Əslində, Dikenin bu kitabına "nihilizm haqqında kitab" demək çox səthi olardı. Mənə görə, bu, nihilizmin özünün etirafnaməsidir. Diken o qədər gözəl tutur ki, müasir insan nəinki Tanrını öldürüb, hətta öz iradəsini də məhv edib. Amma kitabı oxuyub qurtarıb stolu üstünə qoyanda içimdə qəribə bir narazılıq qalır – sanki Diken xəstəliyi əla diaqnoz edir, amma resepti yazmağa qorxur.
Diken deyir ki, biz passiv nihilizmlə (yəni "hər şey mənasızdır, elə isə oyna-oyna ye" məntiqi) radikal nihilizm arasında parçalanmışıq. Bu gün səhər yuxudan qalxıb sosial mediaya baxırıq – passiv nihilizm. Görürük ki, hamı əylənir, alış-veriş edir, amma gözləri boşdur. Sonra axşam xəbərlərdə terror aktı, zorakılıq görürük – bu da Dikenin "inkar iradəsi" dediyi radikal reaksiyadır. Bu təsvir mükəmməldir. Mən burada Dikeni alqışlayıram, çünki o, kapitalizmin əyləncə sənayesi ilə siyasi ümidsizlik arasındakı əlaqəni şəffaf açır.
Amma narazılığım buradan başlayır. Diken həll olaraq bizə "hadisə" (event), "aqonizm" (mübarizə içindəki birlik) və "antaqonizm" təklif edir. "Yeni bir siyasi subyekt yaranmalıdır" – deyir. Və mən öz-özümə sual verirəm: bu məşhur "hadisə"ni haradan tapaq? Bu gün baş verən bir etiraz hərəkatı götürək – hamısı ya istehlaka udulur, ya da qəddar rejimlər tərəfindən əzilir. Dikenin "subyekt yaratmaq" idealizmi mənə bir az akademik çarəsizlik kimi gəlir. Sanki o, zavodda işləyən işçiyə deyil, öz tələbələrinə – kitablar oxuyub seminar masasında mübahisə edənlərə – müraciət edir.
Mən bu məqamda Dikenlə razılaşmıram. Öz baxışımdan deyim ki, nihilizmdən çıxış yolu kollektiv partlayışda deyil, mikro-səviyyədə təkrar məna qurmaqdadır. Diken unudur ki, insan ən çox böyük ideyalar olmadığına görə deyil, məhz gündəliklikdəki rutin üzündən əziyyət çəkir. Mənə görə, nihilizmin əsl
Bəhram Əhməd - “Paramneziya”
Bu gün sizə Bəhram Əhmədin "Paramneziya" kitabı barədə danışacam. Bu, yazıçıdan oxuduğum ikinci kitabdır. İlk oxuduğum "Vorkuta əkizləri" pis deyildi, bəyənmişdim. Amma mənə görə, yazıçının bu kitabı birincidən qat-qat yüksək səviyyədədir. Sözsüz ki, zövqlər müxtəlifdir, amma mənim fikrim budur.
Bu kitabı mənə hədiyyə edən dostuma təşəkkür edirəm bir daha. Bildiyim qədərilə hal-hazırda satışda yoxdur və tapılması bir az çətindir. Amma təhlilə başlamazdan öncə dərhal bir məqamı vurğulamaq istəyirəm: bu kitabı harda görsəniz, mütləq şəkildə alın və oxuyun. Bu il oxuduğum və sonunda rəsmən "vau" dediyim, heyran qaldığım ən yaxşı kitablardan biridir. Bunu öncədən deyim, biləsiniz.
Kitabın mövzusuna gəlincə, qarşımızda kiçik həcmli, bir oturuşa, bir nəfəsə oxuyub bitirə biləcəyiniz hekaye var. Elə buna görə də mövzu haqqında çox ətraflı danışıb, spoiler vermək istəmirəm.
Hadisələrin mərkəzində Nərmin adlı bir psixoloq, həyat yoldaşı və övladı dayanır. Kənardan hər şey olduqca normal görünür və standart, sakit bir ailə həyatı sürürlər. Lakin günlərin bir günü onun qəbuluna Sevda adında bir qadın gəlir. Məhz bu görüşdən sonra Nərminin bütün dünyası alt-üst olur. O, öz keçmişinin və yaşadıqlarının görünməyən tərəflərini, gizli qalan əsl həqiqətlərini öyrənməyə başlayır. Sevda xanımın nə danışdığını və bu görüşün Nərminin həyatını necə dəyişdiyini bilmək üçün isə bu kitabı mütləq oxumaq lazımdır.
