Yazar:
Aziz Nesin
Tahmini Okuma Süresi:
10 sa. 38 dk.
Sayfa Sayısı:
375
Basım Tarihi:
1979
Yayınevi:
Cem Yayınları
Orijinal Dil:
Türkçe
Orijinal Ülke:
Türkiye
Ülke:
Türkiye
Dil:
Türkçe
Format:
Karton kapak
Türler:
Reklam
Yorumlar ve İncelemeler
Puan vermedi·392 syf.··
Beğendi
·2020 20. kitabı
·8 günde okudu
·Okunma: 25 Nisan 2020 23:04
"İt kağnı gölgesinde yürür de kendi gölgem sanırmış."
Kitaba bu atasözüyle giriş yapmış yazarımız ve aslında bakarsanız tüm kitabı bu atasözüyle özetlemiş desek yeridir.
"Zübük" adı zeybeklikten türeyen zübüklük sıfatının bir insanda vücut bulmuş halidir diyebiliriz. Peki nedir zübük? Nedir zübüklük?
Zübük: halk arasında kendi menfaatleri doğrultusunda hareket eden olmayanı bir kılıfına uydurup olduran, menfaatçi sahtekar, dalkavuk, yalaka gibi anlamlara gelmektedir.Olay Orta Anadolu'da herşeyden bı haber adeta üzerine ölü toprağı serilmiş kurtarilmayi bekleyen bir kasaba da gecmektedir.Kitap asıl kahraman Zübükzade İbrahim Bey'in türlü dalaverelerle secimlere girmesi, bir kasabayı yaşlısından gencine herkesi parmağında oynatmasi, rüşvetin Allah'ını alırken bunu bir iyilik yapiyormuşçasına legal yollardan alıyormuş gibi göstermesi insanların her defasında ona bir parça daha minnet duymasi, defalarca kandirilmalarina rağmen yinede her defasında onun kapısına gitmelerini ve sonunda da ondan kurtulmanın yolunu yine onun makam ve mevkisini yükseltmek ve yüceltmekte bulan zübüklerin kendi içinde bir zübük yarattiklerini konu alıyor.
Yazar hiciv ve mizahı öyle güzel buluşturmus ki yer yer gülmekten kırılırken yer yer de sinirden çatliyorsunuz.İnsan oğlu nasıl bu kadar ahmak ve aptal olur diye düşünmeden edemiyorsunuz.Yanlış olduğunu bile bile inandığı bir şeyi de kendine dikte ettirmesi de cabası.Akildan yoksun kendi benliğini yitirip bir dalkavuğa maşa olmuş bir millete üzülmeden de edemiyorsunuz.
Aziz Nesin aynı zamanda bu eserle siyasetin tüm sahtekerligini, siyaset için her yol mübah anlayışıyla siyasi ahlaksızlığı da somut gerekçelerle bir bir gözler önüne seriyor.İnsanoğlu ne kandirilmaktan yoruluyor ne aldatilmaktan uslaniyor.İtiraz etmiyor çünkü kendisi de bir
"... Şimdi çok iyi anladım ki Zübük bir tane değil. Biz hepimiz bir Zübük'üz. Bizim hepimizin içinde bir zübüklük olmasa bizler de bir zübük olmasak, aramızda böyle zübükler büyüyemezdi. Hepimizde bir parça olan zübüklük birleşip işte başımıza böyle Zübükler çıkarıyor. Oysa Zübüklük bizde, bizim içimizde. Onları biz kendi zübüklüğümüzden yaratıyoruz. Sonra kendi zübüklüklerimizin bir tek zübükte birleştiğini görünce ona kızıyoruz.
