Yazar:
Cengiz Aytmatov
Tahmini Okuma Süresi:
6 sa. 0 dk.
Sayfa Sayısı:
212
Basım Tarihi:
1973
İlk Yayın Tarihi:
1966
Yayınevi:
Hür Yayınevi
Orijinal Adı:
Rusça: Прощай, Гульсары! [Proshchay, Gul'sary!]
Orijinal Dil:
Rusça
Orijinal Ülke:
Kırgızistan
Ülke:
Türkiye
Dil:
Türkçe
Format:
Karton kapak
Diğer Baskılar
13 diğer baskı · Tümünü Göster
Elveda Gülsarı
17,5bin okunmaÖtüken Neşriyat · Eylül 2023 · 224 s.
Elveda Gülsarı
1.086 okunmaÖtüken · 16 Haziran 2015 · 231 s.
Elveda Gülsarı
785 okunmaKetebe Yayınları · 1 Haziran 2021 · 260 s.
Elveda Gülsarı
524 okunmaNora Kitap Yayınları · Kasım 2018 · 256 s.
Elveda Gülsarı
479 okunmaElips Kitap · 2015 · 252 s.
Elveda Gülsarı
243 okunmaÖtüken Neşriyat · 1996 · 221 s.
Reklam
Yorumlar ve İncelemeler
Merhaba Gülsarı·224 syf.·Edebiyat
10/10
2019 72. kitabı
Elveda Gülsarı’nın inceleme yazmakta zorlanacağım bir eser olduğunu düşünüyorum. Bunun farklı sebepleri var. Mesela, hakkında o kadar çok şey söylemek istiyor ve biliyorum ki, bütün bunların bir yazıya sığması mümkün değil. Bunun dışında, benim için çok fazla duygu yoğunluğuna sebep olan bir yazarın eseri olması da önemli. Zira benim nezdimde, tamamen izafi olarak, yeryüzünün gelmiş geçmiş bütün yazarları bir tarafa, Cengiz Aytmatov bir tarafadır…
Elveda Gülsarı’yı bu ikinci okuyuşumdu. İlkini 1998 yılında, henüz bir üniversite öğrencisi iken yapmıştım. Aradan yıllar geçti; bir delikanlıdan kırk yaşında bir adama evrildim. Dahası o zamanki iyimserliğimden, mutluluğumdan eser yok, hayat benim için sevimsiz bir hal aldı. Ancak bendeki bu köklü değişime rağmen aradan geçen yirmi bir yıl içinde Elveda Gülsarı hakkındaki beğenilerimin değişmediğini, üstelik daha arttığını gördüm.
Elveda Gülsarı, Aytmatov’un 1960’ların sonlarında yazdığı bir eseridir. Artık yazarlığının olgunluk dönemine giren büyük usta, şahane bir esere imza atmıştır. Romanda, bir Aytmatov eserinin pek çok klasiğini görebilmekteyiz. Mesela hikaye geri dönüşlerle anlatılır. Hikayenin kahramanlarından birisi bir hayvandır. Yine bir Kırgız masalına yer verilmiştir. Semboller üzerinden sistem eleştirisi vardır…
Romana artık ihtiyarlamış olan Tanabay ile bir at olan Gülsarı’nın güç bela ilerledikleri sahne ile başlıyoruz. Esas zamanda yaklaşık 5-6 saatlik bir süre geçerken, Tanabay, çok sevdiği atının ki, maalesef kolhoz uygulaması ve komünizm yüzünden at onun değil, devletindir, son anlarında geri dönüşlerle geçmişi hatırlar. Bu hatıraların çoğunda bir zamanların efsane atı olan ve adı dillerden dillere dolaşan Gülsarı da vardır.
Gülsarı, daha yaşına bile girmeden Tanabay’a emanet edilmiş, yorga bir attır.
Elveda Gülsarı
Yaşlı adam Tanabay at arabasını sürer, bozkıra doğru.. Araba tökezler o esnada, telaşlanır; ata bakmak için arabadan aşağı iner. N'oldu Gülsarı? Neden durdun? Takatin mi kesildi? Anlar ki Gülsarı ecel terleri dökmektedir.