Ümumiyyətlə, mən bu tərz psixoloji triller kitablarını çox sevirəm. Müəllifin məni ustalıqla aldatmasına, kitab boyu ilk səhifədən son səhifəyə qədər böyük bir yalana inandırmasına heyranam. Çünki kitabin sonunda o yalanın əsl üzünü, gizlənən həqiqəti sənə elə çarpıcı ve heyratamiz şəkildə göstərir ki, donub qalırsan. Bir sözlə kitab "tərs köşə" - mən
Pavese heç vaxt bu sətirlərin çap olunacağını düşünməyib. O, sadəcə özüylə danışır, öz ağrısını, öz çaşqınlığını kağıza tökür. Və ən pisi odur ki, mən bu sətirləri oxuyarkən artıq onun sonunu bilirəm – 1950-ci ildə, bu gündəliyi bitirəndən az sonra o, özünə qəsd edəcək. Yəni mən əlimdə tutduğum bu kitabda, sanki bir insanın ölüm hökmünü öz əliylə yazdığı gizli bir etirafnaməni oxuyuram. Bu, insanı çox qəribə bir hala salır.
Mənə elə gəlir ki, Pavese üçün “yaşama uğraşı” ifadəsi məhz bir “zanaət”dir, “məşğuliyyət”dir. O, yaşamağı sanki bir peşə kimi görür: səhər durub işə getmək kimi, nəfəs almağı, sevməyi, yazmağı bir əmək kimi qəbul edir. Amma burada faciəvi bir ziddiyyət var – o, bu peşəni sevmir, buna qabiliyyəti olmadığını düşünür, amma yenə də hər gün durub o işi görməyə çalışır. Düşünürəm ki, məhz bu ziddiyyət onu yazmağa məcbur edir. Əgər həqiqətən yaşamağı bacarsaydı, bu gündəliklər heç vaxt olmazdı.
Kitab boyu onu iki şeyin arasında parçalandığını görürəm: bir tərəfdə intihar düşüncəsi, o biri tərəfdə isə duyğulara, təbiətə, yazmağa olan bağlılığı. O, dağlara, tənhalığa, kənd həyatına vurğundur, amma şəhərdə, insanların arasında boğulur. Sevgi məsələsinə gəldikdə isə, məncə Pavese öz xoşbəxtliyinin ən böyük düşmənidir. O, qadınları elə bir ideala çevirir ki, heç bir canlı insan bu ideala çata bilməz. O, sevgini bir “məsələ” kimi həll etməyə çalışır, amma sevgi həll olunacaq bir tənlik deyil. Və bu uyğunsuzluq onu hər dəfə daha da kədərləndirir.
Ən çox onun özünə qarşı olan amansız dürüstlüyünə heyran qalıram. Pavese heç vaxt özünü yaxşı göstərməyə çalışmır. O, qorxaqlığını, eqoizmini, acizliyini çılpaq şəkildə ortaya qoyur. Elə bil deyir: “Baxın, mən bu qədər zəifəm, bu qədər səhv edirəm, amma bəlkə də bu zəifliklərimi yazmaq mənim yeganə qurtuluşumdur”.
Travma Wulf Dorn təhlil
Travma Məzmun:
Travma, insan zehninin nə qədər mürəkkəb və qaranlıq ola biləcəyini göstərən psixoloji triller janrında yazılmış əsərdir. Hadisələr psixiatriya klinikasında çalışan bir həkimin qarşısına çıxan müəmmalı pasiyentlə başlayır. Pasiyentin söylədikləri əvvəlcə qarışıq və inandırıcı görünməsə də, zaman keçdikcə deyilənlərin arxasında gizlənən dəhşətli həqiqətlərin ola biləcəyi hiss edilir. Bundan sonra əsas qəhrəman keçmişlə bağlı sirrləri araşdırmağa başlayır və hadisələr getdikcə daha təhlükəli və qarışıq hala gəlir.
Kitab boyunca oxucu davamlı olaraq şübhə içində qalır. Kim doğru danışır, kim yalan deyir, hansı xatirələr həqiqətdir, hansı qorxu və travmaların nəticəsidir – bunları ayırd etmək çətinləşir. Hekayə irəlilədikcə keçmişdə yaşanan hadisələrin insan psixologiyasına təsiri, travmaların illərlə insanı izləməsi və zehnin özünü qorumaq üçün qurduğu mexanizmlər ön plana çıxır.