Bu Zübükler her yerde var, biz Zübükler nerde varsak onlar da orada... "
Kitap, bir Anadolu kasabasında bir grup köylünün kendi aralarındaki ve devletle aralarındaki münasebetleri anlatıyor. Bu münasebetler genelde menfaat üzerine kurulu oluyor. Fakat romanın ana kahramanı olan Zübük bu kazıklama ve kandırmacaları hepsinden daha iyi yapıyor. İnsanların da ona kızma sebebi onun diğerlerinden aha uyanık olması aslında. Yoksa kimse pek masum değil. Zübük'e kızma sebepleri onun kadar bu konularda mahir olamamaları. Yoksa onlar da bu kadar mahir olsa hepsi birer Zübük olacaklar. işte böyle. Bir Anadolu kasabasında insanlar arasındaki ve devletle milleti arasındaki çatışmaları, münasebetleri çok güzel ve de esprili bir şekilde yansıtmış yazar. Okunmaya değer nitelikte.
Uzun zamandır okumayı düşündüğüm bu kitabı az önce bitirdim. Daha önce filmini izlemiştim. Kemal Sunal'ın muhteşem oyunculuğu bende iz bırakmıştı. Kitap filme göre çok çok daha iyi. Kitapta ismi geçmeyen, sadece İran - Türkiye transit yolu üzerinde bulunan, kendi halinde yaşayan, çok hareketli olmayan bir yerde geçiyor roman. Aziz Nesin bir Anadolu insanı taşlaması yaratıyor bu yerden. "kasaba kurnazlığı" tam tanım olabilir. Bu ilçede yaşayan Zübükzade İbraam beyin hikayesini okuyoruz. Yerleşim küçük, insanlar bizim gibi ama Zübükzade sanki kesilmiş, biçilmiş de kasabanın üstüne bir bela olarak gönderilmiş. Başta yapay bir kahraman olarak yazarın oluşturması gibi dururken okudukça her an karşılaştığımız; uyanık, kurnaz, dilbaz biri olarak beliriyor. Onca mübalağaya rağmen 'bu gerçek olamaz' diyemiyorsunuz. Bu Zübükzadeyi ben kesin bir yerde gördüm hissine kapılıyorsunuz. Bazen öyle bir bölüm geliyor ki 'dur bakalım burdan nasıl kurtulacak bu zübük' derken o yine bir yolunu buluyor. Yine sizi şaşırtmayı başarıyor. Bunu yaparken de size 'sadece bu şekilde kurtulabilirdi" dedirtiyor. Defalarca kasabalıyı kandırmasına rağmen, bir sonrakinde çok daha rahat kandırıyor. Herkes de kanmaya o kadar meraklı ki. Okudukça aklıma Jet Fadıl, Sülün Osman geldi. Bunlar da her seferinde insanları kandırdı. Yoksa insanlar mı onları aldatmaya çalıştı. Sülün Osman "ben sadece beni dolandırmak isteyenleri kandırdım" diyor. Zübükzadenin etrafındakiler de ya onu kandırmak istiyor ya da ondan çıkar elde etmek istiyor. Zübük de hep bu zaaflarından yararlanıp onları defalarca kandırıyor. Hep yeni bir numarayla sahneye çıkıyor. Biz de biraz etrafımıza, tvye, sosyal medyaya, siyasete baksak hep aynı şeyleri göreceğiz. Aziz Nesin bunu çok keskin bir zekayla, analitik bir düşünmeyle ve yerinde bir
Zübük, Anadolu kasabalarının yeni düzen içinde aşırı ölçüde ‘politize’ olmuş bir örneği idi. Aziz Nesin’in bu tipi yakalayışı, onun sanatçı sezgisindeki gücünü ortaya koymakla birlikte, Zübük tipi ve bizdeki kasabalı insanın davranışını niteliyen Zübük’lük sorununu derinlemesine olmaktan çok, bütünlemesine genişliği ile anlatıyor. Kasaba aydını, ağazadeler, idadi bitirmiş tüccarlar, gedikliden gelme eski emekliler, kasabaların küçük burjuvaya dönüşmeye başlayan kalantorları, hacı ve hocaların Evliya Çelebi’den meddahlara kadar uzanan eski bir dili yürüten anlatımlarını bu romanında temel olarak almış. Onların gündelik yaşamlarında, küçük, menfaatçi, dar görüşlü, bütün ilişkileriyle çürümeye yüz tutmuş bir yaşamayı haber veren çatışmalarındaki hayvansı sertliği, bu yapıya dayanan iç politika kuruluşunun acıklı dramını anlatıyor
Hem mizahıyla hem de toplumsal eleştirisiyle öne çıkan bu hiciv eserde siyasi yozlaşmayı, çıkarcılığı ve halkın bu duruma çanak tuttuğunu zekice kaleme alan yazar, çıkarcı ve ikiyüzlü siyaset sistemi üzerinden eleştirisini yaparken siyasetçilerin yanında onlara körü körüne bağlanan insan topluluğunu da hedef alır.
