• Ebû Dâvûd Sünen'inde Ebü'd-Derdâ hadîsi olarak şöyle rivayet eder: “Ebû'd-Derdâ, Resulüllah s.a.v.'in şöyle buyurduğunu söyler: ''Şüphesiz Allah, derdi de dermanını da indir­miş, her derdin dermanını yaratmıştır. O halde tedavi olunuz fakat haram şeylerle tedavi olmayınız."

    Buhârî Sahîh'inde İbn-i Mes'ud'dan şöyle nakleder: “Allah şifanızı size haram kılınan şeylerde yaratmamıştır.”

    Sünein'de Ebû Hureyre'nin şöyle dediği rivayet edilir: “Resulüllah s.a.v., pis sayılan ilaçlarla tedaviyi yasaklamıştır.

    “Târik, Peygamber efendimize şarapla ilgili soru sordu, Peygam­ber efendimiz onu şaraptan nehiy etti. Yahut da onun şarap yapmasını hoş karşılamadı.

    Târik: “Ben şarabı ancak ilaç olarak yapıyorum” dedi.

    Peygamber efendimiz s.a.v. bu cevaba karşılık: “Şarap deva değildir, aksine derttir” buyurdu.

    Sünen'de hadisin şu şekliyle rivayeti vardır: “Peygamber Efendimize, ilaca karıştırılan şaraba ilişkin soru so­ruldu. Peygamber Efendimiz s.a.v. cevap olarak: -"Şarap derttir, deva de­ğildik buyurdu”.

    Hadisi Ebû Dâvûd ve Tirmizî rivayet etmişlerdir. Müslim'in Sahîh'inde Târik İbn-i Süveyde'l-Hadramî'den şöyle dediği rivayet edilir:

    Dedim ki: “Ey Allah'ın elçisi, bizim toprağımızda üzümler var, biz onları sıkıyoruz, ondan içelim mi?

    Peygamber efendimiz: "Hayır" buyurdular.

    Tekrar Peygambere danıştım ve dedim ki: “Biz hastayı tedavide kullanıyoruz”

    O da bana dedi ki: "Bu kullandığınız şifa değil, aksine derttir"

    Neseî'nin Sünen'inde rivayet edildiğine göre: “Bir doktor Peygamber'in yanında kurbağayla tedaviden söz et­ti, bunun üzerine Peygamber s.a.v., doktoru kurbağa öldürmekten menetti”

    Hadis, şarapla tedavinin haram olduğuna delildir. Peygamber onun bir deva değil, dert olduğu­nu en açık şekilde bildirmiştir.

    Şarap içenlerin durumu şarabın gerçekten birçok hastalıklara sebep olduğunu her zaman gözler önüne sermektedir (bkz. Müslim; Sahih: c.6, s. 206; içecek­ler kitabı. Hadis no: 12)

    Fıkıhçılar arasında pis ve haram maddeyle tedavinin bazı şartlarda caiz olabileceği hususunda geniş tartışmalar olmuştur.

    Peygamber efendimizin şöyle buyurduğu zikredilir: “Kim şarapla tedavi olursa, Allah ona şifa vermez.” (Ebu Davut, Tirmizi).

    Haram şeylerle tedavi hem akıl, hem de din yönünden çirkin görülmüştür. Dinî yönden çirkinliği, zikrettiğimiz hadislerden ve diğer­lerinden anlaşılır.

    Akli yönden çirkinliğine gelince; Allah c.c., yasakladığı şeyleri pis­liklerinden ötürü yasaklamıştır, İsrail oğullarına ceza olsun diye temiz şeyleri: “Kendilerine yasaklanan faizi almaları ve haksız yere insanların mallarını yemeleri yüzünden önceden helal kılınmış temiz şeyleri on­lara haram kıldık” ayetiyle haram kıldığı gibi, bu ümmete temiz şey­leri haram kılmamış, ancak haram kıldığı şeyleri pisliklerinden dolayı haram kılmıştır.

    Allah-u Teâlâ'nın pis şeyleri haram kılması bu üm­mete acıdığı ve pis şeylere bulaşmaktan bu ümmeti koruduğu içindir. Haram şeylerle hastalıklardan kurtulmayı istemek uygun değildir. Ha­ram bir madde hastalığı gidermekte etkili olsa bile, kendisinde bulu­nan pisliğin gücüyle kalpte açtığı daha büyük bir hastalıkla sonuçla­nır. Böyle olunca onunla tedavi olan kimse vücut hastalığını kalp hastalığıyla gidermek için çaba harcamış olur. Ayrıca bir şeyin haram kılınması, ondan kaçınmayı ve her yolla ondan uzak olmayı gerekti­rir, onu ilaç olarak kullanmakta ise harama teşvik etmenin ve ona bulaşmanın payı vardır. Bu ise yüce Allah c.c.'in gayesine ters düşer. Yi­ne Peygamber Efendimizin de buyurduğu gibi, haram madde derttir, derdin deva kabul edilmesi caiz değildir.

    Aynı şekilde haram madde, bünyeye ve ruha pis olma niteliği kazandırır, çünkü bünye açık bir şekilde ilacın durumundan etkilenir, ilacın yapısı pis ise bünye ondan pislik kazanır, ilacın kendisi pis ise durum ne olur? İşte bu nedenle Allah, kullarına pis olan yiyecekleri, içecekler ve giyecekleri haram kılmıştır. Çünkü nefis bunlar aracılığıyla yapısı ve niteliği yönünden pisleşiyor. Bunun gibi, nefislerin ha­rama eğilim gösterdikleri sırada haramla tedavinin serbest bırakılma­sında, özellikle nefisler haramın kendilerine faydalı, hastalıklarını gi­derici ve hastalığın şifasını celbedici olduğunu bildikleri zaman, şeh­vet ve lezzetle harama yönelmeye yol açma vardır. Şehvet ve lezzet ise nefsin en çok sevdiği şeylerdir. Hâlbuki Cenab-ı Hak c.c., kötülüğe yol açan iş ve davranışları mümkün olan her şeyle engellemiştir. Kötülü­ğe giden yollan kapamakla açık bırakmak arasında şüphesiz bir çe­lişki ve çatışma vardır. Aynı zamanda haram maddeyle tedavide, fay­dalı olduğu sanılan, hastalığı artırıcı bir özellik de vardır.

