Yazar:
Ömer Hayyam
Tahmini Okuma Süresi:
4 sa. 46 dk.
Sayfa Sayısı:
168
Basım Tarihi:
Temmuz 2018
İlk Yayın Tarihi:
1120
Yayınevi:
Nilüfer Yayınları
Orijinal Adı:
Arapça: رباعيات [rubaeiaat]
Orijinal Dil:
Farsça
Orijinal Ülke:
İran (İslam Cumhuriyeti)
ISBN:
9786052080153
Ülke:
Türkiye
Dil:
Türkçe
Format:
Karton kapak
Türler:
Diğer Baskılar
66 diğer baskı · Tümünü Göster
Dörtlükler
20,5bin okunmaTürkiye İş Bankası Kültür Yayınları · Ağustos 2025 · 196 s.
Dörtlükler
2.948 okunmaTürkiye İş Bankası Kültür Yayınları · Şubat 2021 · 212 s.
Rubailer
1.034 okunmaKabalcı Yayınevi · 12 Temmuz 2017 · 290 s.
Ömer Hayyâm Rubâîleri
412 okunmaÖtüken Neşriyat · Eylül 2019 · 127 s.
Rubailer
302 okunmaDokuz Yayınları · Eylül 2019 · 200 s.
Rubailer
252 okunmaAlter Yayınları · Haziran 2008 · 368 s.
Reklam
Yorumlar ve İncelemeler
O BİR BİLİM İNSANIEdebiyat
Ömer Hayyam deyince lütfen herkes gibi aklınıza ilk önce aşk-şarap ve doğunun eğlenceleri gelmesin çünkü Ömer Hayyam bir bilim insanıdır ve ona dair akla ilk gelmesi gereken budur...
Ömer Hayyam (18 Mayıs 1048 – 4 Aralık 1131) İranlı şâir, filozof, matematikçi ve astronom. Hayyam"ın edebiyat dünyasında büyük bir şair olarak anılmasının nedeni yazdığı "rubaiyat"tır. Yazdığı rubailerde (dörtlüklerde) akıcı ve gerçekçi bir dil kullanması hatırlanır ve unutulmayan biri olmasının en büyük nedenlerindendir.
"Eşi dostu verdik birer birer toprağa;
Kiminden bir taş bile kalmadı ortada.
Sen, yorgun katır, hâlâ bu kalleş çöldesin;
Sırtında bunca yük, yürü bakalım hâlâ."
Hayyam adı "çadırcı" demektir ve babasının çadırcılık yapışından gelir. Selçuklu döneminde tıp, tarih, hukuk ve astroloji konusundaki bilgisiyle ünlenen Hayyam'ın kitaplarından yalnızca on sekizinin adı bilinmektedir.
Hayyam bugün de kullanılan Pascal üçgeni kavramını oluşturmuştur.
Ancak yalnız ülkemizde değil bütün dünyada bu yönüyle değil şiirleriyle hatırlanır...
Bir siirinde;
"Yaşamanın sırlarını bileydin
Ölümün sırlarını da çözerdin;
Bugün aklın var, bir şey bildiğin yok:
Yarın, akılsız, neyi bileceksin?" diyecek kadar bilge bir kişidir kendisi... aksini iddia eden varsa hodri meydan... !!!
Hayyam'ın herkese sözü ve cevabı vardır... siyasal dinciler için dedikleri ibretliktir mesela...
İçin temiz olmadıktan sonra
Hacı hoca olmuşsun, kaç para!
Hırka, tespih, post, seccade güzel;
Ama Tanrı kanar mı bunlara?
Onun haklı olduğunu kabul edip burdan şekilci ibadetçilere ve göstermelik din bezirganlarına sesleniyorum... "yol yakınken dönünüz"...!!!
