Yazar:
Cengiz Aytmatov
Çevirmen:
Refik Özdek
Tahmini Okuma Süresi:
3 sa. 51 dk.
Sayfa Sayısı:
136
Basım Tarihi:
Mart 2022
İlk Yayın Tarihi:
1963
Yayınevi:
Ötüken Neşriyat
Orijinal Adı:
Rusça: эне жер [ene jer]
Orijinal Dil:
Rusça
Orijinal Ülke:
Kırgızistan
ISBN:
9789754371543
Ülke:
Türkiye
Dil:
Türkçe
Format:
Karton kapak
Diğer Baskılar
15 diğer baskı · Tümünü Göster
Toprak Ana
72,2bin okunmaÖtüken Neşriyat · Mart 2022 · 136 s.
Toprak Ana
2.018 okunmaKetebe Yayınları · Mayıs 2021 · 148 s.
Toprak Ana
1.464 okunmaNora Kitap · Ekim 2018 · 148 s.
Toprak Ana
568 okunmaElips Kitapları · Ekim 2012 · 120 s.
Toprak Ana
404 okunmaVarlık Yayınları · 1995 · 147 s.
Toprak Ana
468 okunmaYabancı Romanlar · Eylül 2011 · 143 s.
Reklam
Yorumlar ve İncelemeler
Toprak Ana
Dünya Kadınlar Gününde Atatürk'ün bir sözünü paylaşmıştım. "Yeryüzünde gördüğünüz her şey kadının eseridir" diye..
Gelgelelim o gün bu iletiyi görenler.. Allah Allah olur mu öyle şey? Der gibi yorumlar aldım.
İçimden ister kabul edin, ister etmeyin, ama öyle demek, gelmişti..
Bir yerde okumuştum. Victor Hugo'nun bir sözü vardı. "Hepimizin bir annesi var Toprak." diye.
Hatta aranızda bilen var mı? Bilmiyorum. "İlkbaharda usul usul yürü; toprak ana hamiledir, denir..
Açıkçası Toprak deyince ne anlıyoruz? Toprak sadece üzerine bastığımız, bitkilerin yetiştiği yer mi? Toprağa, Ana sıfatının verilmesi, sizce bu yüzden mi? Bana kalırsa hiçte değil.. Toprak bunlardan çok daha fazlası..
Bir ananın gözyaşlarını okuyoruz kitapta.. Toprağa içini döküyor. Caynak, Kasım, Maysalbek; üç oğlu ve kocası Savankul savaşa gidiyor, bir daha dönemiyorlar. Ama o, yine de çaresizim demiyor, gelini Aliman'la hayata dört elle sımsıkı sarılıyor, İçlerindeki umudu hiçbir zaman tüketmeden.. Tesellisi "Toprak Ana'ya" dayanarak..
Savaştan arta kalan açlık, sefalet, yoksulluk, ölüm haberleri.. Her geçen gün yürekleri dağılıyor. Dayanılır mı bu acılara?
Savaş, yandığın yerde sön.. Bizlerden uzak ol..
Bize yardım et Toprak Ana, savaş bitsin. Eski günlerdeki gibi huzur bizleri bulsun..
###
Son söz..
Kuşkusuz, Toprak Ana çok kıymetli bir eser. Tolganay'ın toprakla dertleştiği satırlar, okuyucuyu etkisi altında bırakıyor. İçinizden Toprak Ana gibi Tolganay'ın sırtını sıvazlayıp "üzülme geçecek, bitecek bunlar" demek geliyor.
Demem o ki Değerli Dostlar, eserle birlikte sizler de artık bir "Toprak Ana" oluyorsunuz.
Kırgızlı yazar Cengiz Aytmatov'un kalemi gerçekten muazzam. Yazar okuyucunun bam telini yakalamayı çok iyi başarmış. Mutlaka okuyun, derim.