Tanabay iç geçirir. Demek sen de yolun sonuna geldin, haa Gülsarı. Aklı gençlik yıllarına gider.
Askerden yeni gelmiştir. O sıralar yeni rejimin hararetli savunucularındandır. Partiye üye olmuş. Demirci ustalığı yapmaktadır.
Bir gün yakın arkadaşı Çora yanına gelir. Ona Yılkı atlarına bakmasını teklif eder. İşte Tanabay'ın Gülsarı ile karşılaşması tam o anda gerçekleşir. Teklifi kabul eder. Yılkı atlarının bakımını üstlenir.
Günlerini Gülsarı'yı yetiştirmekle geçirir. Binbir emek verir. Artık Gülsarı yetişmiş, yarışlara katılabilir hale gelmiştir. Bütün gözler onun üzerindedir, girdiği her yarışı kazanıp dikkatleri üzerine çekiyordur.
Çiftliğe yeni gelen yönetici ise bu sıralarda Gülsarı'nın methini duyar. Ona talip olur. Tanabay ilk zamanlar onu vermek istemez, ama gelgörelim eli mahkum. İstemeye istemeye atı yöneticiye vermeye razı olur.
Yılkıdan ayrılan Tanabay, bu kez parti aracılığıyla koyunların bakımını üstlenir. O zamanlar ağır kış şartları ve bakımsızlık yüzünden çoğu koyun telef olmuş, beklenilen verim alınamamıştır.
Olanları gören müfettiş hemen hesap sorar. Tanabay artık müfettişin pervasızlığına karşı dayanamayacak hale gelir ve zapt edilmeyen atlar gibi müfettişe isyan eder, partiden atılır.
Son olarak kitap, yaşlanan yılkı atı Gülsarı'nın hayata gözlerini kapamasıyla biter. Elveda Gülsarı..
Cengiz Aytmatov’un en çarpıcı eserlerinden biri olan Elveda Gülsarı isimli romanda bozkır yaşamını, zorluklarını, at ile insan arasında kurulan derin bağı işlerken, diğer yandan bireylerin toplum ve sistem karşısındaki mücadelesini konu alır.
Romanın merkezinde ana karakter olarak yaşlı bir köylü olan Tanabay ve onun rahvan atı Gülsarı vardır. Gülsarı öyle sıradan bir at değildir; özgürlüğün, dostluğun, sadakatin, emeğin ve kaybolan değerlerin sembolüdür. Romanda Tanabay’ın gençlik döneminden yaşlılık dönemine kadar geçen süreç içerisinde rahvan atı Gülsarı onun en yakın ve sadık arkadaşı olur. Atın yavaş yavaş yaşlanması ve sonunda ölümü Tanabay’ın kendisini sorgulamasına ve hayallerinin tükenişine tanık olmasını simgeler.
Roman hakkında genel değerlendirmede insan ve hayvan arasındaki sevgi ikliminin yanı sıra Sovyet dönemindeki köylülerin yaşamış olduğu toplumsal baskıları, ideolojik çatışmaları ve yaşanan bireysel dramları etkili bir dil ile okuyucuya sunmaktadır. Gülsarının ölümü bir atın ölümüymüş gibi gözükse de aslında bir yaşam biçiminin ve değerlerinin vedasıdır diyebiliriz. Yazar diğer kitaplarında olduğu gibi bu kitabında da pastoral akıcı bir dil kullanarak trajik bir atmosfer yaratmaktadır. Genel olarak temalar ‘sadakat’, ‘vefa’ , ‘emeğin kutsallığı’ ‘özgürlük’ üzerine kurularak okuyucuyu düşündürür.
Son olarak bu eser sıradan bir roman değildir. Bir vedanın, bir hayat muhasebesinin içerisinde insan hayvan dostluğunun anlatıldığı, değerlerin değişerek zaman içerisinde yıkıcılığını anlatan harika bir kitaptır.