Hayyam’ın her düşüncesini tek tek büyük şairlerde ve filozoflarda bulmak mümkündür. Ancak bunların hiçbirini Hayyam ’la mukayese etmek mümkün değildir. Hayyam,
Spoiler
Okurken canım bol bol şarap çekti. :)
Din adı altında yapılan riyakarlıklara sık sık dem vurması o kadar hoşuma gitti ki zira en katlanamadığım şeylerden biridir. Güzel bir Türk klasiği.
Şiir okumayı pek sevmezdim ama bu kitapla karşılaşıncaya kadar. O kadar güzel yazılmış şiirler var ki . Bitirmeme rağmen hâlâ okuyorum. Bu kitap içimi sıcacık yaptı.
Ömer Hayyam dinsiz, kadın düşkünü, şarapçı olarak lanse edilse de tasavvufta kullanılan metaforlar gibi onun rubailerinde geçen sevgilinin Allah’ı, şarabın Allah aşkını, sarhoşluğun da vecd halini simgelediğini düşünüyorum. Bu bakış açıyla okunduklarında anlamları bambaşka bir boyut kazanıyor. Hatta biraz daha ileriye gideyim: Dörtlüklerinde sadece sufizmi değil, melamiliği de seziyorum. Melami, bildiğiniz üzere, gerçek özelliklerini saklayarak halkın kınamasını üzerine çekendir. Görünen o ki Ömer Hayyam bu hususta gayet başarılı olmuş.
Ömer Hayyam
Dörtlükler
Ömer Hayyam
Dörtlükler
6/10
2024 60. kitabı
HİÇ TATMADAN ŞARAPLA BOĞULMAYA HAZIR OLUN
...ÖMER HAYYAM...
Öncelikle şarap içmememe rağmen içmiş, tadını almış kadar oldum desem yeridir herhalde:) açıkçası Hayyam'ı pek çözememekle birlikte (hakkında binlerce farklı görüş var nerdeyse) güçlü bir anlatısı olduğu gözler önünde. Fazlasıyla şathiye kullanması bazen bana yuh çektirmiş olsa da 'şarap' kavramı fikrimce bir çok yüce saydığımız varlıklara, oluşlara karşılıktır, bilemeyiz. (Hayyam hakkında gerçekten bir şeyler söyleyebilmek zor olsa gerek). Fakat her ne kadar kitap ağdalı, zorlayıcı olsada ilgi çekici, okumaya değer.
Keyifli okumalar...
Ömer Hayyam Saygıyla Üstâd...
Ömer Hayyam Saygıyla Üstâd...Sensiz içilen şarap haram Ömer Hayyam!·216 syf.·Şiir
10/10
2019 9. kitabı
Ömer Hayyam; İranlı matematikçi,şair,filozof ve astronom; İran ve Doğu edebiyatında rubai türünün kurucusudur. Doğu’da şair kimliğiyle tanınsa da matematik bilgisi ve yeteneği zamanının çok ötesindeydi. Binom açılımını ve bu açılımlardaki katsayıları buldu. ‘’Celali takvimini oluşturdu. Çeşitli bilim dallarıyla ilgili eserler yazdı. En ilginci de, geçmişte yaşamış birçok insanın aksine doğum tarihinin günü gününe bilinmesidir, çünkü takvim konusunda uzmandır ve doğduğu tarihi kendisi araştırıp tam olarak bulmuştur!
Müslüman dünyasının en aydınlık dönemlerinde yaşamış, felsefenin günah sayılmadığı devirde özgürce düşünmüş, İslam kültüründeki hakim anlayıştan sıyrılıp kendisi akıl yürütmüş ve onu sade fakat çarpıcı bir biçimde kağıda geçirmeyi başarabilmiştir. Şiirlerinde genellikle aşk, şarap, dünya, insan hayatının gelip geçiciliği, Tanrı, Tanrı’ya sitem gibi konular yer alır. Hayyam’a göre ikinci bir dünya yoktur, en şaşmaz ölçü akıldır, gördüklerimizdir. Dini yarım yamalak ve gösteriş için yaşayanları ve böyle din adamlarını eleştirir.
