Mem ile Zin
Ehmedê XanîYazar:
Ehmedê Xanî
Çevirmen:
Selîm Temo
Tahmini Okuma Süresi:
8 sa. 56 dk.
Sayfa Sayısı:
315
Basım Tarihi:
Haziran 2019
İlk Yayın Tarihi:
1692
Yayınevi:
Everest Yayınları
Orijinal Adı:
Mem û Zîn
Orijinal Dil:
Kürtçe
ISBN:
9786051850832
Ülke:
Türkiye
Dil:
Türkçe
Format:
Karton kapak
Sıralamalar
Diğer Baskılar
23 diğer baskı · Tümünü Göster
Mem ile Zin
411 okunmaEverest Yayınları · Haziran 2019 · 315 s.
Mem û Zîn
161 okunmaGün Yayınevi · 1968 · 538 s.
Mem u Zin Masalı
140 okunmaOtto · 2020 · 106 s.
Mem û Zîn
138 okunmaNubihar Yayınları · 2022 · 496 s.
Mem û Zîn
122 okunmaAvesta Basın Yayın · Kasım 2016 · 426 s.
Mem ile Zin
82 okunmaDara Yayınları · · 328 s.
Reklam
Yorumlar ve İncelemeler
Cizre de Gerçek Bir Aşk HikayesiEhmedê Xanî, 1651 yılında kendi ifadesinde de belirttiği üzere doğmuştur. Doğum yeri Doğubayazıt tır. İran da uzun yıllar bulunmuş ve orada mistisizm öğrenmiştir. Kürtçe ye olan ilgisi ile ün salmıştır. Doğubayazıt ta bir okul kurup, oradaki öğrencilere Kürtçe eğitimi vermiştir. 
Nizami Gəncəvi den etkilenmiştir. Arapça, Farsça ve Osmanlıca bilmektedir. 
Mem ile Zin kitabı mesnevi tarzındadır. 1707 de vefat etmiştir. Türbesi Doğubayazıt tadır.
Kitabı Selîm Temo nun çevirisinden okudum. Çeviri genel anlamında iyiydi. Kendisi de doğal dokuyu Türkçe ye çevirirken koruduğunu ve diğer kitabı Türkçe ye çevirenlerden yardımlar aldığını kitabın girişinde belirtmiştir. Kitabın birçok çevirisi olduğu için bu çeviri sınıfı geçer not aldı benden. Değerlendirirken buna da dikkat edersiniz arkadaşlar. Temo ya göre 
Firdevsi ve 
Şota Rustaveli den sonra Doğu nun çıkardığı en iyi şairlerdenmiş Xani. Kitabın çevirisi ile alakalı olarak daha önceki maceraları, kitabın yasaklanması vs gibi hikayeleri kitabın girişinde 2016 tarihli yazısında Temo anlatmış. Özellikle bu macerada 
Yaşar Kemal ve 
Mehmed Uzun isimleri geçince ve öldüklerinden dolayı bu çeviri olayında yardımcı doğal olarak olamadıklarından dolayı, bu iki büyük kalemin ruhlarına kitabın çevirisini ithaf etmiştir Temo.
Kitap, 2.657 beyitlik bir mesnevi, 12 hece ve 5.314 kafiyeden oluşmaktadır. Kitapta Xani her bölümün girişinde o bölümde ne anlatacağını uzun uzun paragraf şeklinde yazarak belirtmiş. İlk söz ve son söz, Allah ve Peygamber aşkı gibi bölümlerde vardır. Bu kısımlarda hoşuma gitti. Yazanı değil, yani yazdıranı büyük bir bölümde anmış Xani.
Özellikle Kürtlük ve Kürtçe ile ilgili görüşleri rahatsız edici idi. Irkçılık seviyesinin dahi üstünde idi. Bu kısımlar, kitapla ilgili incelememde belirteceğim il konu olacak. Çünkü rahatsızlık duydum.
1. AmmaEdebiyat
Ehmedê Xanî, 1651 yılında kendi ifadesinde de belirttiği üzere doğmuştur. Doğum yeri Doğubayazıt tır. İran da uzun yıllar bulunmuş ve orada mistisizm öğrenmiştir. Kürtçe ye olan ilgisi ile ün salmıştır. Doğubayazıt ta bir okul kurup, oradaki öğrencilere Kürtçe eğitimi vermiştir. Nizami Gəncəvi den etkilenmiştir. Arapça, Farsça ve Osmanlıca bilmektedir. Mem ile Zin kitabı mesnevi tarzındadır. 1707 de vefat etmiştir. Türbesi Doğubayazıt tadır.
