aslında. Öfkenin can ile ödenen bedeli.. Favori kitaplarım arasına girdi. Okunmalı..
Puan vermedi
İnceleme yazısından öte; Herman Meville'nin kitabı yazmaya götüren hikayeyi paylaşmak istiyorum.
İngiliz ve Hollandalı korsanların gözde mekanı olan Şili' 30 km uzaklıkta Mocha isimli bir ada yer alıyor.
İşte; Meville'nin kitabının ismi bu ada etrafında görülen ve balina avcılarına kök söktüren Mocha Dick isimli beyaz balinadan geliyor. Mocha Dick'in bir süre sonra o kadar artmış ki Amerikalı Kaşif Jeremiah Reynolds, Mocha Dick hakkında bir dergide makale yayınlamış.
Herman Meville'nin bir diğer motivasyon kaynağı ise başka bir beyaz balina tarafından paramparça edilen Essex isimli İngiliz gemisi. Geminin batması sonucunda mürettebattan hayatta kalanlar, üç balina teknesinde yaşam mücadelesi vermeye başlamış ve günler ilerledikçe, açlık ve susuzluk, birçoğunun ölmesine neden olmuş. Geriye kalanlar ise ölen arkadaşlarının bedenlerini yiyerek yaşam mücadelesine devam etmiş. Herman Meville, bu mücadeleyi kazananlardan biri olan geminin ikinci kaptanı Owen Chase ile tanışma fırsatı elde etmiş. Owen Chase'in anlattıkları ve kendi deneyimlerini de ekleyen Meville, gerçekle kurguyu ustalıkla birleştirerek, Mocha Dick'ten ilham aldığı Moby Dick'i edebiyat dünyasına kazandırmış.
Pequod adlı bir balina gemisinin son yolculuğunu, balinaların nasıl avlandıklarını, geminin sonunda nasıl battığını anlatan Moby Dick, ilk bakışta denizlerde geçen bir serüven romanı sanılabilir. Ne var ki insan Moby Dick’i okudukça, okuduklarını düşündükçe, kitabın derinliğini, gerçek anlamını sezmeye başlar. Bu derinliği, bu gerçek anlamı sezmeyenler ise, balina avıyla ilgili, heyecanlı bir öykü olarak, gene de Moby Dick'in pekâlâ keyfini çıkarabilirler. Zaten kimi büyük yapıtlar, iki katlı gibidir bir bakıma, üst kat, yâni yüzeydeki kat, çoğunun anlayacağı türdendir. Kitabın gerçek büyüklüğünü
yapan alt katın anlamını ise, herkes kolay kolay kavrayamaz.
Moby Dick, Andre Gide, Thomas Mann gibi büyük yazarların
da belirttiği üzere, dünya edebiyatının on büyük romanından biridir. Dev romanlar sıralamasında, Savaş ve Barış, Karamazov Kardeşler, Kızıl ve Kara'nın yanında Moby Dick de yer
almaktadır.
Şahane eser, başyapıtdır.
İnsanların hırsları ve arzularını basit bir hikâye kurgusu içerisinde üçüncü bir gözle anlatan muazzam bir eser. Kendimizi, kendimizden korumanın önemini daha iyi anlıyorum artık
Yazar Hakkında
Herman MelvilleYazar · 26 kitap
Herman Melville, Amerikalı yazardır.
Bir Amerikan edebiyat klasiği kabul edilen Moby Dick adlı ünlü romanın yazarıdır. Uzun yıllar boyunca unutulmuş bir yazar olarak kalmış; 1920'li yıllarda yeniden keşfedilip büyük bir yazar olarak kabul edilmiştir.
Yaşamı
1819'da New York'ta dünyaya geldi. Sekiz çocuklu bir ailenin üçüncü çocuğudur. 1830'da iflas eden babası, iki yıl sonra hayatını kaybedince Herman Melville, çocuk yaşta çalışmaya başlamak zorunda kaldı. Bir yandan okuyup bir yandan çeşitli işlerde çalışarak geçen beş yıl boyunca tarih ve antropoloji kadar Shakespeare'in eserlerini okuyarak kendini geliştirdi.