Şiirlerinin çoğunda çoğunda şarap yer alır. Öyle ki, bazen, şaraba taptığını hissedersiniz. Ki zaten, kendisi de öyle söylemektedir:
‘’Ben içerim,ama sarhoşluk etmem:
Kadehten başka şeye el uzatmam.
Şaraba taparmışım, evet, taparım:
Ama senin gibi kendime tapmam.’’
Dizelerini okurken şarap içesiniz gelir. Öyle güzel konuşur ki ağzınız sulanır, boğazınız yanar. Oturup Hayyam’la karşılıklı birer kadeh içmek, şiirler söylemek istersiniz. Şarabı sanki bir sevgiliyi anlatır gibi anlatır. Ona göre şarap haram değildir, ama içmesini biliyorsanız. Şarap onun Tanrı’sıdır, ölüp bedeni toprağa karışınca toprağından testi yapıp içtiğidir, İblis’in eğer içseydi Adem’in önünde secdeye yatacağıdır, Muhammed Mustafa’nın hamlara haram kılıp
Ömer Hayyam sınır tanımaz bir biçimde düşüncelerini, sorgulamalarını dörtlüklere dökmüştür. Özellikle şarap konusu dörtlüklerinde önemli bir yer tutmaktadır. Fazla uzun tutmamak adına bir iki tane alıntısını da ekleyerek bitirmek istiyorum.
“Ben şarap içiyorum, doğrudur;
Aklı olan da beni haklı bulur:
İçeceğimi biliyordu Tanrı,
İçmezsem Tanrı yanılmış olur.”
“Ben olmayınca bu güller, bu serviler yok.
Kızıl dudaklar, mis kokulu şaraplar yok.
Sabahlar, akşamlar, sevinçler, tasalar yok.
Ben düşündükçe var dünya, ben yok o da yok.”
Bir Nefeslik Ömür ve Sonsuz SorguFelsefe
Edebiyat tarihi dendiğinde insanın aklına genelde tozlu raflar ve ağır cümleler gelir ama Hayyam bunun tam tersi. Elime Rubailer’i aldığımda sanki XI. yüzyıldan kalma bir bilgeyle değil de, bugünün karmaşasında yan masamda oturan, hayatı çözmüş bir dostla dertleşiyor gibi hissettim. Adam matematikçi, gökbilimci... Ama hepsinden öte, insanın içine işleyen o basit ama devasa soruların peşinde.
Aslında her şey şu meşhur "anı yaşama" meselesine çıkıyor. Bugün her köşe başında duyduğumuz o içi boşaltılmış "Carpe Diem" sloganlarından bahsetmiyorum. Hayyam’ınki bir isyan bayrağı gibi. Sürekli bir yerlere yetişmeye çalışırken, geçmişin yükü ve geleceğin korkusu arasında ezilirken; adam çıkıp "Bırak bunları, şu an elinde olan tek gerçek şey bu nefes," diyor. Bunu yüzlerce yıl önceden söyleyip hâlâ bugünün insanını kalbinden vurması inanılmaz bir şey.
Şarap ve sevgili meselesine gelince... Kimileri bunu sadece keyif çatmak sanıyor ama biraz kurcalayınca altından bambaşka bir derinlik çıkıyor. Hayyam o meşhur metaforlarıyla aslında Tanrı ile arasına kimseyi sokmadan konuşuyor. Bazen sitem ediyor, bazen hayran kalıyor ama her zaman dürüst. O dönemdeki şekilci dindarlara attığı o ince goller, samimiyeti ve sorgulayıcı tavrı, bugün bile "Vay be, ne güzel söylemiş," dedirtiyor.
En çok da o kısalığına hayran kaldım. Topu topu dört dize... Ama içinde koskoca bir varoluş sancısı, kaderin cilvesi ve ölümün o kaçınılmaz sessizliği var. Bir çırpıda okunuyor belki ama etkisi bir kahve tortusu gibi insanın zihninde kalıyor.