Kitabı Selîm Temo nun çevirisinden okudum. Çeviri genel anlamında iyiydi. Kendisi de doğal dokuyu Türkçe ye çevirirken koruduğunu ve diğer kitabı Türkçe ye çevirenlerden yardımlar aldığını kitabın girişinde belirtmiştir. Kitabın birçok çevirisi olduğu için bu çeviri sınıfı geçer not aldı benden. Değerlendirirken buna da dikkat edersiniz arkadaşlar. Temo ya göre Firdevsi ve Şota Rustaveli den sonra Doğu nun çıkardığı en iyi şairlerdenmiş Xani. Kitabın çevirisi ile alakalı olarak daha önceki maceraları, kitabın yasaklanması vs gibi hikayeleri kitabın girişinde 2016 tarihli yazısında Temo anlatmış. Özellikle bu macerada Yaşar Kemal ve Mehmed Uzun isimleri geçince ve öldüklerinden dolayı bu çeviri olayında yardımcı doğal olarak olamadıklarından dolayı, bu iki büyük kalemin ruhlarına kitabın çevirisini ithaf etmiştir Temo.
Kitap, 2.657 beyitlik bir mesnevi, 12 hece ve 5.314 kafiyeden oluşmaktadır. Kitapta Xani her bölümün girişinde o bölümde ne anlatacağını uzun uzun paragraf şeklinde yazarak belirtmiş. İlk söz ve son söz, Allah ve Peygamber aşkı gibi bölümlerde vardır. Bu kısımlarda hoşuma gitti. Yazanı değil, yani yazdıranı büyük bir bölümde anmış Xani.
Özellikle Kürtlük ve Kürtçe ile ilgili görüşleri rahatsız edici idi. Irkçılık seviyesinin dahi üstünde idi. Bu kısımlar, kitapla ilgili incelememde belirteceğim il konu olacak. Çünkü rahatsızlık duydum.
1. AmmaBotanda Bir AşkEdebiyat
Öncelikle bu eseri okuma grubumuz olan @bidunyakitapgrubu grubumuzun efsane kategorisinden seçilmesi ile okuma fırsatı bulabildim.
Ahmede Xani 1651 yılında Hakkari'nin Hani köyünde dünyaya gelir bir süre sonra Doğubayazıta yerleşir ve orda yaşamını sürdürür.Xani Kürtçe diline olan ilgisi ile bilinip eserlerini Kürtçe yazmıştır bunun yanı sıra okul kurup öğrencilere eğitim vermiştir. Donemin önemli yazarlarından biri olan Ahmede Xani zamanında çok eser vermiştir ama günümüze kadar ulaşan dört eseri bulunmaktadir. Dönem dönem kitapları sansürlendiğinden günümüze kadar aslına yakın eserini bulmakta biraz zorlanabiliriz.
Ahmede bu efsaneyi nasıl ki Yaşar Kemal'in Ağrı Dağı destanından yola çıkarak yazdığı gibi Ahmede Xani'de Cizre'de yaşanmış bir aşk efsanesinden yola cikarak yazmıştır .
Ahmede Xani MEM U ZİN i anlatırken mesnevi tarzda önce Allah'a övgülerle başlayıp hikayenin geçtiği Botan bölgesini anlatmaya ve sonrasında hikayeye giriş yapar.Eseri okurken dini coğrafyayı edebiyat-şiir gibi içerikleri görebiliyoruz.
MEM U ZİN kitabında Beşeri ve ilahi aşkı işlenmiştir. Beşeri aşk dediğimiz Tacdin ile Sitinin aşkı işlenirken ilah aşkı asıl kitabın karakteri olan MEM ile Zin aşkı anlatılmaktadır.
Kitapta geçen fitneci fesatlık peşinde olan Beko karakteri günümüzde 'Sen Beko musun' ya da 'Bekoluk yapma ' gibi benzetmeler doğu bölgesinde deyim benzetme şeklinde yapılır. Nasıl ki Hz.isa'ya ihanet eden Yahuda ve Sezara ihanet eden Bürütüs gibi Mem'e ihanet eden bekoda böyle şekillenmiştir.
MEM U ZİN'in bende ki en önemli yeri çocukken annemin masal olarak bana anlatmasidir hatta masalın sonu hala aklimdadir masal şöyle bitiyordu: Bir türlü kavuşmalarını izin verilmeyen MEM ile Zin bir uçurumdan aşağı atlarken birer güvencin olup gökyüzünde kavuşurlardı.Kim bilir belkide
Kitabın başlığı Allah'ın ismidir
Onun ismi olmadan tamam değildir .