    Sözün, Al­lah'ın bizim için kendisinde asla şifa yaratmadığı "kötülüklerin ana­sı" hakkında olduğu kabul edilirse, bu madde (şarap), doktorlara, fakihlerin çoğuna ve kelam bilginlerine göre, aklın merkezi sayılan di­mağa şiddetle zararlıdır.

    Hipokrat, azgın hastalıklar hakkında konu­şurken şöyle demiştir: “Şarabın başa verdiği zarar şiddetlidir, zarar hız­la başa doğru ilerler, bu sırada bedeni işgal eden salgılar da yükselir, şarabın zihne verdiği zarar bu yüzdendir.”

    Kâmir adlı eserin yazarı da şöyle der: “Şarabın özelliği, zekâ ve sinire zarar vermesidir.”

    Tedavide kullanılan haram maddelerden, şarabın dışındakilere gelince, bunlar iki türlüdür: Birincisi, nefsin üstün geldiği maddedir ki, bünye hastalığı atmak için onun desteğini beklemez. Zehirler, enge­rek etleri ve diğer tiksinti duyulan şeyler bu türdendir. Bu maddeler bünyede bitkinlik yaratarak bünyeyi ağırlaştırırlar, bu takdirde der­man değil de dert olurlar. İkinci tür maddeler de nefsin yenemediği maddelerdir. Taşıyıcıların örnek olarak kullandıkları şarap gibi, bunun zararı faydasından daha çoktur. Böyle olunca akıl, bu şarabın haram kılınmasını gerektirir. (Tiksinti ve zarar birleşince) akıl da fıtrat da ha­ram maddeyle tedavinin yasaklanması konusunda din ile uyum halindedir.

    Haram maddelerden şifa beklenmemesinde ince bir sır vardır. Hastanın ilaçtan fayda görmesinin şartı, ilacın iyi olduğunu kabul et­mesi ve faydasına inanmasıdır. Allah c.c. haram maddede şifa bereketini yaratmamıştır.

    Faydalı bir şey aynı zamanda bereketlidir. Eşyanın en faydalısı, en bereketli olanıdır. İnsanlardan mübarek olanlar da bulun­dukları yerde helal yollardan kendilerinden yararlanılan kişilerdir. Bi­lindiği gibi Müslüman’ın inancı, bu maddenin bereketine ve faydasına inanmakla, iyiliğine inanmak ve bünyesinin o maddeyi kabulle karşı­laması arasında dolaşan tereddütler haram olduğu yönündedir. Hatta Müslüman’ın inancı ne kadar büyük olursa, haramdan o derece iğre­nir, kötülüğüne o derece inanır, yapısı İtibarıyla haram, en çok tiksin­diği şey hâline gelir. Bu durumda hasta haram maddeyi aldığı zaman hasta için derman yerine dert olur. Ancak hastanın, maddenin pisliği­ne olan inancı, kötü zannı ve tiksintisi, sevgiyle yer değiştirirse o za­man faydalı olabilir. Haramı sevmek de inanca aykırıdır. Mü'min, tedavi maksadının dışında asla harama yönelmez. Allah her şeyi en iyi bilendir.

    İbn-i Kayyim El Cevziyye’nin Tıbbu’n Nebevi (s 190-195) adlı eserinden alınmıştır.

    Günümüzde alkol, domuz yağı, domuz deri veya kemiği veya helal kesim olup olmadığı tartışmalı sığırlardan elde edilen jelâtin gibi hayvansal maddeler birçok ilaç veya aşılarda kullanılmaktadır. Bu nedenle hastaların doktorlarından bu tür ilaçları yazmamalarını talep etmelidirler.

    http://www.gidahareketi.org/...-Mi--65-sayfasi.aspx
  • Hz. Ömer (ra) dünyadayken cennetle müjdelenen sahabilerdendir. Ayrıca Peygamber Efendimiz (asm) hayattayken, Hz. Ömer (ra)'in savunduğu fikirlerini doğrulayan ayetler inmiştir. (Müslim, Fedâilüs-Sahabe, II; Suyûtî, 137-140).

    Bu nedenle onun hakkında ileri geri konuşmak asla caiz değildir. Allah'ın cennetlik dediği ve görüşünü doğrulamak için ayet indirdiği bir zat hakkında dedikodu yapmak hiç bir Müslümana yakışmaz.

    İlmi

    Hz. Ömer (ra)'in fıkıh ilminde ayrı bir yeri vardır. O, her yönüyle devleti teşkilatlandırmaya çalışırken diğer taraftan da bu teşkilatlanmanın alt yapısı olan ilmî gelişmeyi sağlayabilmek için gayret sarfediyordu. Fıkıh usulünün oluşumu Hz. Ömer (ra) ile başlar. Fıkıh ilminin temellerini meydana getiren kaideleri, karşılaştığı kazâî ve idarî meseleleri çözüme kavuştururken takip ettiği yöntemlerle belirlemeye başlamıştır. Ondan sahih senetlerle rivayet olunan fıkhî hükümlerin sayısı birkaç bini bulmaktadır. Hz. Ömer (ra)'in içtihadlarının İslâm hukuku açısından çok büyük bir önemi vardır ve Resulullah (asm)'ın hadislerinden başka hiç bir şey onun bu içtihadlarının üzerinde değildir. [Muhammed Revvâs Kal'acı, Mevsuatu Fıkhı Ömer (ra) b. el-Hattab, 1981, 8; Bu kitabta Hz. Ömer (ra)'in Fıkhî içtihadları bir araya toplanarak ansiklopedik bir tarzda tasnif edilmiştir].