Eğer hayatın o bitmek bilmeyen keşmekeşinden bir an olsun kafanızı kaldırmak istiyorsanız ya da şiirin sadece süslü kelimelerden ibaret olmadığını görmek niyetindeyseniz, Hayyam sizin adamınız. Listenizin en başına koyun demiyorum, doğrudan masanızın üzerine
Alla beni pulla beni ve şarap aşkımEdebiyat
Bazen aklım almıyor. Bütün bu büyük dehaların nasıl zamanında bu kadar ileri görüşlü olduğu, birden fazla alanla yetinmeyerek onlarca alanda ileri çıktığı…Büyük bir başarı.
İşte Hayyam da öyle bir insandı.
Öncelikle ben bu zamana kadar ağırlık olarak felsefe, bilim ve psikoloji gibi içeriklere inceleme yazdım. Çünkü çözümleyerek ve kitabın detaylı anlatılışını yazmayı tercih ediyorum.
Ama bu sefer 
Varsayalımismail • İTC önerisiyle edebiyat konusunda yazmayı denemek istedim.
Kendi tarzımla yani, çözümleyerek bol bol arşiv ve kaynak kullanarak sadece dörtlükleri değil bir bütünü inceleyeceğiz.
Şimdiden söyleyeyim edebiyat alanında yazdığım ilk uzun inceleme olacak :)
E hazırsanız başlayalım.
Şarap deyince aklımıza gelen ilk isimlerden birisi Hayyam oluyor. Edebiyatla şarabı da birleştiren Hayyam’dır zira. Şarabı da Hayyamı da severim. İkisini bir arada okumak ise bambaşka bir haz gözümde. Çünkü bazı edebiyatlar tutkuyla yapılır. Biz bir nevi aşkla okuyoruz dörtlükleri.
Şarap sevmek de bir aşktır.
1000 yıl kadar önce bu tür dehâların ortaya çıkabilmesine imkân tanıyan eğitim sistemleri vardı. Türlü türlü alanlarda epeyce başarı toplamış olan birisi.
Astronomi, tıp, matematik, dini bilgiler, felsefe…
Teoriler geliştiriyor ve hem de tüm dünya insanlarının dillerinde dolaşan şiirler yazıyor ve edebiyat dünyasında fırtınalar estiriyor.
Eski bir arşiv kaynağı şöyle söylüyor Hayyam’ı anlatırken “XI. Yüzyıl da Selçuklu kültürünün dünyaya, bilim, sanat, kültür ve birçok açıdan örnek olduğu bir dönemdir. Büyük Selçuklu Devleti, Çin’den, Batı Anadolu dâhil bütün Ortadoğu ülkeleri, Akdeniz sahilleri, Kuzeybatı Afrika, Hicaz ve Yemen’den Rusya içlerine kadar yayılan hâkimiyetin, muazzam bir kültür ve medeniyetin temsilcisidir. İşte Selçuklu Hükümdarı Melikşah dönemi böyle bir çağdır ve bu
Varsayalımismail • İTC önerisiyle edebiyat konusunda yazmayı denemek istedim.
Kendi tarzımla yani, çözümleyerek bol bol arşiv ve kaynak kullanarak sadece dörtlükleri değil bir bütünü inceleyeceğiz.
Şimdiden söyleyeyim edebiyat alanında yazdığım ilk uzun inceleme olacak :)
E hazırsanız başlayalım.
Şarap deyince aklımıza gelen ilk isimlerden birisi Hayyam oluyor. Edebiyatla şarabı da birleştiren Hayyam’dır zira. Şarabı da Hayyamı da severim. İkisini bir arada okumak ise bambaşka bir haz gözümde. Çünkü bazı edebiyatlar tutkuyla yapılır. Biz bir nevi aşkla okuyoruz dörtlükleri.