Eminim Aşık Veysel'in söylediği
Bir Kahraman Türk Kadınının DramıCengiz Aytmatov un okuduğum 3.kitabı.Diğerleri 
Beyaz Gemi ve 
Gün Olur Asra Bedel idi. 3 kitabı da harika. Türk Roman tarihinin sanırım 
Sabahattin Ali , 
Yaşar Kemal , 
Ahmet Hamdi Tanpınar , 
Reşat Nuri Güntekin gibi çok büyük kalemlerinin üstüne adını yazabileceğim tek isim olur bence Aytmatov.Bildiğiniz gibi kendisi Kırgız Türkü.
Cengiz Aytmatov, 
Toprak Ana isimli bu kitabı 1963 te neşretmiştir.Lenin Ödülü de almıştır bu kitap.Kitap, 2.Dünya Savaşında bir köyü anlatır.Yazarın ilk romanıdır ayrıca kitap ve kendi hayat hikayesinden de izler barındırmaktadır.
Konu, Tolgonay isimli bir köy kadının, annesinin etrafında döner.Romanın başkişisi bu kişidir.Sürekli derdini Toprak Anayla paylaşır, bazen ileriye dönük, bazen de geriye dönük zaman tünelinde hareket metodu ile yazar, bize bu kadının etrafında dönen hikayeyi sunar.
Kolhoz terimini kitapta çok sık görürsünüz.Bu teknik aslında devletin 99 yıl gibi sembolik bir biçimde halka tarım yapması için kendi arsalarını kiralama metodudur.İşte Tolgonay ve eşi, hatta köy halkı bu metot sayesinde geçimini sağlayan köy halkıdır.Eşinin adı Suvankul dur Tolgonay ın.Kasım, Maysalbek ve Caynak adında 3 tane oğulları olur.Kasım ın eşi Aliman, Tolgonay ın öz kızı gibi gördüğü bir kişidir.Kitabın bana göre asıl başkişisi Aliman dır.Dram yüklü sahnelerin altından hep onun adı çıkar.İlerleyen bölümlerde, savaş patlak verir ve ne yazık ki Tolgonay hem oğullarını hemde eşini savaşa göndermek zorunda kalır.Kitap çok kısa spoiler girmek istemiyorum.Aliman ın hayatı sizi parçalayacak.Savaşa bir kez daha lanet okuyacaksınız.Zaten Cengiz Aytmatov un da amacı lanet okumamızdır.Çünkü biliyorsunuz kendisi de babasından dolayı bir savaş mağdurudur.Tolgonay, bir dik duruşlu, kahraman Türk kadının simgesidir.Tüm tarım işleri ona kalır ve üstesinden rahatça gelir.
Kitabı beğenmemek ne mümkün.Kısacık sadece 135 sayfa amaEdebiyat
Cengiz Aytmatov un okuduğum 3.kitabı.Diğerleri Beyaz Gemi ve Gün Olur Asra Bedel idi. 3 kitabı da harika. Türk Roman tarihinin sanırım Sabahattin Ali , Yaşar Kemal , Ahmet Hamdi Tanpınar , Reşat Nuri Güntekin gibi çok büyük kalemlerinin üstüne adını yazabileceğim tek isim olur bence Aytmatov.Bildiğiniz gibi kendisi Kırgız Türkü.
Cengiz Aytmatov, Toprak Ana isimli bu kitabı 1963 te neşretmiştir.Lenin Ödülü de almıştır bu kitap.Kitap, 2.Dünya Savaşında bir köyü anlatır.Yazarın ilk romanıdır ayrıca kitap ve kendi hayat hikayesinden de izler barındırmaktadır.
Konu, Tolgonay isimli bir köy kadının, annesinin etrafında döner.Romanın başkişisi bu kişidir.Sürekli derdini Toprak Anayla paylaşır, bazen ileriye dönük, bazen de geriye dönük zaman tünelinde hareket metodu ile yazar, bize bu kadının etrafında dönen hikayeyi sunar.