*
Kitapta şöyle bir cümle geçiyor "kavuşmanın da bir korkusu vardır " kim bilir nasıl güzel bir korkudur .
Kitap bünyevi bir aşkın manevi aşka nasıl dönüştüğünü anlatıyor
Mem ve zîn'in hikayesi genellikle Kürtlerin bildiği bir aşk hikayesidir. İki aşığın sonu farklı biten aşk hikayesini anlatıyor. Mem'i yakıp kavuran sevda ateşinin sonunda gerçeğe , ilahi olana yönelmesini hikaye alan bir kitaptır . Kitabı fazlaca özetlemek istemiyorum , ki lügatım da anlatmaya yetmez . Sadece biraz yarattığı duygulara değinmekle yetineceğim.
Kavuşmak....
"Kimi kavuşmayı ister Tacdin gibi
Kimi çileyi seçer mem ve zîn gibi"
Herkesin kavuşmak istediği bir hayali vardır ; kimi karşılıklı ,kimi hiçbir karşılık bulamadan bir hayali sever . Kimi hayaline kavuşur ,kimi vazgeçer ,kimi de yokluğa alışır.
Fakat sevdanın her türlüsü zordur . Yavaşça öldüren bir zehir ,vücudun her tarafında gezindiğini
hissediyorsun . Canını yakıyor ama elinden hiçbir şey gelmiyor . Sadece bekliyorsun. En acısı da bu ya bekliyorsun sonuna dair hiçbir fikrin yok ,ne olacağını bilmiyorsun . O zehir her gün başından parmak uçlarına kadar sızlayacak ve yavaş yavaş senin sonunu hazırlayacak . Ölüm bile bazen çok geç buluyor insanı
Kitabi çok beğenerek okudum ve sizlerin de okumanızı kesinlikle tavsiye ediyorum .
Vesselam
Yüreği kendiyle alıp götürdü...1000Kitap
Puan vermedi
Hani, Allah'ın nurundan nasiplenmiş biridir. Yüreğindeki yaralar, şimdi herkesin yüreğinde...
Aşk ne kadar çetinse bile, uzun ve aydın bir yol önündediydi. Bu uzun yolda sadece beşeri aşk değil, her şeyin aşkı yer bulurdu. Bu yol ağaçlı, çiçekli ve dikenlidir...
Mutlu olan bir yürek, dertsiz de olmaz. Ama... Hani kendisine sadece derdi ister, mutluluk yare kalsın diye. (#119863797). Derdi taşıyabilen yürek, aşktan habersiz değildir. Bilirdi Hani; aşk, dertlere karşı bir cesaret timsalidir. Çünkü en büyük aşk en sonda Rabbi tanımakla, tanınabilirdi. İnsan ve yurt sevgisiyle... Ne kadar kötü olsa bile bir yer, orada yaşayıp, sevince bir insan, orası en güzel yerdir. Bu yer bir memleket de olabilir, yarin kucağı, bir ağustos böceğinin cırcırı da...
Aşk, şüphesiz büyük bir duygu. Ki büyük olmasaydı Ne Mem olurdu, Ne de Zîn... Hani de olmayabilirdi...
Hani'ye göre, her insan aşk ile doğar. Ama herkes aşk ile kalır mı bilinmez...
Ve devam eder Hani, "aşka sahip biri, huzursuzdur." (#119864978)
Uzatmayalım da Hani'nin kitabından bahsedelim biraz. Ki ne kadar uzatırsak o kadar kirletmiş oluruz...
Mem, çaresiz bir aşık gibidir. Her ne kadar çaresiz olsa da o kadar da iyi biridir. Yüreği Zin ile aydınlanır...
Zîn, eşsiz bir güzelliğe sahip. Yüreği simasından eksik değil.
Tacdin, eşsiz bir dost. Bana göre yüreği aşktan büyüktü.
Bekir, her insanın yolunda bir diken. Ne kadar senleyse, o kadar batar...
Her destanda olduğu gibi bu iki aşığın da yolu sancılıdır. Şüphesiz zor olan daha dikkat çeker ve istenilir. Mem ile Zîn'in aşkı bir duygu gibidir. Ne görülür ne de elin avucuna sığar. Ama tırnakların ucuna kadar hissedilir!