Şarap sevmek de bir aşktır.
1000 yıl kadar önce bu tür dehâların ortaya çıkabilmesine imkân tanıyan eğitim sistemleri vardı. Türlü türlü alanlarda epeyce başarı toplamış olan birisi.
Astronomi, tıp, matematik, dini bilgiler, felsefe…
Teoriler geliştiriyor ve hem de tüm dünya insanlarının dillerinde dolaşan şiirler yazıyor ve edebiyat dünyasında fırtınalar estiriyor.
Eski bir arşiv kaynağı şöyle söylüyor Hayyam’ı anlatırken “XI. Yüzyıl da Selçuklu kültürünün dünyaya, bilim, sanat, kültür ve birçok açıdan örnek olduğu bir dönemdir. Büyük Selçuklu Devleti, Çin’den, Batı Anadolu dâhil bütün Ortadoğu ülkeleri, Akdeniz sahilleri, Kuzeybatı Afrika, Hicaz ve Yemen’den Rusya içlerine kadar yayılan hâkimiyetin, muazzam bir kültür ve medeniyetin temsilcisidir. İşte Selçuklu Hükümdarı Melikşah dönemi böyle bir çağdır ve bu
İçin temiz olmadıktan sonra
Hacı hoca olmuşsun, kaç para!
Hırka, tesbih, post, seccade güzel:
Ama Tanrı kanar mı bunlara?
Celladına aşık olmuşsa bir millet,
İster ezan ister çan dinlet.
İtıraz etmiyorsa sürü gibi illet,
Müstehaktır ona her türlü zillet.
Yerin üstüne baktım uykuya dalmışlar
Altına baktım çürüyüp toprak olmuşlar
Büyükse de isyanım, kötülüklerim,
Yüce Tanrı’dan umut kesmiş değilim.
Dörtlükler
Ömer Hayyam
Dörtlükler
Ömer HayyamYazar Hakkında
Ömer HayyamYazar · 14 kitap
Gıyaseddin Eb'ul Feth Ömer İbni İbrahim el-Hayyam veya Ömer Hayyam (Farsça: عمر خیام; d. 18 Mayıs 1048 - ö. 4 Aralık 1131), İranlı şâir, filozof, matematikçi ve astronom.
Hayyam, Nişabur doğumludur. Yaşadığı dönemin ünlü veziri Nizamül-Mülk ve Hasan Sabbah ile aynı medresede zamanın ünlü alimi Muvaffakeddin Abdüllatif ibn el Lübad'dan eğitim görmüş ve hayatı boyunca her ikisi ile de ilişkisini kesmemiştir. Bazı kaynaklar; Hasan Sabbah'ın Rey kentinden olduğu Nizamül-Mülk'ün de yaşça Ömer Hayyam ve Hasan Sabbah'tan büyük olduğunu ve böylece aynı medresede eğitim görmediklerini belirtmektedir. Yine de Ömer Hayyam, Hasan Sabbah ve Nizamül-Mülk'ün ilişki içinde olduklarını inkar etmemektedir. (Kaynak: Semerkant-Amin Maalouf Amin Maalouf'un bu kitabında Hasan Sabbah ve Nizamül-Mülk ile Ömer Hayyam'ın ilişkisini ve hikâyelerini kurgulamış olabileceği de düşünülmelidir. Hayyam'ın kendi dilinden yazılı böyle bir açıklaması yoktur.)
Ömer Hayyam, birçok bilim insanınca Bâtınî ve Mu'tezile anlayışlarına dâhil görülür. Evreni anlamak için, içinde yetiştiği İslam kültüründeki hâkim anlayıştan ayrılmış, kendi içinde yaptığı akıl yürütmeleri eşine az rastlanır bir edebi başarı ile dörtlükler halinde dışa aktarmıştır.