Keyifli okumalar dilerim…
“Elveda Gülsarı” Kitap İncelemesi1000Kitap
Elveda Gülsarı, Aytmatov’un 1960’ların sonlarında yazdığı bir eseridir. Artık yazarlığının olgunluk dönemine giren büyük usta, şahane bir esere imza atmıştır. Romanda, bir Aytmatov eserinin pek çok klasiğini görebilmekteyiz. Mesela hikaye geri dönüşlerle anlatılır. Hikayenin kahramanlarından birisi bir hayvandır. Yine bir Kırgız masalına yer verilmiştir. Semboller üzerinden sistem eleştirisi vardır…
Romana artık ihtiyarlamış olan Tanabay ile bir at olan Gülsarı’nın güç bela ilerledikleri sahne ile başlıyoruz. Esas zamanda yaklaşık 5-6 saatlik bir süre geçerken, Tanabay, çok sevdiği atının ki, maalesef kolhoz uygulaması ve komünizm yüzünden at onun değil, devletindir, son anlarında geri dönüşlerle geçmişi hatırlar. Bu hatıraların çoğunda bir zamanların efsane atı olan ve adı dillerden dillere dolaşan Gülsarı da vardır.
Gülsarı, daha yaşına bile girmeden Tanabay’a emanet edilmiş, yorga bir attır. Bu arada yorga koşusunun ne demek olduğunu merak edenler, bir video açıp izleyebilirler. Çünkü muhteşem bir koşu biçimidir. Asla dörtnala gitmez, ancak uzun mesafede yorulmak bilmeyen yapısıyla çok hızlı giderken, binicisini hiçbir şekilde sarsmaz. Hatta üzerine bir tas su koyun, dökülmez. Öyle asil, öyle muhteşem bir koşudur bu… İşte Gülsarı doğuştan bir taypalma yorga cinsi attır.
Dahası Kırgız ülkesi, özellikle sert kışı, dağları ve hayvancılık faaliyetleri ile keçe çadır, kökbar, kımız, kalpak gibi yerel motifleriyle yine gayet başarılı bir şekilde işlenmiştir.
Velhasıl, Aytmatov büyük bir usta olduğunu burada da bir kez daha ortaya koymuştur. Doğrusu okuyacak kişilerin pişman olacağına pek ihtimal vermiyorum :)))
Keyifli okumalar diliyorum
Bozkırda Rahvan İzlerDüşünce
Puan vermedi·260 syf.·
2025 112. kitabı
“Demek, yaşanan şeyler hiçbir iz bırakmadan unutulmazmış.”
Cengiz Aytmatov
Bozkırın toprağın sevgiyle, sadakatle dolup taştığı o uçsuz bucaksız ovalarda, atların nal sesleri sadece toprağı değil, zamanın ötesine geçen dostlukları da fısıldıyor. Tanabay’la Gülsarı gibi... O kadim topraklardan yükselen, Gülsarı’nın dörtnala koşarken ardında bıraktığı toz bulutu, "Atın ayaklarının kaldırdığı toz, bir çizgi gibi bozkırı, bir baştan bir başa hızla geçerken, durgun havalarda tepkili uçakların gökyüzünde bıraktığı iz benzeri beyaz bir şerit yolun üstünde asılır kalırdı.(s.43) İşte tam da bu görüntü, Cengiz Aytmatov ‘un ustalığıyla Tanabay ile Gülsarı arasındaki o eşsiz bağı, sadece bir insanla hayvan arasındaki bir dostluktan çok daha fazlasını, hem bireysel acıların hem de toplumun ruhunda açılan derin yaraların sessiz bir tanığı olduğunu gözler önüne seriyor. Bu bağ, bozkırın kalbinde, tüm çıplaklığıyla atın rahvan yürüyüşündeki asaleti gibi ayakta duran bir hikayeyi anlatıyor...
İdealist bir Sovyet köylüsü olan Tanabay, gençlik yıllarından itibaren Sovyet devrimine ve kolektif yapıya yürekten inanmış, bu uğurda cephelerde savaşmış, inandığı sistemin köy halkı için refah, eşitlik ve adalet getireceğine gönülden bağlı birisi.