Kolhoz terimini kitapta çok sık görürsünüz.Bu teknik aslında devletin 99 yıl gibi sembolik bir biçimde halka tarım yapması için kendi arsalarını kiralama metodudur.İşte Tolgonay ve eşi, hatta köy halkı bu metot sayesinde geçimini sağlayan köy halkıdır.Eşinin adı Suvankul dur Tolgonay ın.Kasım, Maysalbek ve Caynak adında 3 tane oğulları olur.Kasım ın eşi Aliman, Tolgonay ın öz kızı gibi gördüğü bir kişidir.Kitabın bana göre asıl başkişisi Aliman dır.Dram yüklü sahnelerin altından hep onun adı çıkar.İlerleyen bölümlerde, savaş patlak verir ve ne yazık ki Tolgonay hem oğullarını hemde eşini savaşa göndermek zorunda kalır.Kitap çok kısa spoiler girmek istemiyorum.Aliman ın hayatı sizi parçalayacak.Savaşa bir kez daha lanet okuyacaksınız.Zaten Cengiz Aytmatov un da amacı lanet okumamızdır.Çünkü biliyorsunuz kendisi de babasından dolayı bir savaş mağdurudur.Tolgonay, bir dik duruşlu, kahraman Türk kadının simgesidir.Tüm tarım işleri ona kalır ve üstesinden rahatça gelir.
Kitabı beğenmemek ne mümkün.Kısacık sadece 135 sayfa ama
Puan vermedi
Cengiz Aytmatov, kalemi bir annenin ağzından toprağa, insana, insanlığa ve varoluşa sesleniyor. Sahi neydi bizi ayakta tutan sebepler?
İnsanlığın ihtiyacı olan toprak gani gani verilmişken neyin telaşı? Kimin savaşı?
Bu kitapta asıl kahraman insan değil, dayanma gücü.
Toprak Ana bir kadın hikâyesi gibi başlar ama hızla şuna dönüşür:
İnsan ne kadar kaybedebilir ve yine de ayakta kalabilir?
Tolgonay bana göre:
Güçlü olduğu için güçlü değil
Başka seçeneği olmadığı için ayakta kalan biri
O yüzden kahramanlaştırılmaz, süslenmez.
Acısı sessizdir. En vurucu tarafı da bu.
Kitaptaki savaş aslında cephede değil:
Tarlada
Evde
Bekleyişte
Toprağı kazarken
Toprak burada çok net bir sembol:
Her şeyi alıyor (oğulları, kocayı, umudu)
Ama aynı zamanda hayatta kalmayı da öğretiyor
En can acıtıcı tarafı şurası:
Toprak Ana, isyan etmez.
Çünkü isyan edecek lüksü yoktur.
Ve bence kitap tam olarak şunu söylüyor:
Erkekler savaşta ölür
Kadınlar savaş bittikten sonra da yaşamaya devam etmek zorunda kalır
Bir kadının daha doğrusu bir ananın gözünden yitirilen dünyanın , varlığın , duyguların ve çaresizce kabullenmişliğin ölüm adlı yazgının çarpıcı hissizliği her zerrimize sirayet ediyor.Kendi hallerinde yaşayan toprak anadan geçimini sağlayan bir ailenin savaş çıktıktan sonra evdeki tüm erkeklerin ağacın yaprakları gibi dökülmesi savaşın ne denli ağır olduğunu her sayfada gözlerimiz dolarak okuyoruz.Aileden eksilen her can kalanların ölümüdür.
Ey “Tutunamayanlar”… bak ve örnek al:)
Puan vermedi·136 syf.··
2025 13. kitabı
·35 günde okudu
·Okunma: 01 Aralık 2025 15:37
·Eyy “Tutunamayanlar”… Bu lafım sana. Bak ve Örnek al bu kitabı. Demek ki neymiş? Aşırı sade bir dille yazılmış olsa da bir kitap, yüreklere dokunabiliyormuş.
Puan vermedi·136 syf.·
2024 64. kitabı
Bozkır’ın “uluu Romanı”*
Kırgız bozkırının ikliminde betimlemeleriyle, olay örgüsüyle, yaşamı dile getirişiyle Cengiz Aytmatov ‘un ilk romanı ve kendi hayatından izleri barındırıyor. yazarlığın uluu kalemi, yazdığı kurgusal olabilir fakat esinlendiği gerçeği yaşatıyor, köydeki sosyal hayatta olanlardan, aile hayatından aktardıklarıyla Müthiş roman* okurken bu gerçek dediğim o kadar çok sahne oldu ki fazlasıyla duygusal sahneler geçidinden geçiriyor. Okuduğum romanlar arasında geç kaldığım duygusunu bu kadar hissettiren ender kitaplardan birisi.Okuyacak olanların ertelememesini tavsiye ederim. Kitaptaki tasvirleri çok kısa ve olayların içinde üslubuyla sürükleyiciliğini arttırıyor.
