Yazar:
Ehmedê Xanî
Tahmini Okuma Süresi:
7 sa. 29 dk.
Sayfa Sayısı:
264
Basım Tarihi:
2012
İlk Yayın Tarihi:
1692
Yayınevi:
Kum Saati Yayınları
Orijinal Adı:
Kürtçe: Mem û Zîn
Orijinal Dil:
Kürtçe
ISBN:
9786053922964
Ülke:
Türkiye
Dil:
Kürtçe
Format:
Karton kapak
Sıralamalar
Diğer Baskılar
23 diğer baskı · Tümünü Göster
Mem ile Zin
411 okunmaEverest Yayınları · Haziran 2019 · 315 s.
Mem û Zîn
161 okunmaGün Yayınevi · 1968 · 538 s.
Mem u Zin Masalı
140 okunmaOtto · 2020 · 106 s.
Mem û Zîn
138 okunmaNubihar Yayınları · 2022 · 496 s.
Mem û Zîn
122 okunmaAvesta Basın Yayın · Kasım 2016 · 426 s.
Mem ile Zin
81 okunmaDara Yayınları · · 328 s.
Reklam
Yorumlar ve İncelemeler
Doğu'nun vazgeçilmez aşk efsanesi, Leyla ve Mecnun'u!
Zîn, Botan beyinin (Zeyneddin Bey) iki kız kardeşinden küçük olanıdır. Mem ise beyin kalem kâtibinin oğludur. Zîn'le Nevruz etkinliğinde enteresan bir şekilde(Mem arkadaşı Tacdin'le etkinliğe kadın kılığında gelir, Zîn ise ablası Sıti ile ve o da erkek kılığındadır.) karşılaşıp, bulurlar birbirlerini. Sıti ile Tacdin'e vuslat nasip olur. Lâkin aynı son Mem ve Zîn için geçerli değildir maalesef. Çünkü Zeyneddin Bey'in hırslı kapıcısı Bekir(Beko) Tacdin' i kıskanır, kıskanmakla kalmayıp Mem'le Zîn'in mutluluğuna mâni olur. Bey'e, Tacdin'in onun yerine Mem'e Zîn'i söz verdiğini ve kendisinin sözünü tanımadığını söyleyerek beyi Tacdin'e karşı kışkırtır. Bey, sinirden Zîn'i Mem'e asla vermeyeceği hususunda yemin eder. Böylece Mem ve Zîn'e hicran ağrısı görünür. Mem'le Zîn, Zeyneddin Bey'in tüm ahaliyi toplayıp ava çıkması üzerine beyin bahçesinde bir araya gelirler. Lâkin beyin avdan dönmesi onları oldukça zor bir duruma sokar. Beyin geldiğini görür görmez Zin saklanır. Mem beyle konuşur. Bey bir şey anlamaz. Tacdin gelip işin aslını anlayınca gidip kendi evini yakarak herkesin dikkatini başka tarafa çeker. Böylece Zîn'le Mem beye yakalanmadan ayrılabilirler ama maalesef Bekir görmüştür bütün bu hâli. Beye daha sonra her şeyi anlatır. Bey hiddetlenir. Ve "Ben bunu Mem'e nasıl ödeteyim!." der. Bekir de "Beyim," der "Sen Mem'i çağır onunla satranç oynayın. Sen kazanınca Mem'e dersin ki senin gönül dileğini isterim. Bana sevgilini söyle ki sana isteyeyim, de." der. Bey bu fikri çok sever. Mem çağırtılır. Satranç oynarlar. Mem üst üste beyi yener. Bekir burada da şeytanlığını konuşturur; "Yeni bir oyun daha oynamanız gerek beyim. Ancak yerlerinizi de değiştirerek."der. Ve öyle de yaparlar. Mem'le bey yer değiştirirler. Mem tam oyun oynayacakken kafasını kaldırdığında Zîn'in
Evet arkadaşlar Mem û Zîn'in yorumuyla geldim.Kitabın yazarı Ehmedê Xanî 17.yy'da Osmanlı imparatorluğunda bir Kürt şair ve yazar, edebiyatçı, sosyolog, dilbilimci, kelamcı, mutasavvıf, astronom ve filozoftur.Mem û Zîn ise Ehmedê Xanî'nin manzum bir eser olarak yazıya geçirdiği destansı aşk öyküsüdür.Konusu, birbirine aşık olan ancak kavuşamayan iki gencin trajik öyküsüdür. Cizre beyi Mir Zeynuddin'in kız kardeşi Zîn ile divan katibinin oğlu Memo arasında yaşanan gerçek