    Hz. Ömer (ra), hadis rivayeti konusunda çok titiz davranmıştır. O, Peygamber (asm)'den hadis rivayet eden bazı kimseleri sorguya çekmiş, onlardan rivayet ettikleri hadisler için şahid istemişti. Hz. Ömer (ra)'in kendisinden beş yüz otuz dokuz hadis rivayet edilmiştir (Suyutî, 123).

    Ayrıca o, Kur'an-ı Kerim'in te'vil ve tefsirinde ilim sahibiydi. İbn Ömer (ra)'den rivayet edildiğine göre, kendisine Resulullah (asm) hayattayken kimlerin fetva verdiği sorulduğunda: "Ebu Bekir ve Ömer (ra)'den başkasının fetva verdiğini bilmiyorum." karşılığını vermişti (H.İ. Nasan, İslâm Tarihi, İstanbul 1985, I, 319).

    Şahsiyeti Hz. Ömer (ra), inandığı şeyi yerine getirme hususunda şiddetli davranmakla tanınır. O, Müslüman olmadan önce ilk iman edenlere karşı sert muamele etmişti. Müslüman olduktan sonra ise bu sertliği İslâm'ın lehine müşriklere karşı yönelmiştir.

    Hz. Ömer (ra) halife olduktan sonra da doğruların uygulanması ve hakkın elde edilmesi konusunda titiz davranmaya ve en ufak ayrıntıları bile bizzat takip etmeye aşırı dikkat göstermiştir. O, bir şeyi emrettiği veya yasakladığı zaman ilk önce kendi ailesinden başlardı. Aile fertlerini bir araya toplayarak onlara şöyle derdi; "Şunu ve şunu yasakladım. İnsanlar sizi yırtıcı kuşun eti gözetlediği gibi gözetlerler. Allah'a yemin ederim ki, herhangi biriniz bu yasaklara uymazsa onu daha fazlasıyla cezalandırırım."

    Sert bir mizaca sahip olmasına rağmen insanlara karşı oldukça mütevâzî davranırdı. Geniş toprakları, güçlü orduları olan bir devletin başkanı olması, onu, diğer insanlar gibi mütevazî ve sade bir hayat yaşamaktan alıkoyamamıştır. Pahalı, lüks elbiseler giymekten kaçınır, diğer insanlar gibi gerektiğinde alelade işlerle uğraşmaktan çekinmezdi. Tanımayan kimse onun Müslümanların halifesi olduğunu asla anlayamazdı. Çünkü çoğu zaman giydiği elbise yamalarla doluydu.

    Hz. Ömer (ra) güçlü bir hitabet kudretine sahipti ve konuşurken beliğ bir uslubla konuşurdu. Onun üstün kabiliyeti yazı için de geçerliydi. Valilerine yazmış olduğu talimatları ve mektupları Arap dili için bir numune addedilmekteydi. Hz. Ömer (ra) şiire de ilgi duyan ve şiir zevki olan sahabilerden birisidir. Çok sayıda Arap şairlerinin şiirlerini ezberlemiş, az da olsa şiir yazmıştır.

    Hz. Ömer (ra) ibadet ederken bütün benliğiyle Rabbine yönelirdi. Halife olduktan sonra gündüz işlerinin yoğun olmasından dolayı nafile namazlarını gece kılar, ev halkını sabah namazına; "... ve namazı ailene emret." (Tâhâ, 20/132) mealindeki ayeti okuyarak uyandırırdı. O, her sene haccetmeyi asla ihmal etmez ve hac farizasını yerine getirmek için Mekke'ye gelen hacılara bizzat riyaset ederdi. Rabbine karşı duyduğu sorumluluğun altında öylesine ezilirdi ki, kıyamet günü hesaptan, cezasız kurtulmayı başarabilirse sevineceğini söylerdi. O, ölüm döşeğinde bu endişesini şu anlamdaki bir beyitle dile getiriyordu:

    "Müslüman oluşum, namazları kılıp, orucu tuttuğum müstesna, nefsime zulmetmiş bulunuyorum." (Şibli Numanî, Bütün yönleriyle Hz. Ömer (ra) ve Devlet İdaresi, Terc. Talip Yasar Alp, İstanbul, II / 373).

    Hz. Ömer (ra)'in, şahsi hayatı oldukça sadeydi. Hz. Ömer (ra), Bizans ve İran'a karşı büyük ordular sevkeden ve onları tarihlerinde pek nadir tattıkları sürekli yenilgilerle perişan eden güçlü ve muktedir bir devletin başkanıdır. Ama o buna rağmen yamalı elbiseler, eskimiş sarık ve yırtık ayakkabılarla hayatını sürdüren bir kişidir. O, bazen dul bir kadına su taşırken görülür, bazan da günün yorgunluğunu hafifletmek için mescidin çıplak zemini üzerinde uyuduğuna şahit olunurdu. Medine'den Mekke'ye çok sayıda yolculuk yapmış olduğu halde hiç bir zaman yanına çadır almamış ve yolda, bir çarşafı dalların üzerine gererek basit bir şekilde dinlenmeyi tercih etmiştir.

    Yine bir gün, Ahnef b. Kays yanında Arapların ileri gelenlerinden bazı kimselerle birlikte Hz. Ömer (ra)'i ziyarete gitmiş; onu, elbisesinin eteklerini beline sıkıştırmış olduğu halde koşar bir vaziyette bulmuştu. Ömer (ra), Ahnef'i gördüğünde ona;"Gel de kovalamaya katıl. Devlete ait bir deve kaçtı. Bu malda kaç kişinin hakkı olduğunu biliyorsun..." dedi. Bu esnada biri ona neden kendini bu kadar üzdüğünü ve deveyi yakalamak için bir köleyi görevlendirmediğini söyleyince O; "Benden daha iyi köle kimmiş?" diyerek karşılık vermiştir (Şıblî, a.g.e., I / 384-385).