Tanabay’ın sadakat, pişmanlık ve içsel muhasebe arasında gidip geldiği yaşantısında Gülsarı ile birlikte çobanlık yapıp, dağları aşıyorlar, yarışlara katılarak, galibiyetlerle birlikte Tanabay içindeki adanmışlığın ödülünü alıyor. Gülsarı, Tanabay için sadece bir at olmaktan çok ötede, özgürlüğün, asaletin, sadakatin sembolü oluyor. Çocukluk düşlerinin, köylü sabrının, savaşın ve barışın iç içe geçtiği kocaman bozkırda Gülsarı’nın rahvan yürüyüşündeki yeleleri rüzgârda savruldukça, Tanabay’ın yüreği de
Cengiz Aytmatov
Bozkırın toprağın sevgiyle, sadakatle dolup taştığı o uçsuz bucaksız ovalarda, atların nal sesleri sadece toprağı değil, zamanın ötesine geçen dostlukları da fısıldıyor. Tanabay’la Gülsarı gibi... O kadim topraklardan yükselen, Gülsarı’nın dörtnala koşarken ardında bıraktığı toz bulutu, "Atın ayaklarının kaldırdığı toz, bir çizgi gibi bozkırı, bir baştan bir başa hızla geçerken, durgun havalarda tepkili uçakların gökyüzünde bıraktığı iz benzeri beyaz bir şerit yolun üstünde asılır kalırdı.(s.43) İşte tam da bu görüntü, Cengiz Aytmatov ‘un ustalığıyla Tanabay ile Gülsarı arasındaki o eşsiz bağı, sadece bir insanla hayvan arasındaki bir dostluktan çok daha fazlasını, hem bireysel acıların hem de toplumun ruhunda açılan derin yaraların sessiz bir tanığı olduğunu gözler önüne seriyor. Bu bağ, bozkırın kalbinde, tüm çıplaklığıyla atın rahvan yürüyüşündeki asaleti gibi ayakta duran bir hikayeyi anlatıyor...
İdealist bir Sovyet köylüsü olan Tanabay, gençlik yıllarından itibaren Sovyet devrimine ve kolektif yapıya yürekten inanmış, bu uğurda cephelerde savaşmış, inandığı sistemin köy halkı için refah, eşitlik ve adalet getireceğine gönülden bağlı birisi.
Tanabay’ın sadakat, pişmanlık ve içsel muhasebe arasında gidip geldiği yaşantısında Gülsarı ile birlikte çobanlık yapıp, dağları aşıyorlar, yarışlara katılarak, galibiyetlerle birlikte Tanabay içindeki adanmışlığın ödülünü alıyor. Gülsarı, Tanabay için sadece bir at olmaktan çok ötede, özgürlüğün, asaletin, sadakatin sembolü oluyor. Çocukluk düşlerinin, köylü sabrının, savaşın ve barışın iç içe geçtiği kocaman bozkırda Gülsarı’nın rahvan yürüyüşündeki yeleleri rüzgârda savruldukça, Tanabay’ın yüreği de
9/10
2022 26. kitabı
“Ölesiye bitesiye çalışmamın sonunda, ola ola halk düşmanı mı olacaktım? Bana böyle mi diyeceklerdi?”
Ah Tanabay, böyle mi olacaktı sonunuz? Ümitlerin, hayallerin böyle mi tükenecekti bir bir? Sen güneşli günler görmeyi umarken hep böyle kış mı görecektin?
Roman Tanabay ve Gülsarı’nın yaşlılık günleri ile başlıyor, daha sonra geriye dönüşlerle Gülsarı’nın doğumundan ölümüne kadar yolculuk, Tanabay’ın gençliği, devrime inanışı ve kendisini devrime vermesi fakat tüm bunların boşa çıkmasıyla sona eriyor. Tanabay ve Gülsarı’nın romanın başındaki ölüm yolculuğu bana bu yüzden Gün Olur Asra Bedel kitabını anımsattı.