Mem bir yaralıdır. Yüreği hep umutla doludur.
Zin'in gözleri sürekli yoldadır. Mem'in ayaklarının
Feryad-ı IsyanEfsane
Mem ve Zin ile ilk tanışmam Mazlum Çimen'in Feryad-ı Isyanım eseriyle olmuştu. Mem nelere garkolmadı Zin'in ateşi için diye başlar...
Okuma grubumuzla efsane kategorisinden seçilmesi ile de okuma fırsatı buldum. Kitabın basılı formatına ulaşabilmek gerçekten zor. Türkçe'ye çevrilmiş az yayın var. Üzerine yazılmış yorumlamalar vb. kitaplar var. Bu nedenle pek tercih etmedigim pdf okumasına mecbur kaldım.
Eser manzume şeklinde yazılmış. Bu alışkın olmadığım bir tecrübe olduğu için ilk başlarda zorlansam da ilerleyen süreçte klâsik düz yazıdan daha kolay ilerlediğimi farkettim.
Okuduğum pdf'in son kısmında sözlük de eklenmiş, sonradan farkettim ve okurken ihtiyaç da duymamıştım.
Genelinde bakarsak Romeo ve Juliette ya da Leyla ile Mecnun gibi bir aşk hikâyesi olarak görülse de özelinde bir toplumun bir zamanda sosyal, kültürel yaşayışına da tanıklık ediyoruz. Memo'nun yoldaşı Tacdin ile Zin'in kardeşi Sıti'nin sevdaları da bu minvalde sınanmakta.
Beyazperdeye de uyarlanmış, youtube'dan filmi de izlenebilir.
2657 beyitten oluşan bir mesnevi. Haliyle, bunu hece ölçüsü ve kafiye ile çevirmek oldukça zor bir iş! Üstelik edebi eserlerde - özellikle şiirde - çeviri yapmanın en can sıkıcı yanlarından biri de, eserin orijinalindeki var olan duyguyu koruyamamasıdır. Bir çeviri olan bu eserde de, şirin anadil ile kurduğu o müthiş duygu büyük oranda kaybolmuş. Buna rağmen, eserin ölçülü ve kafiyeli olarak çevrilmiş olmasi bahsedilen o duyguyu az da olsa tatmamıza yardımcı olmaktadır. İster bir edebiyat aşığı gözüyle okuyun, ister bir eleştirmen, isterseniz de bir aşık... Her halükarda, yazarın o eşsiz söz ve duygu ustalığını fark edeceksin. Keyifle, duyguyla, özlemle okudum. Sizlere de iyi okumalar dilerim.
Ehmedê Xanî (1651-1707) 17. Yüzyılda yaşamış Kürt edebiyatçı, şair, tarihçi ve islam âlimi. Arapça, farsça, osmanlıca ve kürtçe dillerine hakim olan Xani'nin Mem ile Zin mesnevisi, islam dünyasındaki mesnevi geleneği açısından bakıldığında son derece önemli özellikler göstermektedir. Kürtler arasında yaşayan "Memê Alan" destanını temel almaktadır. Bilip-bilmediğimiz bazı yapıtları;
Nûbara Biçûkan- manzum kürtçe arapça sözlük
Eqîda Îmanê- manzum akide
Mem û Zîn - şiir
Dîwan - Tamamı bulunamamış
Yusûf û Zuleyxa - şimdiye kadar bulunamamıs
Leyla û Mecnun - şimdiye kadar bulunamamış
Erdê Xweda - bulunamamış astronomi ve coğrafya kitabı.
Mem ile Zin, Ahmed-i Hani tarafından 1690-1695 yıllarında yazılmış, 1450-51 yıllarında yaşanmış Mem ile Zin'in aşkını anlattığı 60 Bölüm, 2657 beyit, 5314 kafiyeyle anlattığı, Kürtçenin Kurmanci lehçesiyle yazmış olduğu mesnevi eseridir. Aşık olupta kavuşamamanın, iyiliğin kötülüğe galip gelişini ve aşkın ölüme galip gelişini anımsatan güzel ve acı dolu bir sevda destanı. Allah'a, Hz. Muhammed'e övgülerle başlayan beyitler, Xanî'nin bu eseri niçin Kurmanci ile yazdığıyla devam etmekte. Mem ile Zin'in hikayesine geçişten sonra. Ehmedê Xanî'nin kendi kalemiyle olan diyaloğundan sonra bitiyor. Aşk, din, tasavvuf, ahlak, kahramanlık temalı. Orjinal dilinden daha önce okumuştum. Çevirisini merak ettiğimden dolayı Türkçesini okumak istedim. Selim Temo kitabı çok güzel çevirmiş.