Təhlil:
Wulf Dorn bu əsərdə sadəcə qorxu və gərginlik yaratmır, eyni zamanda travmanın insan həyatına təsirini göstərir. Kitabın ən güclü tərəfi odur ki, oxucuya hər şeyi açıq şəkildə təqdim etmir; əksinə, davamlı suallar yaradır və cavabları yavaş-yavaş ortaya çıxarır. Bu isə kitabı son səhifəyə qədər maraqlı saxlayır.
Əsərdə travma anlayışı yalnız keçmişdə yaşanmış ağır hadisə kimi göstərilmir, həm də həmin hadisələrin insanın düşüncələrinə, qərarlarına və reallığı qəbul etməsinə necə təsir etdiyi göstərilir. Bəzən insan öz xatirələrinin içində itib qalır və gerçəklə qorxular arasındakı sərhəd itir. Kitab məhz bu mövzunu güclü şəkildə çatdırır.
Məncə, Travma oxucunu qorxudan çox düşündürən kitabdır. Oxuduqca anlayırsan ki, insanın ən böyük qorxuları bəzən xaricdə deyil, öz zehninin dərinliklərində gizlənir. Psixoloji gərginlik sevənlər üçün təsirli və uzun müddət yaddaPsikoloji
Travma Məzmun:
Travma, insan zehninin nə qədər mürəkkəb və qaranlıq ola biləcəyini göstərən psixoloji triller janrında yazılmış əsərdir. Hadisələr psixiatriya klinikasında çalışan bir həkimin qarşısına çıxan müəmmalı pasiyentlə başlayır. Pasiyentin söylədikləri əvvəlcə qarışıq və inandırıcı görünməsə də, zaman keçdikcə deyilənlərin arxasında gizlənən dəhşətli həqiqətlərin ola biləcəyi hiss edilir. Bundan sonra əsas qəhrəman keçmişlə bağlı sirrləri araşdırmağa başlayır və hadisələr getdikcə daha təhlükəli və qarışıq hala gəlir.
Kitab boyunca oxucu davamlı olaraq şübhə içində qalır. Kim doğru danışır, kim yalan deyir, hansı xatirələr həqiqətdir, hansı qorxu və travmaların nəticəsidir – bunları ayırd etmək çətinləşir. Hekayə irəlilədikcə keçmişdə yaşanan hadisələrin insan psixologiyasına təsiri, travmaların illərlə insanı izləməsi və zehnin özünü qorumaq üçün qurduğu mexanizmlər ön plana çıxır.
Təhlil:
Wulf Dorn bu əsərdə sadəcə qorxu və gərginlik yaratmır, eyni zamanda travmanın insan həyatına təsirini göstərir. Kitabın ən güclü tərəfi odur ki, oxucuya hər şeyi açıq şəkildə təqdim etmir; əksinə, davamlı suallar yaradır və cavabları yavaş-yavaş ortaya çıxarır. Bu isə kitabı son səhifəyə qədər maraqlı saxlayır.
Əsərdə travma anlayışı yalnız keçmişdə yaşanmış ağır hadisə kimi göstərilmir, həm də həmin hadisələrin insanın düşüncələrinə, qərarlarına və reallığı qəbul etməsinə necə təsir etdiyi göstərilir. Bəzən insan öz xatirələrinin içində itib qalır və gerçəklə qorxular arasındakı sərhəd itir. Kitab məhz bu mövzunu güclü şəkildə çatdırır.
Məncə, Travma oxucunu qorxudan çox düşündürən kitabdır. Oxuduqca anlayırsan ki, insanın ən böyük qorxuları bəzən xaricdə deyil, öz zehninin dərinliklərində gizlənir. Psixoloji gərginlik sevənlər üçün təsirli və uzun müddət yaddaMirhicab Abdullayev - "Kənan və Aylin"
Kitab çox sürətli oxunurdu, sanki yazıçı böyük bir hekayəni qısaldıb təqdim etmişdi bizə. Amma bu qədər qısa bir kitabda niyə bu qədər təkrar fikir var? Dəfələrlə eyni cümlələrin təkrarlanması süni şəkildə kitabın uzadılması deyil, bəs nədir?
Tamam, kitab çox axıcı idi, amma niyə? Çünki hadisələr çox sürətli şəkildə baş verirdi. Yazıçı heç nəyi uzatmır, sanki kitab qısametrajlı film kimi kiçik-kiçik səhnələrdən ibarətdir. Hər səhnə bir-biri ilə bağlıdır, birini qaçırsan, hekayəni itirəcəksən.