On sekiz yaşında Liverpool'e giden bir gemide tayfa olarak iş buldu; aynı gemi ile tekrar New York'a döndü. Bu deneyim, ona ileride yazacağı romanlar için malzeme sağlayan seyahatlerden ilkidir.
Bir kaç yıl New York'ta özel ders vererek hayatını kazanmaya çalışan Melville, 1841'de Acushnet adlı bir balina gemisine denizci olarak kabul edildi ve Pasifik'te yeni bir seyahate başladı. On sekiz aylık bir yolculuğun sonunda gemidekilerin kötü tavrından yıldığı için bir arkadaşı ile birlikte Markiz Adaları'nda gemiden kaçtı. Yamyam olarak bilinen Typee yerlilerinin arasında bir ay kadar yaşadı. Adaya gelen bir Avustralya gemisi ile yeniden denizciliğe döndü ancak gemide çıkan isyana katılmakla suçlandığı için Tahiti civarında bir yerel hapishanede birkaç gün tutuklu kaldı. 1843 yazını Tahiti'de yerliler arasında geçirdi. İleride yazacağı Moby Dick adlı romanın düşünsel altyapısı bu sırada oluştu. Bir başka balina gemisi ile Hawaii'ye kadar gitti.
Otuzlu yaşlarında Boston'a döndükten sonra artık deniz seferlerine bir son vermişti; ailesinin teşviki ile kitaplarını yazmaya başladı. 'Tippee' ve 'Omoo' adlarını taşıyan ilk iki kitabı 1846'da yayınlandı. Bu kitapları, yerliler arasında geçen günlerine aitti. 1850 yılında yayınlanan 'White Jacket'ta ise bahriye erlerinin zorlu hayatını anlattı. İlk kitapları onu bir anda hem İngiltere hem Birleşik Devletler'de çok ünlü bir yazar haline getirdi. Bu dönemde eski bir aile dostunun kızı olan Elizabeth Knapp Shaw ile evlendi. Çift, dört çocuk sahibi oldu. 1850'de Massachusetts'te bir çiftlik evi satın alan Melville, çiftlik işleri ve yazı ile uğraşarak 13 yıl boyunca bu evde yaşadı. 'Arrowhead' adını verdiği ev, günümüzde müzedir.
Yazar, en büyük eseri Moby Dick'i 1851'de tamamladı. Başlangıçta, balina avcılığını anlatan bir serüven öyküsü olarak tasarladığı kitabı tamamlamak üzere iken Amerikalı yazar Nathaniel Hawthorne ile tanışıp arkadaş olmuştu. Hawthorne'un tavsiyesi ile kitabını simgesel anlamlarla yüklü bir romana çeviren Melville, eseri dostuna adadı. Ancak kitap yayınlandığında beklediği başarıyı yakalayamadı ve çok olumsuz eleştiriler aldı.
Yayımcısı Harper's bir sonraki romanını basmayı reddedince maddi sıkıntıya giren Melville 1866'da New York'ta gümrük müfettişi olarak çalışmaya başladı. Bu dönemde yazdığı 'Pierre' ve 'Piazza memories' gibi kitaplar ilgi görmedi. Son yıllarında düz yazıyı bırakarak kendini tamamen şiir yazmaya verdi; şiirlerini kendi parasıyla bastırdı.
1888 yılında emekli oldu ve en büyük eserlerinden biri sayılan 'Billy budd'ı yazdı; eseri bastırmaya fırsat bulamadan 28 Eylül 1891'de New York'taki evinde kalp krizi geçirerek hayatını kaybetti.
Uzun yıllar boyunca unutulmuş bir yazar olarak kalan Melville, 1920'li yıllarda yeniden keşfedildi ve büyük bir yazar olarak kabul edildi. Eserleri Amerikan Kütüphanesi tarafından toplanıp basılan ilk yazar oldu.