Tanabay’ın eşiyle ilişkileri, dostu Çora’yla ilişkileri, bir bütün olduğu her duygusunu hisseden Gülsarı’yla ilişkileri öyle güzeldi ki tüm duyguları yüreğimde hisssettim.
Ama en çok da Tanabay’a üzüldüm. Savaştan sağ dönmüş devrim için her şeyi yapan, abisini bike devrim için gözden çıkaran Tanabay’ın sonunda vatan düşmanı olarak görülmesi, kendini parçalarcasına güzel günlere, devrime inanması uğruna çalışması fakat tüm bunların boşa çıktığını görmesi öyle üzücüydü ki… Vatan düşmanı olarak suçladığında bile “Merhamet bekleyecek değilim. Niye merhamet bekleyeyim ki? Suçlu muyum ben?” diye düşünmesi aslında o dönemde yaşanan aksaklıkları göstermesi açısından çok etkileyiciydi. Yaşadıklarına rağmen Tanabay yine de gençlerden ümidini kesmez, hala ümit etmeye devam eder.
Aytmatov bunların yanında mankurtlaşmayı, kendi değerlerine, geleneklerine yabancılaşmayı, toplumun ortak bilincinin yitmesini, yaşlanan Gülsarı’yla çok güzel anlatmış. Bana göre Gülsarı toplumun ortak bilincidir, geçmişidir. Romanın başında Gülsarı ve kamyonu yan yana getirmesi aslında gelenek ve teknolojinin yan yana gelmesidir. Gülsarı’nın sonu aslında toplum bilincinin, geleneklerinin,
“Yaşar Kemal’den,Cengiz Aytmatov’a”biz bütünüz!
Bir yazarla tanışmanın ya da bir kitabı okumanın belli bir zamanı olduğunu düşünürdüm hep. Artık bu düşüncemi, “farklı yazarları üst üste okumanın bile bir zamanı var” diye güncelliyorum.
Cengiz Aytmatov’u anlayabilmenin kilidi, bende Yaşar Kemal’i okumakla açıldı. Fark ettim ki bir yazarı zamanın unutma gücüne karşı dirençli kılan şey; bir ideolojiyi ya da bir olayı savunması değil, ezilen, susan, yalnız kalan, adaletsizliğe uğrayan insanların hayatlarını farklı topraklarda, farklı coğrafyalarda kaleme almasıymış.
Fark ettim ki bir yazar topraktan bahsederken aslında bir milletin mekânını değil; hafızasını, kaderini ve kimliğini anlatırmış.
Fark ettim ki destanlar, masallar, efsaneler ve halk anlatıları romanın içine kaynaştırılınca hikâye daha da derinleşirmiş.
Fark ettim ki bir eşkıyalıkla bir suskunluk, insanın yüreğine aynı ölçüde dokunabilirmiş.
Fark ettim ki rüzgâr, dağ, nehir, bozkır ya da bir romanda yer alan bir at; neredeyse bir roman karakteri gibi insanlarla konuşur, onlarla birlikte acı çeker, birlikte direnebilirmiş.
Fark ettim ki bir toplumun sosyolojik, psikolojik ve toplumsal altyapısı en iyi romanlar üzerinden tahlil edilebilirmiş.
Fark ettim ki İnce Memed, Hatçe, Abdi Ağa, Tanabay, Gülsarı… hepsi bizmişiz.
Biz, bir bütünün içinde yer alan mükemmel parçalarmışız.
Yaşar Kemal ile Cengiz Aytmatov ; coğrafyaları ayrı, yaraları aynı yazarlarmış.
O yüzden ikisini üst üste okumak müthiş bir denk gelişti. “Neden bu yaşıma kadar okumadım?” diye yakınmayacağım; dediğim gibi, her şeyin bir zamanı varmış.
Gelelim Elveda Gülsarıya.