Gelelim Zübükzâde İbrahim Bey karakterine… Kitabın en önemli ve en sansasyonel karakteri olarak Türkiye’deki siyaset sistemi içerisinde riyakârlığın ve demagojinin adeta bir simgesi durumundadır. Adamına göre hareket eden, her devrin adamı olmayı başaran söylediği ustaca yalanlarla insanları peşinden sürükleyen ve herkesin tanıdığı sözde popülist bir karakterdir.
Hazır Zübükzâde beyimizden bahsetmişken kitaptaki kasaba halkına da değinecek olursak genel olarak menfaatçi, çıkarcı, pasif, kolay yönetilen ve yönlendirilebilen, Zübükzâde karakterini destekleyen ya da desteklemeyip genellikle tutarsız davranan bir topluluk. Size de tanıdık geldi mi?
Kitabın anlatım dili ve üslubu oldukça sade ve halk diline yakındır. Betimlemeleri ile olayları canlandırması sade ve etkileyicidir. Taşlayıcı bir ton kullanan yazar mizahının altında toplumsal bir eleştiri yapmaktadır. Bunu yaparken de hem güldürüp hem de düşündürerek sistemin çürümüşlüğünü göstermekle birlikte okuyucuyu da sorgulamaya itmektedir.
Kitabın temaları ise siyasi yozlaşma, ahlaki çöküş, toplumsal çürümüşlük, ideolojik tutarsızlık, ikiyüzlülük, kitlelerin suiistimali, toplumsal değerlerin çöküşü diyebiliriz.
Sonuç olarak bu kitapta ülkemizin siyasi ve politika yapısının eleştirildiği, yazıldığı döneme binaen günümüze de ayna tutan bir eserdir. Bu eser sizi sadece güldürmeyecek, rahatsız edecek, düşündürecek ve kendinizle yüzleşmenizi sağlayacaktır.
1980 yılında Atıf Yılmaz tarafından sinemaya
Her insan yetiştiği toplumun aynasıdır!Edebiyat
"Bizim başımıza her ne kötülük gelmişse,
bilgisizlikten gelmiştir" (s.194).
Edebiyatımızda keskin bir gözlem gücüyle toplumumuza ayna tutan en büyük yazarlarımızdan biri de Aziz Nesin'dir. Onun sayısız dile çevrilen ve filme aktarılan eserlerinde gündeme getirdiği konular hâlâ güncelliğini koruyor. O nedenle olsa gerek onun eserleri, günümüzde birer başyapıt olarak elden ele dolaşarak okunmaya devam ediyor.
Bu yönüyle Aziz Nesin'in klasikleşen eserlerinden biri de " 
Zübük"tür. Nesin "Zübük"ü Anadoluyu baştan sona gezdiği yıllarda yaptığı gözlemlere dayanarak kaleme alıyor ve ilk defa 1961 yılında yayınlıyor. Romanın kahramanı Zübükzade İbrahim, toplum içerisinde itibarı yok olmuş bir babanın eğitimsiz, mesleksiz, işsiz ve parasız bir evladıdır. O bu özelliklerine rağmen kurnazlığı, fırsatçılığı, düzenbazlığı ve yalancılığı sayesinde toplumun en üst basamaklarına çıkmayı başarıyor.