    Günlük yaşayışını gösteren bu örnekler, Hz. Ömer (ra)'ın ümmetin sorumluluğunu üstlenen kimselerin yüklenmiş oldukları görevleri ne şekilde yerine getirmeleri ve makamlarının cazibesine kapılıp sıradan insanların yaşayış tarzından kopmadan hükmetmeleri gerektiğini, çağları aşan bir örnek sergileyerek ortaya koymuştur. Bir devlet başkanı ancak bu şekilde, insanlardan ve onların günlük yaşamlarından kopmadan âdil bir yönetim kurabilir. Hz. Ömer (ra)'a âdil sıfatını kazandıran, onun bu şekilde İslâm'ı yeryüzüne hakim kılma yolunda varlığını ortaya koymuş olmasıdır.

    Hz. Ömer (ra) geçimini ticaretle temin ederdi. Bunun yanında Peygamber (asm)'in Medine'de ona bazı tarlalar verdiği de bilinmektedir. Hayber'in fethini müteakip burada ele geçirilen araziler, savaşa katılanlar arasında taksim edilmişti. Ancak, Hz. Ömer (ra) kendi payına düşen araziyi vakfetmiş ve bir vakıf şartnamesi de düzenlemişti. İslâmda ilk vakıf olayı budur:

    "Bu arazi satılamaz, hibe edilemez ve miras yolu ile sahip olunamaz; geliri fakirlere, akrabaya, kölelere, Allah yolunda, yolcu ve misafirlere harcanacaktır. Vakfı yöneten kişinin ölçülü olarak yemesinde ve yedirmesinde bir sakınca yoktur." (Buharî, Şurût, 19).

    Halife olduktan sonra, devlet işleriyle uğraşmasından dolayı kendi iaşesinin temini için ashaba müracaat etmiş, Hz. Ali (r.a)'ın teklifine uyularak ona ve ailesine normal ölçülerde devlet malından geçim imkânı sağlanmıştı. H. 15 yılında Müslümanlara maaş bağlandığı zaman, ona da ileri gelen ashaba verilen miktarda, beş bin dirhem maaş tayin edilmişti. Ancak onun günlük gideri çok mütevazi meblağdı. Ömer (ra), yemek olarak genellikle şunları yerdi: Ekmek (buğdaydan olduğu zaman kepekli), bazen et, süt, sebze ve sirke.

    Hz. Ömer (ra)'ın fazileti ve üstünlüğü hakkında çok sayıda sahih hadis bulunmaktadır. Hz. Ömer (ra) din konusunda o kadar tavizsizdi ki, şeytanlar bile onunla karşılaşmaktan çekinirlerdi. Bir defasında Resulullah (asm)'in yanına gitti. Resulullah (asm)'dan bir şey istemek için orada bulunan kadınlar, Hz. Ömer (ra)'in sesini duyduklarında hemen kalkıp perdenin arkasına geçtiler. Hz. Ömer (ra) içeri girdiğinde Resulullah (asm) gülüyordu. Hz. Ömer (ra) ona; "Allah yaşını güldürsün ya Resulullah." dedi. Bunun üzerine Resulullah (asm); "Şu benim yanımda olanlara şaşarım. Senin sesini işitince perdeye koştular." dediğinde Hz. Ömer (ra); "Ya Resulullah, onların çekinmesine sen daha layıksın." dedi. Sonra da kadınlara dönerek; "Ey nefislerinin düşmanları! Resulullah (asm)'den çekinmiyorsunuz da benden mi çekiniyorsunuz?" diyerek onlara çıkıştı. Kadınlar; "Evet. Sen Resulüllah (asm)'den sert ve haşinsin." dediler. Resulullah (asm), "Nefsim yed-i kudretinde olan Allah'a yemin olsun ki, şeytan sana bir yolda rastlamış olsa, mutlaka yolunu değiştirirdi." (Müslim, Fedâilü's-Sahâbe, 22).

    Başka bir rivayette Resulullah (asm) onun için şöyle buyurmuştu:

    "Gökte bir melek bulunmasın ki Ömer (ra)'e saygı duymasın. Yeryüzünde ise bir şeytan bulunmasın ki Ömer (ra)'den kaçmasın." (Suyûtî, a.g.e., 133).

    Resulullah (asm), hakkı görmek ve onu tatbik etmek konusunda Ömer (ra)'ın üstünlüğünü şöyle ifade etmekteydi:

    "Sizden önce geçen ümmetlerde bazen ilham sahipleri bulunurdu. Eğer benim ümmetimde onlardan biri bulunursa, Ömer b. Hattab onlardandır." (Müslim, Fedâilü's-Sahâbe, II).

    Bu, Hz. Ömer (ra)'ın işlerinde ve verdiği kararlarda isabetli davranmasını bir anlamda açıklar niteliktedir. Nitekim Resulullah (asm);

    "Allah doğruyu Ömer (ra)'in lisanı ve kalbi üzere kılmıştır." (Üsdül-Ğâbe, IV / 151; Suyutî, 132)

    demektedir. Bir defasında da Hz. Ömer (ra)'i göstererek şöyle demişti:

    "Bu aranızda yaşadığı sürece, sizinle fitne arasında kuvvetlice kapanmış bir kapı bulunacaktır." (Suyûtî, a.g.e.)

    Ömer (ra)'ın bu durumunu bazı konularda inen ayetlerin daha önce onun gösterdiği doğrultuda olması da te'yid etmektedir. Hz. Ömer (ra) şöyle demiştir:

    "Rabbime üç şeyde muvafık düştüm: Makam-ı İbrahim'de, hicab'da ve Bedir esirlerinde." (Müslim, Fedâilüs-Sahabe, II).

    Hz. Ömer (ra) ötekileri zikretmemiştir. Örneğin münafıkların cenaze namazını kılmaması için Resulullah (asm)'e inen ayet bunlardan biridir. (bk. Müslim, aynı bab; Hz. Ömer (ra)'ın görüşleri doğrultusunda nâzil olan ayetler için bk. Suyûtî, a.g.e., 137-140).