Kitabın öznesi o kadar büyük ki bütün yük yine kadınların omuzlarında, dişini tırnağına takmış gaileli hayatını idame ettirme, her şeyi düzene koyma, geride bırakılan hayatlara sahip çıkmak için verilen azim dolu mücadeleler hayata dair olanla, hayatın bütünleşmesi.Toprakta anne gibidir, anneyi anımsatır, tohumu verirsin, ana gibi sana hazineye dönüştürür, içinde cevherleri barındırır, insanlığın bütün hazinesini içinde saklar kadınlar gibi, su verir, hayat katar, yağmurun kokusuyla bütünleşir, sevgi kokar.Kitabın öznesi de kadınlar, bu dünya da hayatın öznesi de kadınlar. Topluma yön veren, toplumu düzenleyen, görmeyen gözlere bu budur diyen hepsi Nadide kadınlar. Hayatı ihtimamla, itinayla yoluna koyan kadınlar, hepsine yürekten teşekkür ediyorum. Toprak ana, “Ana” olana içini döküyor bu nüans Cengiz Aytmatov’un kalemini incileştiriyor.
Savaşın acı gerçekleriyle yüzleştiriyor. Toprak Ana , karakterleri öyle bir iklimde hayatlarını sürdürüyorlar ki yazar adeta “Toprak bile sizin çektiğiniz acıları çekmedi” dedirtiyor. Kitapta ikinci dünya Savaşını anlatıyor fakat argüman olarak “neden” sorusunu o
Cengiz Aytmatov ‘un ilk romanı ve kendi hayatından izleri barındırıyor. yazarlığın uluu kalemi, yazdığı kurgusal olabilir fakat esinlendiği gerçeği yaşatıyor, köydeki sosyal hayatta olanlardan, aile hayatından aktardıklarıyla Müthiş roman* okurken bu gerçek dediğim o kadar çok sahne oldu ki fazlasıyla duygusal sahneler geçidinden geçiriyor. Okuduğum romanlar arasında geç kaldığım duygusunu bu kadar hissettiren ender kitaplardan birisi.Okuyacak olanların ertelememesini tavsiye ederim. Kitaptaki tasvirleri çok kısa ve olayların içinde üslubuyla sürükleyiciliğini arttırıyor.
Kitabın öznesi o kadar büyük ki bütün yük yine kadınların omuzlarında, dişini tırnağına takmış gaileli hayatını idame ettirme, her şeyi düzene koyma, geride bırakılan hayatlara sahip çıkmak için verilen azim dolu mücadeleler hayata dair olanla, hayatın bütünleşmesi.Toprakta anne gibidir, anneyi anımsatır, tohumu verirsin, ana gibi sana hazineye dönüştürür, içinde cevherleri barındırır, insanlığın bütün hazinesini içinde saklar kadınlar gibi, su verir, hayat katar, yağmurun kokusuyla bütünleşir, sevgi kokar.Kitabın öznesi de kadınlar, bu dünya da hayatın öznesi de kadınlar. Topluma yön veren, toplumu düzenleyen, görmeyen gözlere bu budur diyen hepsi Nadide kadınlar. Hayatı ihtimamla, itinayla yoluna koyan kadınlar, hepsine yürekten teşekkür ediyorum. Toprak ana, “Ana” olana içini döküyor bu nüans Cengiz Aytmatov’un kalemini incileştiriyor.