Doğrusu Aziz Nesin, Zübükzade İbrahim Bey üzerinden, Zübüklüğü bir metafor olarak kullanıyor. Nitekim kitabın yayınlanması ve 1980 yılında Kartal Tibet tarafından sinemaya uyarlanmasından sonra Zübük ifadesi yalnızca siyasi bazı figürler için değil, aynı zamanda çıkarı için her kılığa giren, sözüne güven duyulmayan, içten pazarlıklı, yalancı, sinsi, dolandırıcı ve sahtekâr insanlar için kullanılan bir kavram haline dönüşüyor.
Bu itibarla Aziz Nesin, Zübük olarak hayat bulan karakteri üzerinden bazı siyasi figürleri hicvetmenin yanısıra toplumsal yapıya dair kapsamlı bir eleştiri getiriyor. Tüm bunlara ilâve olarak eserinde Nesin, nasıl kaymağın kalitesini yoğurdun kalitesi belirliyorsa, bir insanın karakteri, kişiliği ve değerini de içinde yetiştiği toplumun belirlerlediğine dair önemli ipuçları veriyor.
Özcesi, bir toplum okuması ve çözümlemesi olan Zübük'ü okurken kahkahalarla güldüm,
Aziz Nesin'dir. Onun sayısız dile çevrilen ve filme aktarılan eserlerinde gündeme getirdiği konular hâlâ güncelliğini koruyor. O nedenle olsa gerek onun eserleri, günümüzde birer başyapıt olarak elden ele dolaşarak okunmaya devam ediyor.
Bu yönüyle Aziz Nesin'in klasikleşen eserlerinden biri de " Zübük"tür. Nesin "Zübük"ü Anadoluyu baştan sona gezdiği yıllarda yaptığı gözlemlere dayanarak kaleme alıyor ve ilk defa 1961 yılında yayınlıyor. Romanın kahramanı Zübükzade İbrahim, toplum içerisinde itibarı yok olmuş bir babanın eğitimsiz, mesleksiz, işsiz ve parasız bir evladıdır. O bu özelliklerine rağmen kurnazlığı, fırsatçılığı, düzenbazlığı ve yalancılığı sayesinde toplumun en üst basamaklarına çıkmayı başarıyor.
Doğrusu Aziz Nesin, Zübükzade İbrahim Bey üzerinden, Zübüklüğü bir metafor olarak kullanıyor. Nitekim kitabın yayınlanması ve 1980 yılında Kartal Tibet tarafından sinemaya uyarlanmasından sonra Zübük ifadesi yalnızca siyasi bazı figürler için değil, aynı zamanda çıkarı için her kılığa giren, sözüne güven duyulmayan, içten pazarlıklı, yalancı, sinsi, dolandırıcı ve sahtekâr insanlar için kullanılan bir kavram haline dönüşüyor.
Bu itibarla Aziz Nesin, Zübük olarak hayat bulan karakteri üzerinden bazı siyasi figürleri hicvetmenin yanısıra toplumsal yapıya dair kapsamlı bir eleştiri getiriyor. Tüm bunlara ilâve olarak eserinde Nesin, nasıl kaymağın kalitesini yoğurdun kalitesi belirliyorsa, bir insanın karakteri, kişiliği ve değerini de içinde yetiştiği toplumun belirlerlediğine dair önemli ipuçları veriyor.
Özcesi, bir toplum okuması ve çözümlemesi olan Zübük'ü okurken kahkahalarla güldüm,
"Zübükzâde mi, ondan yaka silkmeyen mi var?"