Tanabay’ın çıktığı yolculukta, dünyada belki de en sevdiği Gülsarı’ya veda edeceğini anladığı o anda; oturup geçmişiyle yüzleştiği kısacık bir anın bir romana sığdırılmasıdır. Bir atın hikâyesi gibi görünse de aslında zamanın, sistemin ve
Yaşar Kemal ile Cengiz Aytmatov ; coğrafyaları ayrı, yaraları aynı yazarlarmış.
O yüzden ikisini üst üste okumak müthiş bir denk gelişti. “Neden bu yaşıma kadar okumadım?” diye yakınmayacağım; dediğim gibi, her şeyin bir zamanı varmış.
Gelelim Elveda Gülsarıya.
Tanabay’ın çıktığı yolculukta, dünyada belki de en sevdiği Gülsarı’ya veda edeceğini anladığı o anda; oturup geçmişiyle yüzleştiği kısacık bir anın bir romana sığdırılmasıdır. Bir atın hikâyesi gibi görünse de aslında zamanın, sistemin veElveda Gülsarı
Elveda Gülsarı beni gerçekten çok etkileyen içimi sızlatan bir kitap oldu. Yaşlı bir adam olan Tanabay ile emektar atı Gülsarı’nın hikayesi üzerinden aslında koskoca bir SSCB sisteminin insanı ve doğayı nasıl ezdiğini anlatıyor.
En çok dokunan kısım ise ikisinin kaderinin aynı olmasıydı. İkisi de ömür boyu çalışıp çabalıyor ama ellerinde kalan tek şey hayal kırıklığı ve yalnızlık oluyor. Gülsarı sadece bir at değil, Tanabay'ın elinden kayıp giden gençliği ve umutları gibi. Sadakati ve emeği bu kadar samimi anlatan çok az kitap vardır, kesinlikle herkesin okuması lazım.
Zaman kimseyi kayırmaz,her canlı yaşlanır, her şey eskir.1000Kitap
Gülsarı ve Tanabay'ın hüzünlü ve aynı kaderin farklı şekilde yaşanmasının hikayesi.
Gülsarı, güçlü hızlı ve muazzam güzel bir at. Tanabay Sovyetler birliğinde küçük çiftçinin ürünlerini, topraklarını, üretim araçlarını birleştirerek kurdukları çiftlikte bir çalışan.
Gülsarı ve Tanabay'ın yolları Gülsarı daha küçücükken ve Tanabay genç bir adamken kesişmiş. Aralarında güçlü bir bağ oluşmuş. Tanabay'ın gözbebeği Gülsarı. Ancak zamanla elinden yitip gider. Sovyet düzeni içinde Tanabay yıllarca emek verip çalışmış ancak karşılığını alamamamış tıpkı Gülsarı'nın sahiplerinden gerekli bakımı ve sevgiyi alamayıp zamanla gücünü yitirip çökmesi gibi.
Sadece bir atın değil, emeğin ve boşa geçmiş bir ömrün hikayesi. İkisininde kaderi aslında aynı. Çok çalışmak ve hak ettikleri değeri görememesi sonucu yavaş yavaş tükenmek.
Aytmatov askında bu hikayede insanı yoranın bedensel işler değil de kalben biriktirdiği acılar olduğundan çok güzel bir şekilde bahsetmiş.
Hüzünlü, duggusal bir eser olmuş.
Herkes kendi çağını Yaşar.Cengiz Aytmatov bir atın doğumundan ölümüne kadar hayatını adım adım bize anlatırken, sahibi Tanabay'ın can çekiştiren çok sevdiği atının yanında gençliğini, yaşlılığın, Umut ve umutsuzluğunu, sevap ve günahlarını kendisiyle ve geçmişiyle hesaplaşmasını okurken devrime inanmış kendilerine mutlu yarınlara adamış
Kırgız- kazak kültürünü töresini tanıyoruz.
Cengiz Aytmatov 
Elveda Gülsarı kitabı bizlere aşk ve heyecanı sevginin gücünü ve değerini bizlere yoğun olarak hissettiriyor.
"Zaman kimseyi kayırmaz. "
Zaman durmadan Akar yerinde asla durmaz. Bu nedenle zamanınızı kime vereceğinizi
gerektiğinin önemini anlayarak keyifli okumalar dilerim.