Hayyam aynı zamanda çok iyi bir matematikçiydi. Üçüncü dereceden bilinmeyen denklemlerle ilgili yazdığı cebir adlı eserinde bilinmeyen rakamın yerine Arapçada "şey" anlamına gelen kelimeyi kullanmıştır. Daha sonra bu eseri diğer dillere çevrilirken İspanyolcaya "Xay" olarak geçmiştir. Bu kelime ilk harfine indirgenerek bilinmeyen rakamın simgesi "x" olarak kullanılmaya başlamıştır. Binom açılımını ilk kullanan bilim insanıdır. Hayyam, genelde şiirlerindeki eğlence düşkünlüğünün belirgin olmasından dolayı rubaileri ile ünlenmiştir.
Geçmişte yaşamış birçok ünlünün aksine Ömer Hayyam'ın doğum tarihi günü gününe bilinmektedir. Bunun sebebi, Ömer Hayyam'ın birçok konuda olduğu gibi takvim konusunda da uzman olması ve kendi doğum tarihini araştırıp tam olarak bulmasıdır.
Rubailerinde; dünya, var oluş, Allah, devlet ve toplumsal örgütlenme biçimleri gibi hayata ve insana ilişkin konularda özgürce ve sınır tanımaz bir şekilde akıl yürüttüğü görülmektedir. Akıl yürütürken ne içinde yaşadığı toplumun ne de daha öncesi zamanlarda yaşamış toplumların kabul ettiği hiçbir kurala bağlı kalmamış, kendinden önce yaşayanların insan aklına koymuş olduğu sınırları kabullenmemiş, bir anlamda dünyayı, insanı, var oluşu kendi aklıyla baştan tanımlamış; bu nedenle de çağını aşarak "evrenselliğe" ulaşmıştır. Ancak unutmamak gerekir ki Hayyam'ın yaşadığı dönem, kendisi gibi çağları aşan ve tarihin gördüğü en büyük düşünürlerden birini yaratacak sosyo-kültürel altyapıya sahipti. Kendi tarihinin belki de en aydınlık dönemlerini yaşayan İslam dünyasında felsefenin hak ettiği ilgiyi gördüğü, Selçuklu saraylarında ise sentez bir Orta Doğu kültürü (Türk-Hint-Arap-Çin-Bizans) oluşmaya başladığı bir dönemde yaşayan düşünür, böylece nispeten yansız ve bilimsel bir öğrenim görmüş, felsefeyi günah saymayan bir toplum içinde özgürce felsefe ile ilgilenebilmiştir.
Hayyam, aynı zamanda dünya bilim tarihi için de önemli bir yerdedir. Günümüzde kullanılan Miladi ve Hicri Takvimlerden çok daha hassas olan Celali Takvimi'ni hazırlamıştır. Okullarda Pascal üçgeni Fransız matematikçi Blaise Pascal'ın soyadıyla olarak öğretilen matematik kavramı aslında Ömer Hayyam tarafından oluşturulmuştur. Matematik, astronomi konularında dünyanın önde gelen bilim insanlarındandır. Birçok bilimsel çalışması olduğu bilinmektedir. Öklidi yorumlamıştır ve Horasan'da da bir yıldız evi vardır. Kendisi Yunan biliminin savunucusuydu ve İbn-i Sina'nin düşüncelerinin takipçisiydi.
Pek çok rubai ünü sebebiyle Hayyam'ın rubailerine karıştırılmıştır, bilinen kadarıyla rubailerinin sayısı 158'dir. Fakat kendisine mâl edilenler binin üzerindedir.
Ayrıca Ömer Hayyam için tarihteki ilk bilinen savaş karşıtı eylemci yakıştırması da yapılmaktadır.
Rubailerinin Türkçeye çevirisi birçok farklı çevirmen tarafından yapılmışsa da rubaileri Türk halkına sevdiren çeviri Sabahattin Eyüboğlu tarafından yapılmıştır.
Kaynak: tr.wikipedia.org/wiki/Ömer_Hayyam