aşk öyküsünü dayanır.Ehmedê Xanî'nin bu öyküden ilham alarak Kürtçe'nin Kurmanci lehçesi ile yazdığı Mem û Zîn mesnevisi, Kürtçedeki ilk aşk mesnevi kabul edilir.Yirmiden fazla dile çevrilen eser, ondan fazla kez Türkçe'ye çevrilmiştir.Ben bir Kürt kızı olarak çocukluğumdan kulak aşinalığım var bu hikayeye.Yalnız sözlü değil de yazılı bir destan olduğunu büyüyünce öğrendim ve kesinlikle okumam gerektiğini düşündüm. Kitap kalın bir kitap olmasına rağmen en fazla bir haftada bitebilecek türden. Ben çapraz okuma yaptığım için biraz daha uzun sürdü. Amma ve lakin bitti şükür. Başladığım bir yolculuğun daha sonuna geldim.Kesinlikle okunması gereken Şaheser bir kitap.Diyeceklerim bu kadardı sağlıcakla, sevgiyle kitapla kalın :):)
10/10
2025 19. kitabı
Kitap için söyleyecek çok fazla şey var ama ben mümkün mertebe detaya girmeden, genel bir yorum bırakıcam buraya.
Kürt bir yazar tarafından yazılmış mükemmel ötesi bir kitap diyebilirim. Canım böyle sakin ve dinlendirici bir şeyler çekiyordu zaten bu kitap da tam öyle diyebilirim ruhumu dinlendi. Kitabın başında ilk Allah'a şükür ve peygambere övgü var bence en önemli kısım buydu.
Fuzuli'nin Leyla ile Mecnunu ile mem u zin birbirine benziyor.
İlahi aşk göz ardı edilmiyor. Yani sadece entrika kıskançlık kin ve aşk işlenmiyor.
Mem u zin ve Leyla ile Mecnun sadece benzer aşk hikayeleri değil, aynı zamanda İran İslam edebiyat geleneğinin ortak birikiminden faydalanan, birbirini etkileyen ve aynı edebi kaidelerle yazılmış iki anıtsal eser.
Mem u zin büyük bir aşkın ötesinde derin kültürel ve felsefi mesajlar barındırıyor. Sadece bir edebi eser değil, aynı zamanda kültürümüzün manifestosu.
Kitabı tekrar okuyacağım ama bu defa başka olacak, ve evet tavsiye ediyorum..
Ah Aşk..
Kürt Tarihinin yazılı ilk eserlerinden.. harikulade bir manzume.. sadece bir aşk hikayesi değil hayata ve yaşama dair anekdotlarla dolu bir eser.. Ehmedê Xanî nin içten ve kusursuz anlatımı.. çeviri dahi olsa yaşananları ve hissedilen duyguları size zorlanmadan veriyor.. Ah o Zin’in vasiyetinde Beko’ya dair sözleri.. o ne yüce gönüllülük, o nasıl bir mertebe..
Film müziği de en az kitap kadar güzel ve etkileyicidir.. kitap bittiğinde dinlemenizi öneririm
youtu.be/NAfAqc8Fu_M
Ehmedê Xanî nin içten ve kusursuz anlatımı.. çeviri dahi olsa yaşananları ve hissedilen duyguları size zorlanmadan veriyor.. Ah o Zin’in vasiyetinde Beko’ya dair sözleri.. o ne yüce gönüllülük, o nasıl bir mertebe..
Film müziği de en az kitap kadar güzel ve etkileyicidir.. kitap bittiğinde dinlemenizi öneririm
youtu.be/NAfAqc8Fu_M
Ahmed-i Hani, Kürtçe: Ehmedê Xanî,(1650 Çukurca/Hakkari - 1707 Doğubeyazıt/Ağrı) Kürt edebiyatçı, astronom, şair, tarihçi ve İslâm alimi. Kendisiyle tanışmam ilk görev yerim Ağrı’ya gelmem ile başladı. Ağrı için önemli bir alim olan Ahmed-i Hani’nin birçok kez türbesini ziyaret ettim ve ilminden faydalanmak için de mesnevilerini okumaya başladım. Şimdi öncelikle Ahmed-i Hani’yi biraz tanıyıp sonra bu değerli mesnevisini incelemeye çalışalım.