Sadece tek bir Zübük değil, Zübüklerle dolu bir kasaba...
Memleketin yüz karası denilen Zübükzâde İbrahim Bey başrolde..
Zübükzâde İbrahim Bey'i çeşitli kişilerin ağzından dinliyoruz ve tanıyoruz. Ebe, tüccar, terzi, otelci, öğretmen... Liste uzayıp gidiyor ama kimseden tek iyi bir söz çıkmıyor Zübük hakkında. Ağzı bozuk, hilebaz, yalancı ve işinin görülmesi için her şeyi yapabilecek biri. Çevresine göre rezil bir adam. Ama o rezillikten de hiç çekinmeyen aksine ondan bile faydalanabilecek bir karaktere sahip. Her şeyi fırsata çevirmeye çalışır, olayları bir şekilde sadece kendi yararına döndürmeyi başarır..
Kitabı okumamış olanların bile gözünün önünde birçok Zübük belirmedi mi? Herkes hayatında bir iki Zübük de olsa tanımıştır. Ne yazık ki..
Zübük'ün yetenekleri de az değil. Onlardan bahsetmemek de olmaz. İnsanlara bir yandan bu kadar palavra da atılmaz dedirtirken bir yandan da ya doğruysa dedirtmeyi başarabilen biri. Konuşmaya gelince en iyisi olma, uygulamaya gelince ortadan kaybolması da bir diğer meziyeti..
Peki bu tarz insanlar neden hiç bitmiyor? Ve onlardan bu kadar şikâyetçiysek neden hala içimizde barındırıyoruz? Evet, herkes 'Zübüklerin' farkında ve onlardan şikayetçi ancak hala varlıklarını çok kolay bir şekilde sürdürebiliyorlar. Çünkü sesini çıkarmayıp ondan faydalanmak isteyenler de var. Yapacaklarından korkup susanlar da var. Ortada ne döndüğünü bile anlayamayacak, kandırılması kolay cahiller de var...Yani tek bir Zübükten değil birçok Zübükten bahsediyoruz aslında.
Kasaba halkı bir yandan şikayet ederken bir yandan da Zübükzâde İbrahim'i aralarında barındırmaya devam ederler. Göklere çıkaranlar da onlar, yerin dibine sokmaya çalışanlar da onlar. Dolandırılanlar, inananlar, sövenler, sayanlar, övenler...
10/10
2024 50. kitabı
Özellikle seçim dönemlerinde adını sık hatırlatan, hiç eskimeyecek şahane bir eser. Ben Zübük'ün unutulmamasını onun bu kadar içimizden, bu kadar gerçekci olmasına bağlıyorum. (Zübük olmak kültürümüzün bir parçasıdır.) Folklorik molklorik bilmem ama bence bu kitap başlı başına sosyopolitik ironidir.
Bu kasaba hikayesini, bölgeye yeni atanan bir öğretmenin ağzından dinliyoruz. Öğretmenimiz de Zübükzade'yi Zübükzede vatandaşların ağzından dinlerken kendi merakını, heyecanını biz okuyucalara veriyor. E tabii bir gün meşhur Zübük ile aklı başında, köylü vatandaşlara şimdiye kadar anlam verememiş bu öğretmenimiz de tanışıyor :)
Kısacası insanların ortak çıkarlarından önce kişisel çıkarları sırada olduğu için halkın kendi kendilerine yarattıkları çaresizlikleri de efsaneleri haline geliyor. Aziz Nesin'in bu eseri zaten siyaset aynası değil toplumsal özeleştiridir!
"Filmini zaten defalarca izledim, kitabı da heyecansız kalır" demeyin. Filmde olmayan birçok detay, bazı farklılılar kitabın içinde var.
Oysa zübüklük bizde, bizim içimiz de. Onları biz kendi zübüklüğümüzden yaratıyoruz. Sonra, kendi zübüklüklerimizin bitek zübük'te birleştiğini görünce ona kızıyoruz...