    Kısaca Hayatı

    Hz. Ömer (ra), ikinci Raşid Halife. İslâmı yeryüzüne yerleştirip, hakim kılmak için Resulullah (asm)'ın verdiği tevhidî mücadelede ona en yakın olan sahabilerden biri. Hz. Ömer (ra), Fil Olayından on üç sene sonra Mekke'de doğmuştur. Kendisinden nakledilen bir rivayete göre o, Büyük Ficar savaşından dört yıl sonra dünyaya gelmiştir (İbnül-Esîr, Üsdül-Ğâbe, Kahire 1970, IV,146). Babası, Hattab b. Nüfeyl olup, nesebi Ka'b'da Resulullah (asm) ile birleşmektedir. Kureyş'in Adiy boyuna mensup olup, annesi, Ebu Cehil'in kardeşi veya amcasının kızı olan Hanteme'dir (bk. a.g.e., 145).

    Kaynaklar Hz. Ömer (ra)'in Müslüman olmadan önceki hayatı hakkında fazlaca bir şey söylemezler. Ancak küçüklüğünde, babasına ait sürülere çobanlık ettiği, sonra da ticarete başladığı bilinmektedir. O, Suriye taraflarına giden ticaret kervanlarına iştirak etmekteydi (H. İbrahim Hasan, Tarihul-İslâm, Mısır 1979, I, 210). Cahiliyye döneminde Mekke eşrafı arasında yer almakta olup, Mekke şehir devletinin sifare (elçilik) görevi onun elindeydi. Bir savaş çıkması durumunda karşı tarafa elçi olarak Ömer (ra) gönderilir ve dönüşünde onun verdiği bilgi ve görüşlere göre hareket edilirdi. Ayrıca kabileler arasında çıkan anlaşmazlıkların çözümünde etkin rol alır ve verdiği kararlar bağlayıcılık vasfı taşırdı (Suyûtî, Tarihul-Hulefâ, Beyrut 1986, 123; Üsdül-Ğâbe, IV, 146).

    Hz. Ömer (ra), sert bir mizaca sahip olup, İslâma karşı aşırı tepki gösterenlerin arasında yer almaktaydı. Sonunda o, dedelerinin dinini inkâr eden ve tapındıkları putlara hakaret ederek insanları onlardan yüz çevirmeğe çağıran Muhammed (asm)'ı öldürmeye karar vermişti. Kılıcını kuşanarak, Peygamberi öldürmek için harekete geçmiş, ancak olayın gelişim şekli onun Müslümanların arasına katılması sonucunu doğurmuştu. Tarihçilerin ittifakla naklettikleri rivayete göre, Ömer (ra)'in Müslüman oluşu şöyle gerçekleşmişti:

    "Ömer (ra), Resulullah (asm)'ı öldürmek için onun bulunduğu yere doğru giderken, yolda Nuaym b. Abdullah ile karşılaştı. Nuaym ona, böyle öfkeli nereye gittiğini sorduğunda o, Muhammed (asm)'i öldürmeye gittiğini söylemişti. Nuaym, Ömer (ra)'in ne yapmak istediğini öğrenince ona, kız kardeşi ve eniştesinin yeni dine girmiş olduğunu söyledi ve önce kendi ailesi ile uğraşması gerektiğini bildirdi. Bunu öğrenen Ömer (ra), öfkeyle eniştesinin evine yöneldi. Kapıya geldiğinde içerde Kur'an okunmaktaydı. Kapıyı çalınca, içerdekiler okumayı kesip, Kur'an sayfalarını sakladılar. İçeri giren Ömer (ra), eniştesini dövmeye başlamış, araya giren kız kardeşinin aldığı darbeden dolayı burnu kanamıştı. Kız kardeşinin ona, ne yaparsa yapsın dinlerinden dönmeyeceklerini söyleyerek kararlılığını bildirmesi üzerine, ona karşı merhamet duyguları kabarmaya başlamış ve okudukları şeyleri görmek istediğini söylemişti. Kendisine verilen sahifelerden Kur'an ayetlerini okuyan Ömer (ra), hemen orada imân etti ve Resulullah (asm)'ın nerede olduğunu sordu. O sıralarda Müslümanlar, Safa tepesinin yanında bulunan Erkam (r.a)'ın evinde gizlice toplanıp ibadet ediyorlardı. Resulullah (asm)'ın Daru'l-Erkam'da olduğunu öğrenen Ömer (ra), doğruca oraya gitti. Kapıyı çaldığında gelenin Ömer (ra) olduğunu öğrenen sahabiler endişelenmeye başladılar. Zira Ömer (ra) silahlarını kuşanmış olduğu halde kapının önünde duruyordu. Hz. Hamza:

    "Bu Ömer'dir. İyi bir niyetle geldiyse mesele yok. Eğer kötü bir düşüncesi varsa, onu öldürmek bizim için kolaydır." diyerek kapıyı açtırdı. Resulullah (asm), Ömer (ra)'ın iki yakasını tutarak;

    "Müslüman ol ya İbn Hattab! Allah'ım ona hidayet ver!" dediğinde, Ömer (ra), hemen Kelime-i Şehadet getirerek imân ettiğini açıkladı." (İbn Sa'd, Tabakatu'l Kübra, II, 268-269; Üsdül-Ğâbe, IV, 148-149; Suyûtî, Tarihu'l-Hulefa, Beyrut 1986, 124 vd.).

    Rivayetlere göre Ömer (ra)'ın Müslüman oluşu, Resulullah (asm)'ın yapmış olduğu; "Allah'ım! İslâmı Ömer (ra) b. el-Hattab veya Amr b. Hişam (Ebû Cehil) ile yücelt." şeklinde bir duanın sonucu olarak gerçekleşmişti (İbnul-Hacer el-Askalânî, el-İsâbe fi Temyîzi's-Sahâbe, Bağdat t.y., II, 518; İbn Sa'd, aynı yer; Suyûtî, a.g.e., 125).