Savaşın acı gerçekleriyle yüzleştiriyor. Toprak Ana , karakterleri öyle bir iklimde hayatlarını sürdürüyorlar ki yazar adeta “Toprak bile sizin çektiğiniz acıları çekmedi” dedirtiyor. Kitapta ikinci dünya Savaşını anlatıyor fakat argüman olarak “neden” sorusunu o☆Hepimiz aynı teknenin farklı zamanlarda sarılmış yumaklarıyız☆Cengiz Aytmatov 1928 yılında Kırgızistan'ın başkenti Bişkek'e bağlı Talas Vadisi'nde yer alan Şeker Köyü'nde doğmuştur. Babası Törekul Aytmatov, annesi Nagima Hamzayevna Aytmatova'dır. Memur olan babası 1937 yılında Stalin'in temizlik harekâtında öldürülen kurbanlar arasındadır. Annesi çeşitli memuriyetlerde bulunmuş ve dört çocuğunu kendi başına büyütmek durumunda kalmıştır. İlkokula kendi köyünde giden Cengiz Aytmatov, babaannesi Ayıkman Hanım'dan dinlediği ninniler, masallar, ve efsanelerle yetişmiştir. Toprak Ana kitabını anne ve babasına atfetmiştir.
Kırgızistan'ın bir köyünde yaşayan ve tarımla uğraşan bir ailenin savaş yüzünden parçalanması, anne Tolgonay'ın 3 oğlunu ve eşini askere göndermek zorunda kalmasıyla orduya destek için köylüyle beraberce çabalamaları, acıları ve hayata tutunma çabasını toprak ana ile diyalog şeklinde mazi olan fakat acısı hâlâ hissedilen kayıpları olayları anlatmaktadır.
"𝑯𝒂𝒚𝒂𝒕 𝒃𝒊𝒛𝒊𝒎 𝒉𝒆𝒑𝒊𝒎𝒊𝒛𝒊 𝒂𝒚𝒏𝜾 𝒕𝒆𝒌𝒏𝒆𝒅𝒆 𝒚𝒐𝒈̆𝒖𝒓𝒎𝒖𝒔̧, 𝒂𝒚𝒏𝜾 𝒚𝒖𝒎𝒂𝒈̆𝒂 𝒔𝒂𝒓𝒎𝜾𝒔̧𝒕𝜾𝒓. 𝑨𝒎𝒂 𝒚𝒊𝒏𝒆 𝒅𝒆 𝒃𝒖 𝒐𝒍𝒂𝒚𝒍𝒂𝒓𝜾 𝒂𝒏𝒍𝒂𝒎𝒂𝒌 𝒊𝒄̧𝒊𝒏 𝒐 𝒐𝒍𝒂𝒚𝒍𝒂𝒓𝜾𝒏 𝒊𝒄̧𝒊𝒏𝒅𝒆 𝒚𝒂𝒔̧𝒂𝒎𝜾𝒔̧ 𝒐𝒍𝒎𝒂𝒌 𝒗𝒆 𝒐𝒏𝒍𝒂𝒓𝜾 𝒓𝒖𝒉𝒖𝒏𝒅𝒂 𝒅𝒖𝒚𝒎𝒂𝒌 𝒈𝒆𝒓𝒆𝒌."
Yazarın bu kitabı olayların acı ruhunu tam yansıtmıştır. Ufacık bir gözyaşı damlası bunun ispatıdır. Belki savaş zamanında yaşamadık ama yaşanılan acıyı anlamak ve zamanı yaşanılanların zamanına göre değerlendirebilmek için insanın tarihini bilmesi ve ders çıkarması gerektiğine ve milli birlik beraberlikle çalışarak bunları aşacağımıza inanıyorum.