Ahmed-i Hani, Pinyanişi Aşiretinin bir kolu olan Hânî kabilesinden olmasından ve Han köyünde doğmasından ötürü Ahmed-i Hani olarak tanınır. Ahlat, Bitlis, Bağdat, Şam, Halep, İran, Suriye, Muradiye medreselerinde öğrenim görmüştür. Farabi, Platon, Aristoteles, Muhyiddin İbn Arabi, Firdevsi, Ömer Hayyam gibi daha büyük şahsiyetlerden etkilenmiştir. İyi bir eğitmen ve dil uzmanıdır. Kürtçenin yanı sıra Arapça, Farsça ve Osmanlı Türkçesine oldukça hâkimdir. Felsefe tarihi, dinler tarihi, Kürt Edebiyatı konusunda derin birikimi vardır. Osmanlı Devleti’nin ilk kalorifer sistemine sahip ve yerden ısıtma sistemine sahip sarayı olan İshakpaşa Sarayı’nın 1674 yılında temeli atılırken dua okumuştur. Daha sonra Beyazıt'ta Muradiye Camii'nde imamlık yapmıştır. Türbesi bugün Ağrı’nın Doğubeyazıt ilçesinde bulunan İshakpaşa Sarayı’nın yakınındadır.
Hani’nin en önemli eseri olan “Mem ü Zin” adlı mesnevisini yazmaya 1690 yılında 40 yaşındayken başlamış ve 5 yıl sonra 1695 yılında mesnevisini tamamlamıştır. Mem ü Zin, 2659 beyitlik, 60 bölümlük bir mesnevidir ve aruzun “Mef’ûlü mefa ‘ilun fe’ûlün” vezniyle yazılmıştır. Başta Münacat bulunmakta, bunu Na’t ve Miraciyye takip etmektedir. Bundan sonra Kürt topluluklarının özelliklerinin anlatıldığı beyitler yer almaktadır. Hikaye, Botan Beyi Emir Zeyneddin’in iki kız kardeşi üzerine kurgulanmıştır.
Cizre de Gerçek Bir Aşk HikayesiEhmedê Xanî, 1651 yılında kendi ifadesinde de belirttiği üzere doğmuştur. Doğum yeri Doğubayazıt tır. İran da uzun yıllar bulunmuş ve orada mistisizm öğrenmiştir. Kürtçe ye olan ilgisi ile ün salmıştır. Doğubayazıt ta bir okul kurup, oradaki öğrencilere Kürtçe eğitimi vermiştir. 
Nizami Gəncəvi den etkilenmiştir. Arapça, Farsça ve Osmanlıca bilmektedir. 
Mem ile Zin kitabı mesnevi tarzındadır. 1707 de vefat etmiştir. Türbesi Doğubayazıt tadır.
Kitabı 
Selîm Temo nun çevirisinden okudum. Çeviri genel anlamında iyiydi. Kendisi de doğal dokuyu Türkçe ye çevirirken koruduğunu ve diğer kitabı Türkçe ye çevirenlerden yardımlar aldığını kitabın girişinde belirtmiştir. Kitabın birçok çevirisi olduğu için bu çeviri sınıfı geçer not aldı benden. Değerlendirirken buna da dikkat edersiniz arkadaşlar. Temo ya göre 
Firdevsi ve 
Şota Rustaveli den sonra Doğu nun çıkardığı en iyi şairlerdenmiş Xani. Kitabın çevirisi ile alakalı olarak daha önceki maceraları, kitabın yasaklanması vs gibi hikayeleri kitabın girişinde 2016 tarihli yazısında Temo anlatmış. Özellikle bu macerada 
Yaşar Kemal ve 
Mehmed Uzun isimleri geçince ve öldüklerinden dolayı bu çeviri olayında yardımcı doğal olarak olamadıklarından dolayı, bu iki büyük kalemin ruhlarına kitabın çevirisini ithaf etmiştir Temo.