Obrazlara gah adları ilə, gah da "müəllim" deyə xitab edilməsi qəribə idi. Standart bir xitab tərzi seçilməli idi məncə. Bir obraz digər obraza bir səhifədə Kənan deyir, digər səhifədə Kənan müəllim deyir. Niyə?
Əsas problemlərdən biri - təkrarçılıq. Birinci səhifədə oxuduğumuz bir şeyi növbəti səhifədə yenə oxuyuruq. Sizcə də bu yorucu deyil? Cümlələrin quruluşunda peşəkarlıq yoxdur, həvəskarcasına yazılmışdı sanki. Bədiilikdən söhbət belə gedə bilməzdi. Ard-arda gələn cümlələrin eyni sözlərlə bitməsi - vurulmuşdu, olmuşdu, yorulmuşdu, durmuşdu və s. hekayəni çox zəif göstərir.
Kitabda çox gözəl fikirlər var idi, məntiqli və kamil düşüncələr. Və demək olar ki, bəzilərində yazıçı ilə həmfikir idim. Lakin üslub və tərz ədəbiyyatdan uzaq idi. Çünki yazıçı məişət, loru və ara söhbətləri ilə çatdırırdı bunları bizə. Deyilənlər ağıllı və mənalı olsa da belə, oxuduqca görürsən ki, cümlələrdə təbiilik əvəzinə sünilik üstünlük təşkil edir və bu da kitabın ciddiyyətini azaldır, səmimiyyətini itirir. O qədər loru dildə danışılır ki, sanki kitab oxumursan, məhəllədə kiminləsə qeybət edirsən.
Amma yazıçının bir çox fikrini, təbliğ etmək istədiyini bəyəndim, fikirləri ilə həmfikirəm. Hər şeydən əlavə, mütaliə etmək mütləqdir ki, yazıçı da gəncləri
Edqar Allan Poe əslində bizə dedektiv hekayəsinin necə yazılmasının dərsini verib, amma bunu o qədər ağıllı edib ki, biz hələ də onun tələsi içindəyik.
Nədən danışıram? Gəlin başdan.
Paris, səhər tezdən anasını öldürmüş kimi qışqırıqlar... İki qadın parçalanmış vəziyyətdə tapılır. Otaq bağlıdır, şübhəli yoxdur, heç bir məntiqi izahat uyğun gəlmir. Polis çaş-baş qalıb. Və sonra səhnəyə Dupin çıxır – yorğanının altında oturan, gecələr düşünən, başqalarının qaçırdığı təfərrüatları görən bu qəribə adam.
Mənim baxış bucağımdan bu hekayə üç şeyi mükəmməl göstərir:
Birincisi, deduksiya bir idman növüdür. Poe Dupin vasitəsilə deyir ki, ağıllı olmaq kifayət deyil – sən rəqibinin (yaxud cinayətkarın) fikirləşdiyi kimi fikirləşməyi bacarmalısan. Məhz buna görə Dupin polis prefektini “dar düşüncəli” adlandırır. Prefekt o qədər “qapalı otaq” stereotipinə öyrəşib ki, ağlına da gətirmir – bəlkə cinayətkar otağa heç girməyib? Bəlkə o, divar, pəncərə, qapı kimi anlayışları alt-üst edən bir varlıqdır?
İkincisi, həll yolu demək olar ki, komikdir – oranqutan. Bəli, meymun. İlk oxuyanda mən də düşündüm: “Nə? Bütün bu atmosfer, bu qan, bu qorxu – bir heyvan üzündən?” Amma Poenun dəhşəti məhz burdadır: insan ağlı ən qeyri-insani şiddəti belə izah etməyə çalışanda, bəzən ən sadə, ən heyvani həqiqəti görmür. Qatil meymun olduğu üçün hekayə zəifləmir, əksinə, güclənir – çünki Poe bizə göstərir ki, cinayət o qədər dərin sirr deyil, sadəcə biz mürəkkəb düşünməyə öyrəşmişik.
Üçüncüsü, məncə hekayənin əsl qəhrəmanı Dupin deyil, oxucudur. Poe bizi hər addımda yanıldır. Biz də polis kimi düşünürük: “Bunu ancaq dəli edə bilər”, “Bunu ancaq qaçaq məhbus edə bilər”. Dupin isə sakitcə jurnalda bir sətri oxuyur – “çox qəribə səs, qətiyyən insan səsi deyil” – və bunu təhlil edir. Məni ən çox heyran