Hayattan mutsuz oluyoruz ama bazı şeylerin kıymetini varken bilmiyoruz. Eğer şuan güvende ve huzurla özgürce yaşayabiliyorsak bunu savaşlarda bizim için canlarını veren şehitlerimize ve Atatürk'e borçlu olduğumuzu düşünüyorum. Bunun bilinciyle her nefeste sorumluyuz. Yaptıklarımıza yapacaklarımıza katkı sağlaması dileğimle okuyacak olanlara keyifli okumalarEdebiyat
Cengiz Aytmatov 1928 yılında Kırgızistan'ın başkenti Bişkek'e bağlı Talas Vadisi'nde yer alan Şeker Köyü'nde doğmuştur. Babası Törekul Aytmatov, annesi Nagima Hamzayevna Aytmatova'dır. Memur olan babası 1937 yılında Stalin'in temizlik harekâtında öldürülen kurbanlar arasındadır. Annesi çeşitli memuriyetlerde bulunmuş ve dört çocuğunu kendi başına büyütmek durumunda kalmıştır. İlkokula kendi köyünde giden Cengiz Aytmatov, babaannesi Ayıkman Hanım'dan dinlediği ninniler, masallar, ve efsanelerle yetişmiştir. Toprak Ana kitabını anne ve babasına atfetmiştir.
Kırgızistan'ın bir köyünde yaşayan ve tarımla uğraşan bir ailenin savaş yüzünden parçalanması, anne Tolgonay'ın 3 oğlunu ve eşini askere göndermek zorunda kalmasıyla orduya destek için köylüyle beraberce çabalamaları, acıları ve hayata tutunma çabasını toprak ana ile diyalog şeklinde mazi olan fakat acısı hâlâ hissedilen kayıpları olayları anlatmaktadır.
"𝑯𝒂𝒚𝒂𝒕 𝒃𝒊𝒛𝒊𝒎 𝒉𝒆𝒑𝒊𝒎𝒊𝒛𝒊 𝒂𝒚𝒏𝜾 𝒕𝒆𝒌𝒏𝒆𝒅𝒆 𝒚𝒐𝒈̆𝒖𝒓𝒎𝒖𝒔̧, 𝒂𝒚𝒏𝜾 𝒚𝒖𝒎𝒂𝒈̆𝒂 𝒔𝒂𝒓𝒎𝜾𝒔̧𝒕𝜾𝒓. 𝑨𝒎𝒂 𝒚𝒊𝒏𝒆 𝒅𝒆 𝒃𝒖 𝒐𝒍𝒂𝒚𝒍𝒂𝒓𝜾 𝒂𝒏𝒍𝒂𝒎𝒂𝒌 𝒊𝒄̧𝒊𝒏 𝒐 𝒐𝒍𝒂𝒚𝒍𝒂𝒓𝜾𝒏 𝒊𝒄̧𝒊𝒏𝒅𝒆 𝒚𝒂𝒔̧𝒂𝒎𝜾𝒔̧ 𝒐𝒍𝒎𝒂𝒌 𝒗𝒆 𝒐𝒏𝒍𝒂𝒓𝜾 𝒓𝒖𝒉𝒖𝒏𝒅𝒂 𝒅𝒖𝒚𝒎𝒂𝒌 𝒈𝒆𝒓𝒆𝒌."
Yazarın bu kitabı olayların acı ruhunu tam yansıtmıştır. Ufacık bir gözyaşı damlası bunun ispatıdır. Belki savaş zamanında yaşamadık ama yaşanılan acıyı anlamak ve zamanı yaşanılanların zamanına göre değerlendirebilmek için insanın tarihini bilmesi ve ders çıkarması gerektiğine ve milli birlik beraberlikle çalışarak bunları aşacağımıza inanıyorum.
Hayattan mutsuz oluyoruz ama bazı şeylerin kıymetini varken bilmiyoruz. Eğer şuan güvende ve huzurla özgürce yaşayabiliyorsak bunu savaşlarda bizim için canlarını veren şehitlerimize ve Atatürk'e borçlu olduğumuzu düşünüyorum. Bunun bilinciyle her nefeste sorumluyuz. Yaptıklarımıza yapacaklarımıza katkı sağlaması dileğimle okuyacak olanlara keyifli okumalar
"Savaşın kanlı pençesini boğazına geçirmedigi bir tek aile, bir tek insan yok!" Kitaptan alıntı olan bu cümle aslında hikâyenin tamamını yansıtıyor.
İnsanın, zaten zor olan yaşam mücadelesinin, savaşın gelmesiyle umutları nasıl kırdığını, hayatları nasıl sarstığını anlatan, insanı derinden etkileyen, birçok duyguyu içinde barındıran bir hikâye. Başarılı bir kalem.