Bundan sonrasi Mem ile Zin'in hikayesidir; Ehmedê Xanî'nin beyitleriyle.
Botan yöresinin Mîr'i ( Siirt, Şırnak, Batman ve Mardin'i içeren bölgenin adı) Emir Abdal oğlu Emir Zeyneddin'in dünya güzeli iki kız kardeşi vardır. Birinin adı Zîn diğerinin ise Siti'dir. Tacdin, beyin divan vezirinin oğludur. Mem ise Tacdin'nin can dostu ve manevi kardeşidir. 21 Mart baharın
Biri ay biri güneş olan aşıkların kirpikleri parlak yıldızlara benzer her biri birer incirdir ve sedeften çıkıp görülmek ister. Her biri göğsüne bir hücre açar ve oraya aşkun çırasını koyup yakar.
Mem u ZinŞiir
Ehmedê Xanî, tarafından Kürtçe olarak yazılan manzum “Mem ile Zîn” hikâyesini hala okumamış olanların dikkatine. Kendisi de şair olan Selim Temo, harika bir Türkçe ile ve manzum olarak eserin çevirisini yapmış.
Ben Mem ile Zin hikâyesini ilk olarak Prof.Dr. Kadri Yıldırım’ın yayına hazırladığı ve Avesta Yayınevi tarafından yayımlanan kitaptan okumuştum. O da çok kıymetli bir eser. Zira rahmetli Kadri hoca hikâyenin farklı varyantlarını da inceleyerek oldukça kapsamlı bir tahlil yazısı da hazırlamış.
Selim Temo’nun çalışması manzum ve kafiyeli olduğundan ve oldukça sadece bir Türkçe de kullandığından çok rahat okunuyor.
Mem ile Zin, bazıları tarafından Kürtlerin Leyla ile Mecnun’u olarak da anılıyor. Bence bu tanımlamada bir sorun yok, fakat bu iki hikâyenin birbirinin benzeri olduğunu söylemek de mümkün değil. Her iki eser de Anadolu coğrafyasında, köyden şehre, her coğrafyada tanınıyor, biliniyor ve seviliyor.
Bu tanıtımda hikâyenin özetini vermeyi düşünmüyorum. Arzu edenler internette pek çok çalışmaya ulaşabilirler. Ben sadece klasik doğu hikâyelerini sevenlerin mutlaka Mem ile Zin hikâyesini de okumalarını tavsiye etmek istiyorum. Okuyacağınız özetler hikâyenin konusu ve kapsamı hakkında bir fikir verebilir, fakat kesinlikle hikâyenin tamamını okumakla elde edeceğiniz lezzeti alamazsınız.
Ben de Mem ile Zin hikâyesini nesir olarak ve özlü bir biçimde yeniden yazdım ve umarım yakın bir zamanda düzenlemesini bitirebilirsem, blog sayfamda (kadimkuslar.com) yayımlayacağım.
Meraklılarına şimdiden keyifli okumalar diliyorum.
Yazar Hakkında
Ehmedê XanîYazar · 17 kitap
Yaşadığı yörede zaman zaman şeyh olarak kabul edilmiş, halk arasında Hani Baba adıyla da anılmıştır. Ayrıca, molla(Molla Ahmed) olarak da tanınmaktadır. Hânî Aşiretinden olmasından ve Han köyünde doğması ötürü Ahmed Hânî (Ahmed-i Hânî) olarak tanınmaktadır. Doğu Bayazıt medreselerinde müderrislik ve İshak Paşa Sarayında kâtiplik yapmıştır. Dört dil (Arapça, Farsça, Kürtçe ve Türkçe) bilen Hani, eserlerini, dönemin tercih edilen edebiyat dili olan Farsça yerine Kürtçe yazmıştır.
En bilinen eseri, 17. yüzyılda Kürtçe'nin Kurmanci lehçesiyle yazdığı "Mem û Zîn"dir. Xanî, Mem û Zîn adlı eserinde, Emir Zeynettin'in güzellikleriyle dillere destan olan Zin ve Sti adlı iki kız kardeşinin Mem ve Tajdin ismindeki iki gençle olan aşklarını şiir şeklinde anlatır. Eser, aynı adla sinemaya da uyarlanmıştır.
Türbesi Ağrı Doğubeyazıt'tadır.