Kitap, 2.657 beyitlik bir mesnevi, 12 hece ve 5.314 kafiyeden oluşmaktadır. Kitapta Xani her bölümün girişinde o bölümde ne anlatacağını uzun uzun paragraf şeklinde yazarak belirtmiş. İlk söz ve son söz, Allah ve Peygamber aşkı gibi bölümlerde vardır. Bu kısımlarda hoşuma gitti. Yazanı değil, yani yazdıranı büyük bir bölümde anmış Xani.
Özellikle Kürtlük ve Kürtçe ile ilgili görüşleri rahatsız edici idi. Irkçılık seviyesinin dahi üstünde idi. Bu kısımlar, kitapla ilgili incelememde belirteceğim il konu olacak. Çünkü rahatsızlık duydum.
1. AmmaEdebiyat
Ehmedê Xanî, 1651 yılında kendi ifadesinde de belirttiği üzere doğmuştur. Doğum yeri Doğubayazıt tır. İran da uzun yıllar bulunmuş ve orada mistisizm öğrenmiştir. Kürtçe ye olan ilgisi ile ün salmıştır. Doğubayazıt ta bir okul kurup, oradaki öğrencilere Kürtçe eğitimi vermiştir. Nizami Gəncəvi den etkilenmiştir. Arapça, Farsça ve Osmanlıca bilmektedir. Mem ile Zin kitabı mesnevi tarzındadır. 1707 de vefat etmiştir. Türbesi Doğubayazıt tadır.
Kitabı Selîm Temo nun çevirisinden okudum. Çeviri genel anlamında iyiydi. Kendisi de doğal dokuyu Türkçe ye çevirirken koruduğunu ve diğer kitabı Türkçe ye çevirenlerden yardımlar aldığını kitabın girişinde belirtmiştir. Kitabın birçok çevirisi olduğu için bu çeviri sınıfı geçer not aldı benden. Değerlendirirken buna da dikkat edersiniz arkadaşlar. Temo ya göre Firdevsi ve Şota Rustaveli den sonra Doğu nun çıkardığı en iyi şairlerdenmiş Xani. Kitabın çevirisi ile alakalı olarak daha önceki maceraları, kitabın yasaklanması vs gibi hikayeleri kitabın girişinde 2016 tarihli yazısında Temo anlatmış. Özellikle bu macerada Yaşar Kemal ve Mehmed Uzun isimleri geçince ve öldüklerinden dolayı bu çeviri olayında yardımcı doğal olarak olamadıklarından dolayı, bu iki büyük kalemin ruhlarına kitabın çevirisini ithaf etmiştir Temo.
Kitap, 2.657 beyitlik bir mesnevi, 12 hece ve 5.314 kafiyeden oluşmaktadır. Kitapta Xani her bölümün girişinde o bölümde ne anlatacağını uzun uzun paragraf şeklinde yazarak belirtmiş. İlk söz ve son söz, Allah ve Peygamber aşkı gibi bölümlerde vardır. Bu kısımlarda hoşuma gitti. Yazanı değil, yani yazdıranı büyük bir bölümde anmış Xani.
Özellikle Kürtlük ve Kürtçe ile ilgili görüşleri rahatsız edici idi. Irkçılık seviyesinin dahi üstünde idi. Bu kısımlar, kitapla ilgili incelememde belirteceğim il konu olacak. Çünkü rahatsızlık duydum.
1. AmmaBotanda Bir AşkEdebiyat
Öncelikle bu eseri okuma grubumuz olan @bidunyakitapgrubu grubumuzun efsane kategorisinden seçilmesi ile okuma fırsatı bulabildim.
Ahmede Xani 1651 yılında Hakkari'nin Hani köyünde dünyaya gelir bir süre sonra Doğubayazıta yerleşir ve orda yaşamını sürdürür.Xani Kürtçe diline olan ilgisi ile bilinip eserlerini Kürtçe yazmıştır bunun yanı sıra okul kurup öğrencilere eğitim vermiştir. Donemin önemli yazarlarından biri olan Ahmede Xani zamanında çok eser vermiştir ama günümüze kadar ulaşan dört eseri bulunmaktadir. Dönem dönem kitapları sansürlendiğinden günümüze kadar aslına yakın eserini bulmakta biraz zorlanabiliriz.