Cengiz Aytmatov bir atın doğumundan ölümüne kadar hayatını adım adım bize anlatırken, sahibi Tanabay'ın can çekiştiren çok sevdiği atının yanında gençliğini, yaşlılığın, Umut ve umutsuzluğunu, sevap ve günahlarını kendisiyle ve geçmişiyle hesaplaşmasını okurken devrime inanmış kendilerine mutlu yarınlara adamış
Kırgız- kazak kültürünü töresini tanıyoruz.
Cengiz Aytmatov Elveda Gülsarı kitabı bizlere aşk ve heyecanı sevginin gücünü ve değerini bizlere yoğun olarak hissettiriyor.
"Zaman kimseyi kayırmaz. "
Zaman durmadan Akar yerinde asla durmaz. Bu nedenle zamanınızı kime vereceğinizi
gerektiğinin önemini anlayarak keyifli okumalar dilerim.Yazar Hakkında
Cengiz AytmatovYazar · 68 kitap
Cengiz Aytmatov, (Kırgızca: Чыңгыз Айтматов (Çıňğız Aytmatov), Rusça: Чингиз Торекулович Айтматов) (d. 12 Aralık 1928, Kırgızistan - ö. 10 Haziran 2008, Almanya).
Ünlü Kırgız Türkü edebiyatçı, gazeteci, çevirmen ve siyasetçi. 12 Aralık 1928 tarihinde Kuzeybatı Kırgızistan'daki Talas eyaletinin Şeker köyünde doğdu. Babası Torekul Aytmatov, Sovyet Kırgızistanı'nda seçkin devlet adamı idi, ancak 1937'de tutuklandı ve 1938'de kurşuna dizildi. Tatar kızı olan annesi Nagima Hamziyevna Abdulvaliyeva tiyatro aktrisiydi. Adı, Cengiz Han'dan esinlenerek konulmuştur.
Gençliği sıkıntılı bir döneme denk gelmişti. O dönemde zaten yeni yerleşmeye başlayan siyasî sistemle, bir de savaşla mücadele etmek zorundaydı. Çok genç yaşta çalışmaya başladı; çünkü II. Dünya Savaşının SSCB üzerindeki etkileri gençleri de etkiliyordu, yetişkinler savaşta olduklarından, gençlere büyük iş düşüyordu. On dört yaşında köyündeki sekreterliğe girdi. Burada tarım makinelerinin sayımı, vergi tahsildarlığı gibi işlerde çalıştı. Köyünden, Kazakistan'a giderek Cambul Veterinerlik Teknik Okulu'nda okudu. Daha sonra şimdiki Kırgızistan'ın başkenti olan Bişkek'e giderek burada Frunze Tarım Enstitüsü'nde öğrenimine devam etti. Ardından Maksim Gorki Edebiyat Enstitüsü'ne geçti ve 1956 ile 1958 yılları arasında Moskova'da okudu. Yazmaya bu yıllarda Pravda gazetesinde başladı. Yazdığı eserleriyle üne kavuştu ve 1957 yılında Sovyet Yazarlar Birliği'ne üye kabul edildi. 1963'te Lenin Ödülü'nü aldı. Eserleri yüz elliyi aşkın dile tercüme edildi. 1990-1994 yıllarında Sovyetler Birliği'ni ve Rusya Federasyonu'nu, sonra ise 2008 yılına kadar Kırgızistan Cumhuriyeti'ni büyükelçi olarak temsil etti.
Aytmatov, Gün Olur Asra Bedel romanının film çekimleri için gittiği Rusya'nın Tataristan Cumhuriyeti'nin başkenti Kazan'da 16 Mayıs 2008'de rahatsızlandı ve böbrek yetmezliği teşhisiyle tedavi için Almanya'ya getirildi. Almanya'nın Nürnberg kentindeki Klinikum Nord'da tedavi gören Cengiz Aytmatov, komaya girdi.10 Haziran 2008 tarihinde Nürnberg'de hayatını yitirdi.