Eşsiz bir kitap oldu benim için... Mizahi yanı bir yana ders niteliğinde bir kitap, şöyle oturup başını ellerinin arasına alıp uzun uzun düşünesi geliyor insanın kitap bittikten sonra.
Evet zübükler her yerde, içimiz de dışımızda orada burada şurada.. toplum olarak sorunumuz eğitimsizlik, okumamazlık, okuduğumuzu anlamamazlık yada. Bilmem kaç yıl olmuş kitap çıkalı ama değişen hiç bir şey yok ülke de her şey ve herkes yine aynı hatta daha kötü...
Yani kitap üzerine uzun uzun sohbetler edilmesi gerekiyor, mutlaka anlayarak okumak gerekiyor diye düşünüyorum. Bir mizahsen değil bu kitapta yer alanlar bunun bilincine varırsak daha da düşünülmesi gereken konular çıkıyor ortaya..
Büyük bir keyif aldım okurken, keyifli okumalar..
Yazar Hakkında
Aziz NesinYazar · 190 kitap
20 Aralık 1915’te İstanbul’da doğdu. İki yıl Darüşşafaka Lisesinde öğrenim gördü. Kuleli Askeri Lisesini bitirdi. Kara Harp Okulu ve Askeri Fen Okulundan mezun oldu. Üsteğmen rütbesindeyken "görev ve yetkisini kötüye kullanmak" suçlamasıyla yargılanıp ordudan uzaklaştırıldı. Bir süre bakkallık yaptı. Ardından gazeteciliğe başladı. Yedigün, Karagöz ve Tan Gazetesinde çalıştı. Cumhuriyet adlı bir magazin dergisi yayınladı. Sabahattin Ali ile birlikte, Marko Paşa, Malum Paşa, Merhum Paşa, Alibaba mizah dergilerini çıkardı. 1951de bir kitapçı dükkanı, ardından bir fotoğraf stüdyosu açtı. 1954ten itibaren Akbaba mizah dergisinde takma isimlerle mizah öyküleri yazdı. Yazın yaşamı boyunda 100ün üzerinde takma isim kullandı. Kemal Tahirle birlikte Düşün Yayınevi’ni kurdu.Yeni Gazete, Akşam ve Taninde köşe yazıları yazdı. Yazarlığı, Öncü, Yeni Tanin ve "Ustura" isimli bir mizah eki de hazırladığı Günaydın gazetesinde sürdürdü. 1962de Zübük isimli mizah dergisini çıkardı. 1963te yayınevinin yanmasının ardından sadece yazmaya başladı. 1972de Çatalcada kimsesiz çocukların eğitimini gerçekleştirmeyi amaçlayan Nesin Vakfını kurdu. Kitaplarının tüm gelirini bu vakfa bağışladı. 1976-1980 arasında her dalda edebiyat ödülleri veren Nesin Vakfı Edebiyat Yıllığını çıkardı. 1979da seçildiği Türkiye Yazarlar Sendikası Başkanlığı görevini yıllarca sürdürdü. Sadece Türk edebiyatının değil dünya mizah edebiyatının da sayılı isimleri arasında yer alan Aziz Nesin, düşünceleri ve yazıları nedeniyle siyasi iktidarlardan sürekli baskı gördü, tutuklandı, yargılandı, sürgün edildi, cezaevlerinde kaldı. 6 Temmuz 1995 tarihinde yaşamını yitirdi. Öykülerinde Türk toplumunu ayrıntılarıyla yansıtır. Anlatımında halk edebiyatının ana öğelerinden yararlanır. Yer yer masal temasıyla ve mizah aracılığıyla günlük olayları, toplumsal aksaklıkları eleştirir. Türk edebiyatında çağdaş mizah yazarlığı tekniklerini geliştiren, genç mizah yazarlarının doğmasına yolaçan yazardır.