    Ömer (ra), risaletin altıncı yılında Müslüman olmuştur. O, iman edenlerin arasına katıldığı zaman Müslümanların sayısı yetmiş seksen kişi kadardı (İbn Sa'd, aynı yer).

    Mekkeli müşriklerin, gösterdiği zorbaca tepkiden dolayı Müslümanlar, Beytullah'a gidip namaz kılamıyor ve ancak gizlice bir araya gelebiliyorlardı. Ömer (ra) Müslüman olunca doğruca Beytullah'ın yanına gitti ve Müslüman olduğunu haykırdı. Orada bulunanlar şiddetli tepki gösterdi. Ancak o, müşriklere karşı savaşını sürdürerek onların, Müslümanlara gösterdiği muhalefeti kırdı ve bir avuç Müslümanla birlikte herkesin gözü önünde Beytullah'ta namaza durdu. Onun bu şekilde saflarına katılması Müslümanlara büyük bir moral desteği sağlamıştı. Abdullah İbn Mes'ud'un; "Ömer (ra)'in Müslüman oluşu bir fetihti." (Üsdül-Ğâbe, IV,151; İbn Sa'd, a.g.e., III, 270) sözü bunu açıkça ortaya koymaktadır. Taberî'nin İbn Abbas'tan tahric ettiği bir hadise göre, Müslümanlığını ilk ilân eden kimse Hz. Ömer (ra) olmuştur (Suyûtî, a.g.e.,129). Ömer (ra) benliğini kuşatan imanın verdiği heyecanla, küfre karşı açık ve net bir şekilde, hiç bir tehdide aldırış etmeden mücadele ediyordu. Müşrikler, şecaat ve kararlılığını eskiden beri bildikleri için ona sataşmaya cesaret edemiyorlardı.

    Müslüman olduktan sonra sürekli Resulullah (asm)'ın yanında bulunmuş, onu korumak için elinden gelen gayreti göstermiştir.

    O, imân ettikten sonra müşriklere karşı çok sert davranmış ve dinini her ortamda, kimseden çekinmeden herkese meydan okuyarak savunmuştur. İslâm tebliğinin yeni bir veche kazanması için Medine'ye hicret emrolunduğu zaman Müslümanlar Mekke'den gizlice Medine'ye göç etmeye başladıklarında, Hz. Ömer (ra), gizlenme ihtiyacı duymamıştı. Ömer (ra), beraberinde yirmi arkadaşı olduğu halde Medine'ye doğru yola çıkmıştı. Hz. Ali (r.a) onun hicretini şu şekilde anlatmaktadır:

    "Ömer (ra)'den başka gizlenmeden hicret eden hiç bir kimseyi bilmiyorum. O, hicrete hazırlandığında kılıcını kuşandı, yayını omuzuna taktı, eline oklarını aldı ve Kâ'be'ye gitti. Kureyş'in ileri gelenleri Kâ'be'nin avlusunda oturmakta idiler. O, Kâ'be'yi yedi defa tavaf ettikten sonra, Makâm-ı İbrahim'de iki rek'at namaz kıldı. Halka halka oturan müşrikleri tek tek dolaştı ve onlara; "Yüzler pisleşti. Kim anasını evladsız, çocuklarını yetim, karısını dul bırakmak istiyorsa şu vadide beni takip etsin." dedi. Onlardan hiç biri onu engellemeye cesaret edemedi."(Suyûtî, a.g.e., 130).

    Ömer (ra), Medine dönemi boyunca İslamın yücelişini etkileyen bütün olaylara aktif olarak iştirak etmiştir. Resulullah (asm)'ın önemli kararlar alacağı zaman görüşlerine başvurduğu kimselerin başında Ömer (ra) gelir. Onun ileri sürdüğü görüşler o kadar isabetliydi ki; bazı ayetler onun daha önce işaret ettiğine uygun olarak nazil oluyordu. Resulullah (asm) onun bu durumunu şu sözüyle ifade etmekteydi:

    "Allah, hakkı Ömer (ra)'in dili ve kalbi üzere kıldı." (Üsdül-Ğâbe, IV, 151).

    Ömer (ra), Bedir, Uhud, Hendek, Hayber vb. gazvelerin hepsine ve çok sayıda seriyyeye katılmış, bunların bansında komutan olarak görev yapmıştır. Bunlardan biri Hicretin yedinci yılında Havazinliler'e karşı gönderilen seriyyedir.

    Ömer (ra), bütün meselelere karşı net ve tavizsiz tavır koymakla tanınır. Onun küfre karşı düşmanlığı; müşriklerin, İslâma karşı olan saldırılarını hazmedememe konusundaki hassasiyeti; bazı kararlara şiddetle karşı çıkmasına sebep olmuştur. Hudeybiye'de yapılan anlaşmanın müşrikler lehine görünen maddelerine karşı çıkışı bunlardan biridir. Ancak o, Resulün, Allah Teâlâ'nın gösterdiği doğrultuda hareket etmekten başka bir şey yapmadığı uyarısı karşısında, hemen kendini toparlamış ve olayın iç gerçeğini kavramıştı.

    Resulullah (asm)'ın vefatının hemen peşinden ortaya çıkan karışıklığın Hz. Ebû Bekir'in halife seçilmesiyle yok edilmesinde Hz. Ömer (ra) büyük rol oynamıştır. Hz. Ebû Bekir'in kısa halifelik döneminde en büyük yardımcısı Ömer (ra) olmuştur.