Ahmede bu efsaneyi nasıl ki Yaşar Kemal'in Ağrı Dağı destanından yola çıkarak yazdığı gibi Ahmede Xani'de Cizre'de yaşanmış bir aşk efsanesinden yola cikarak yazmıştır .
Ahmede Xani MEM U ZİN i anlatırken mesnevi tarzda önce Allah'a övgülerle başlayıp hikayenin geçtiği Botan bölgesini anlatmaya ve sonrasında hikayeye giriş yapar.Eseri okurken dini coğrafyayı edebiyat-şiir gibi içerikleri görebiliyoruz.
MEM U ZİN kitabında Beşeri ve ilahi aşkı işlenmiştir. Beşeri aşk dediğimiz Tacdin ile Sitinin aşkı işlenirken ilah aşkı asıl kitabın karakteri olan MEM ile Zin aşkı anlatılmaktadır.
Kitapta geçen fitneci fesatlık peşinde olan Beko karakteri günümüzde 'Sen Beko musun' ya da 'Bekoluk yapma ' gibi benzetmeler doğu bölgesinde deyim benzetme şeklinde yapılır. Nasıl ki Hz.isa'ya ihanet eden Yahuda ve Sezara ihanet eden Bürütüs gibi Mem'e ihanet eden bekoda böyle şekillenmiştir.
MEM U ZİN'in bende ki en önemli yeri çocukken annemin masal olarak bana anlatmasidir hatta masalın sonu hala aklimdadir masal şöyle bitiyordu: Bir türlü kavuşmalarını izin verilmeyen MEM ile Zin bir uçurumdan aşağı atlarken birer güvencin olup gökyüzünde kavuşurlardı.Kim bilir belkide
Kitabın başlığı Allah'ın ismidir
Onun ismi olmadan tamam değildir .
*
Kitapta şöyle bir cümle geçiyor "kavuşmanın da bir korkusu vardır " kim bilir nasıl güzel bir korkudur .
Kitap bünyevi bir aşkın manevi aşka nasıl dönüştüğünü anlatıyor
Mem ve zîn'in hikayesi genellikle Kürtlerin bildiği bir aşk hikayesidir. İki aşığın sonu farklı biten aşk hikayesini anlatıyor. Mem'i yakıp kavuran sevda ateşinin sonunda gerçeğe , ilahi olana yönelmesini hikaye alan bir kitaptır . Kitabı fazlaca özetlemek istemiyorum , ki lügatım da anlatmaya yetmez . Sadece biraz yarattığı duygulara değinmekle yetineceğim.
Kavuşmak....
"Kimi kavuşmayı ister Tacdin gibi
Kimi çileyi seçer mem ve zîn gibi"
Herkesin kavuşmak istediği bir hayali vardır ; kimi karşılıklı ,kimi hiçbir karşılık bulamadan bir hayali sever . Kimi hayaline kavuşur ,kimi vazgeçer ,kimi de yokluğa alışır.
Fakat sevdanın her türlüsü zordur . Yavaşça öldüren bir zehir ,vücudun her tarafında gezindiğini
hissediyorsun . Canını yakıyor ama elinden hiçbir şey gelmiyor . Sadece bekliyorsun. En acısı da bu ya bekliyorsun sonuna dair hiçbir fikrin yok ,ne olacağını bilmiyorsun . O zehir her gün başından parmak uçlarına kadar sızlayacak ve yavaş yavaş senin sonunu hazırlayacak . Ölüm bile bazen çok geç buluyor insanı
Kitabi çok beğenerek okudum ve sizlerin de okumanızı kesinlikle tavsiye ediyorum .
Vesselam
Yüreği kendiyle alıp götürdü...1000Kitap
Puan vermedi
Hani, Allah'ın nurundan nasiplenmiş biridir. Yüreğindeki yaralar, şimdi herkesin yüreğinde...
Aşk ne kadar çetinse bile, uzun ve aydın bir yol önündediydi. Bu uzun yolda sadece beşeri aşk değil, her şeyin aşkı yer bulurdu. Bu yol ağaçlı, çiçekli ve dikenlidir...