Puan vermedi
Savaşın insanı değil, insanın savaşı nasıl yendiğini gösteriyor bu roman. Ne kadar acı olursa olsun, insanın içinde bir yer var ki, hâlâ sevmeyi biliyor. Ve Aytmatov, o yeri çok iyi biliyor. Toprak Ana…
Bir insanın değil,bir milletin sabrını anlatıyor.
Kırılmanın da, yeşermenin de aynı topraktan çıktığını öğretiyor. Bu kitap bana şunu öğretti; bazı acılar konuşmaz. Ama susarken bile insan büyüyor. Tam nedenini bilmiyorum ama aklıma sürekli Şükrü Erbaş geldi her satırda nerdeyse, tarz olarak diyemem elbette ama yakınlık olarak. Tolgonay mesela, tam bir Şükrü Erbaş kadını. Sustuğu yer bile şiir gibi. “Acının insanı temizleyen bir tarafı vardır” der gibi bakıyor dünyaya.
Yazar Hakkında
Cengiz AytmatovYazar · 68 kitap
Cengiz Aytmatov, (Kırgızca: Чыңгыз Айтматов (Çıňğız Aytmatov), Rusça: Чингиз Торекулович Айтматов) (d. 12 Aralık 1928, Kırgızistan - ö. 10 Haziran 2008, Almanya).
Ünlü Kırgız Türkü edebiyatçı, gazeteci, çevirmen ve siyasetçi. 12 Aralık 1928 tarihinde Kuzeybatı Kırgızistan'daki Talas eyaletinin Şeker köyünde doğdu. Babası Torekul Aytmatov, Sovyet Kırgızistanı'nda seçkin devlet adamı idi, ancak 1937'de tutuklandı ve 1938'de kurşuna dizildi. Tatar kızı olan annesi Nagima Hamziyevna Abdulvaliyeva tiyatro aktrisiydi. Adı, Cengiz Han'dan esinlenerek konulmuştur.
Gençliği sıkıntılı bir döneme denk gelmişti. O dönemde zaten yeni yerleşmeye başlayan siyasî sistemle, bir de savaşla mücadele etmek zorundaydı. Çok genç yaşta çalışmaya başladı; çünkü II. Dünya Savaşının SSCB üzerindeki etkileri gençleri de etkiliyordu, yetişkinler savaşta olduklarından, gençlere büyük iş düşüyordu. On dört yaşında köyündeki sekreterliğe girdi. Burada tarım makinelerinin sayımı, vergi tahsildarlığı gibi işlerde çalıştı. Köyünden, Kazakistan'a giderek Cambul Veterinerlik Teknik Okulu'nda okudu. Daha sonra şimdiki Kırgızistan'ın başkenti olan Bişkek'e giderek burada Frunze Tarım Enstitüsü'nde öğrenimine devam etti. Ardından Maksim Gorki Edebiyat Enstitüsü'ne geçti ve 1956 ile 1958 yılları arasında Moskova'da okudu. Yazmaya bu yıllarda Pravda gazetesinde başladı. Yazdığı eserleriyle üne kavuştu ve 1957 yılında Sovyet Yazarlar Birliği'ne üye kabul edildi. 1963'te Lenin Ödülü'nü aldı. Eserleri yüz elliyi aşkın dile tercüme edildi. 1990-1994 yıllarında Sovyetler Birliği'ni ve Rusya Federasyonu'nu, sonra ise 2008 yılına kadar Kırgızistan Cumhuriyeti'ni büyükelçi olarak temsil etti.
Aytmatov, Gün Olur Asra Bedel romanının film çekimleri için gittiği Rusya'nın Tataristan Cumhuriyeti'nin başkenti Kazan'da 16 Mayıs 2008'de rahatsızlandı ve böbrek yetmezliği teşhisiyle tedavi için Almanya'ya getirildi. Almanya'nın Nürnberg kentindeki Klinikum Nord'da tedavi gören Cengiz Aytmatov, komaya girdi.10 Haziran 2008 tarihinde Nürnberg'de hayatını yitirdi.