    Hz. Ebû Bekir (r.a) vefat edeceğini anladığında, Hz. Ömer (ra)'i kendisine halef tayin etmeyi düşünmüş ve bu düşüncesini açıklayarak bazı sahabilerle istişarelerde bulunmuştu. Herkes Ömer (ra)'ın fazilet ve üstünlüğünü kabul etmekle beraber, onu bu iş için biraz sert mizaclı buluyorlardı. Hatta Talha (r.a) ve diğer bazı sahabiler ona; "Rabbin seni Ömer (ra)'i hafife tayin ettiğinden dolayı sorgularsa ona ne cevap vereceksin? Bilirsin ki Ömer (ra) oldukça sert bir kimsedir." demişlerdi. Hz. Ebû Bekir onlara; "Derim ki: Allah'ım! Kullarının en iyisini onlara halife yaptım." karşılığını vermişti. Sonra da Hz. Osman'ı çağırarak bir kâğıda Hz. Ömer (ra)'i halife tayin ettiğini yazdırdı. Kâğıt katlanıp mühürlendikten sonra, Hz. Osman dışarı çıkarak insanlardan kâğıtta yazılı olan kimseye bey'at edilmesini istedi. Oradakilerin bey'at etmesiyle Hz. Ömer (ra)'in II. Raşid halife olarak iş başına gelişi gerçekleşmiş oldu (Üsdü'l-Ğâbe, IV,168-199; İbn Sad, a.g.e., III, 274 vd.; Suyûtî a.g.e., 92-94).

    Hz. Ömer (ra) Döneminde İslam Devleti ve Fetihler

    Resulullah (asm)'ın sağlığında Arap yarımadası İslâmın hakimiyetine boyun eğdirilmiş ve insanlar bölük bölük ihtida ederek Müslümanlarla bütünleşmişlerdi.

    Bunun peşinden Resulullah (asm), İslam tebliğinin insanlara ulaştırılmasının önünde bir set teşkil eden, müşrik zalim güçlerden biri olan Bizans imparatorluğuna karşı askerî seferleri başlatmıştı. Ebû Bekir (r.a), Resulullah (asm)'ın vefatından hemen sonra ortaya çıkan Ridde hareketlerini bastırdıktan sonra, Bizans hakimiyetindeki topraklara askerî akınlar başlatmış, öte taraftan çağın despot devletlerinden ikincisi olan İran imparatorluğuna karşı da askerî faaliyetlere girişmişti. Hz. Ömer (ra)'in üzerine düşen, bu siyaseti devam ettirmekten ibaretti. Hz. Ömer (ra) bir taraftan Suriye'nin fethinin tamamlanması için gayret gösterirken, öte taraftan İran cephesinde netice almak için ordular sevkediyordu. Kadisiye savaşıyla İran ordusu hezimete uğratılmış ve Kisrâ, saraylarını İslam ordusuna terk ederek doğuya kaçmak zorunda kalmıştı. Peşi peşine gönderilen ordularla İranın bazı bölgeleri savaş ile, bazı bölgeleri de sulh yoluyla İslam'ın hakimiyetine boyun eğdirilmişti. Kuzeye yönelen Muğîre b. Şu'be, Azerbaycanı sulh yoluyla ele geçirmişti. Ermenistan bölgesi fethedilen yerler arasındaydı.

    Suriye'nin fethi tamamlandıktan sonra bu bölgedeki askerî harekât batıya doğru kaydırıldı. Etraftaki şehir ve kasabalar fethedildikten sonra Kudüs kuşatma altına alındı. Şehirdeki Hristiyanlar bir süre direndilerse de sonunda barış istemek zorunda kaldılar. Ancak, komutanlardan çekindikleri için şart olarak şehri bizzat halifeye teslim etmek istediklerini bildirmişlerdi. Durum Ebu Ubeyde tarafından bir mektupla Hz. Ömer (ra)'a bildirildi. Hz. Ömer (ra) ashabın ileri gelenleriyle istişare ettikten sonra, Medine'den komutanlarıyla buluşmayı kararlaştırdığı Cabiye'ye doğru yola çıktı. Cabiye'de yapılan bir anlaşmadan sonra Hz. Ömer (ra), bizzat Kudüs'e kadar giderek şehri teslim aldı (H.16-M. 637). Hz. Ömer (ra) kısa bir müddet Kudüs'te kaldıktan sonra Medine'ye geri döndü.

    Bu arada İran cephesinde durumlar karışmaya başlamıştı. Hz. Ömer (ra), bölgede bulunan orduları takviye ederek İran meselesini kesin bir sonuca bağlamaya karar verdi. Hicri 21 yılında başlayan ve sürekli takviye edilen akınlarla Azerbaycan ve Ermenistan da dahil olmak üzere, Horasan'a kadar bütün İran toprakları İslam devletinin sınırları içine alınmış ve Fars cephesinde askerî harekâtlar tamamlanmıştı.

    Öte taraftan Amr b. el-As, hazırlayıp uygulamaya koyduğu harekât planıyla Mısır'ı fethetmeyi başarmış, Müslümanları Mısır'dan geri püskürtmek için İskenderiyede hazırlıklara girişen Bizanslıların üzerine yürüyerek burayı ele geçirmişti (H. 21). Böylece Suriye'den sonra, Mısır'da da Bizans'ın hakimiyetine son verilmiş oluyordu (Şibli Numanî, Bütün yönleriyle Hz. Ömer (ra) ve Devlet İdaresi, Terc. Talip Yasar Alp, İstanbul t.y., I, 285-286).

    İslam ordularının fethettiği bölgelerdeki halk, Müslümanlardan gördükleri müsamaha ve âdil davranışlardan etkilenerek kitleler halinde İslâma giriyorlardı. Asırlarca Bizans ve İran devletlerinin zulmü altında ezilen, horlanan topluluklar İslâmın kuşatıcı merhameti ile yüz yüze geldiklerinde Müslüman olmakta tereddüt göstermiyorlardı. Kendi dinlerinden dönmek istemeyenler ise hiç bir baskıya maruz kalmadıkları gibi, geniş bir inanç hürriyetine kavuşuyorlardı.

    Hz. Ömer (ra), bir taraftan İslâmın insanlığa tebliğinin önündeki engelleri kaldırmak için ordular sevkederken, öte taraftan da henüz müesseselerine kavuşmamış bulunan devleti teşkilatlandırmaya çalışıyordu.