Mutlu olan bir yürek, dertsiz de olmaz. Ama... Hani kendisine sadece derdi ister, mutluluk yare kalsın diye. (#119863797). Derdi taşıyabilen yürek, aşktan habersiz değildir. Bilirdi Hani; aşk, dertlere karşı bir cesaret timsalidir. Çünkü en büyük aşk en sonda Rabbi tanımakla, tanınabilirdi. İnsan ve yurt sevgisiyle... Ne kadar kötü olsa bile bir yer, orada yaşayıp, sevince bir insan, orası en güzel yerdir. Bu yer bir memleket de olabilir, yarin kucağı, bir ağustos böceğinin cırcırı da...
Aşk, şüphesiz büyük bir duygu. Ki büyük olmasaydı Ne Mem olurdu, Ne de Zîn... Hani de olmayabilirdi...
Hani'ye göre, her insan aşk ile doğar. Ama herkes aşk ile kalır mı bilinmez...
Ve devam eder Hani, "aşka sahip biri, huzursuzdur." (#119864978)
Uzatmayalım da Hani'nin kitabından bahsedelim biraz. Ki ne kadar uzatırsak o kadar kirletmiş oluruz...
Mem, çaresiz bir aşık gibidir. Her ne kadar çaresiz olsa da o kadar da iyi biridir. Yüreği Zin ile aydınlanır...
Zîn, eşsiz bir güzelliğe sahip. Yüreği simasından eksik değil.
Tacdin, eşsiz bir dost. Bana göre yüreği aşktan büyüktü.
Bekir, her insanın yolunda bir diken. Ne kadar senleyse, o kadar batar...
Her destanda olduğu gibi bu iki aşığın da yolu sancılıdır. Şüphesiz zor olan daha dikkat çeker ve istenilir. Mem ile Zîn'in aşkı bir duygu gibidir. Ne görülür ne de elin avucuna sığar. Ama tırnakların ucuna kadar hissedilir!
Mem bir yaralıdır. Yüreği hep umutla doludur.
Zin'in gözleri sürekli yoldadır. Mem'in ayaklarının
Kürtçe yazılmış bir klasiktir, okuyalım dedilerdi, dünyanın dört bir yöresinin şiiri destanı okunur da kendi toprağımızın şiiri-destanı-efsanesi okunmaz mı, okunur tabi :)
Pdf ile okuduğum için her bir yerini renkli renkli işleyemediğim için çok üzgünüm. Bir çeviri dili bu kadar güzel bu kadar etkiliyken orjinali nasıl uçuyordur çok merak ettim, anlatımı o kadar etkileyici ki hiç dua ederken bu kadar şairane olunabileceğini düşünmemiştim:)
Sağolsun Ehmede Xanî sayesinde bol bol dua ettim:)öte tarafta kurtarır mı bilemem:)
Kötülük bu kadar hakimken aşkın kazandığı nerde görülmüş, değil mi? Anlatmaya gerek yok konuyu.
E bunları yazarken filminden bir ezgiyi de paylaşmadan edemeyeceğim:)
youtu.be/UfYn7Ns0Fn8
Yazar Hakkında
Ehmedê XanîYazar · 17 kitap
Yaşadığı yörede zaman zaman şeyh olarak kabul edilmiş, halk arasında Hani Baba adıyla da anılmıştır. Ayrıca, molla(Molla Ahmed) olarak da tanınmaktadır. Hânî Aşiretinden olmasından ve Han köyünde doğması ötürü Ahmed Hânî (Ahmed-i Hânî) olarak tanınmaktadır. Doğu Bayazıt medreselerinde müderrislik ve İshak Paşa Sarayında kâtiplik yapmıştır. Dört dil (Arapça, Farsça, Kürtçe ve Türkçe) bilen Hani, eserlerini, dönemin tercih edilen edebiyat dili olan Farsça yerine Kürtçe yazmıştır.
En bilinen eseri, 17. yüzyılda Kürtçe'nin Kurmanci lehçesiyle yazdığı "Mem û Zîn"dir. Xanî, Mem û Zîn adlı eserinde, Emir Zeynettin'in güzellikleriyle dillere destan olan Zin ve Sti adlı iki kız kardeşinin Mem ve Tajdin ismindeki iki gençle olan aşklarını şiir şeklinde anlatır. Eser, aynı adla sinemaya da uyarlanmıştır.
Türbesi Ağrı Doğubeyazıt'tadır.