    Hz. Ömer (ra)'den önce, orduya katılan askerler ve bunlara dağıtılan paralar belirli defterlere yazılıp kayıt altına alınmazdı. Bu durum normal olarak bazı karışıklıkların çıkmasına sebep olur, gelir ve giderlerin hesabı yapılamazdı. İlk zamanlar buna pek ihtiyaç da yoktu. Ancak devletin sınırları genişlemiş ve bu geniş coğrafya içerisinde devletin etkinliğini sağlayabilmek için idarî düzenlemeler yapılması zarureti doğmuştu. O, ilk olarak askerlerin kayıtlarının tutulduğu ve fey ve ganimet gelirlerinin dağıtımının kaydedildiği "divan" teşkilatını kurdu.

    Ayrıca, Suriye ve Irak'ta bulunan divanlar varlıklarını korumuşlardır. Bunlar vergilerin toplanması ile alakalı çalışmaları yürütmekteydiler. Suriye ve Irak'taki divanlar her ne kadar İran ve Bizans malî teşkilatından kalma idiyse de, onun Medine'de tesis ettiği divan hiçbir yabancı tesir söz konusu olmaksızın, ortaya çıkan ihtiyaçları karşılamak için kurulmuştur.

    Hz. Ömer (ra), feyden elde edilen gelirlerden verdiği atıyyeleri bir gruplandırmaya tabi tutmuştur.

    Hz. Ömer (ra), yargı (kaza) işlerini bir düzene koymak için valilerden ayrı ve bağımsız çalışan kadılar tayin eden ilk kimsedir. O, Kufe'ye, Şureyh b. el-Haris'i, Mısır'a da Kays b. Ebil-As es-Sehmî'yi kadı tayin etmiştir. Onun Medine'deki kadısı Ebû Derda (r.a)'dır. Bu dönemin tanınmış kadılarından birisi de Ebu Mûsa el-Eşari'dir. Hz. Ömer (ra), tayin ettiği kadılara, görevlerini ne şekilde ifa etmeleri gerektiğine dair talimatlar verir ve onların bu çerçeve dışına çıkmamalarını tenbihlerdi (Mustafa Fayda, Doğuştan Günümüze Büyük İslâm Tarihi, İstanbul 1986, II, 176-177).

    Hz. Ömer (ra)'ın, üzerinde titizlikle durduğu ve asla müsamaha göstermediği en önemli konu adâlet meselesiydi. O, mevki, rütbe, soyluluk vb. hiçbir ayırım gözetmeden hakların sahiplerine verilmesi için çok şiddetli davranmıştır. Bu konuda onun yanında bir köle ile efendisi arasında bir fark yoktur.

    O, her tarafta adâletin eksiksiz yerine getirilmesi, muhtaç ve yoksul kimselerin gözetilmesi için ülkenin en ücra köşelerindeki durumlardan zamanında haberdar olmak için imkân oluşturmaya çalıştı. O, muhtaç kimseler konusunda din ayırımı gözetmemiş, Hristiyan ve Yahudilerden olan yoksullara da yardımlarda bulunmuştur.

    Devletin temel görevlerinden birisi ilmin insanlara ulaştırılmasıdır. Hz. Ömer (ra), fethedilen bölgelerde okullar açmış, buralara müderrisler tayin etmiş ve Kur'an-ı Kerim'i okumak ve onunla amel edebilmek için gerekli olan eğitimin verilmesini sağlama yolunda gayret sarfetmiştir. İslâm'ın, Müslüman olan insanlara öğretilmesi ve tebliğ çalışmalarının yürütülmesi için sahabîlerden ve diğer âlimlerden istifade etmiş ve onları değişik bölgelerde görevlendirmiştir. Kur'an, hadis ve fıkıh öğretimi ile uğraşan bu âlimlere büyük meblağlar tutan maaşlar bağlamıştır. Hz. Ömer (ra), devletin her tarafında camiler inşa ettirmişti. Onun zamanında dört bin tane cami yapılmış olduğu rivayet edilmektedir (Ahmed en-Nedvi, Asrı Saadet, Terc. Ali Genceli, İstanbul 1985, I, 317).

    İlk defa bir takvimin kullanılmasına Hz. Ömer (ra) zamanında ihtiyaç duyulmuş ve böylece Hicret esas alınarak oluşturulan takvimle devlet işlerinde tarihleme açısından ortaya çıkan problemler ortadan kaldırılmıştır (H. 16).

    İslâm devleti, bağımsız bir devlet olmasına ve çok geniş bir coğrafî sahayı kaplayan ekonomik faaliyetlerin yürütülmesine rağmen, kullanılan paralar yabancı kaynaklıydı. Irak ve İran bölgelerinde Fars dirhemleri; Suriye ve Mısır taraflarında da Bizans dinarları tedavülde bulunmaktaydı. Bu durum o devirde henüz hissedilmeye başlanmamış olsa bile, bir ekonomik baskı tehlikesini beraberinde getirmekteydi. Hz. Ömer (ra)'in, devleti müesseselere kavuşturup yapısını sağlamlaştırmaya çalışırken, bu duruma da müdahale etmemesi düşünülmezdi. O, Hicri 17 de para bastırarak piyasaya sürdü. Ayrıca Halid b. Velid'in Taberiye'de Hicrî 15 tarihinde dinar darbettirdiği de bilinmektedir (Hassan Hallâk, Dırâsât fî Tarihil-Hadâretil-İslamiye, Beyrut 1979, 13-15).

    Hz. Ömer (ra), İslâm devletinin dışarıdan gelebilecek saldırılara karşı güvenliğini sağlamak ve orduları düşman bölgelerine yakın yerlerde bulundurabilmek için ordugah şehirler tesis etmiştir. İran ve Hindistan taraflarından gelebilecek deniz akınlarına karşı Basra ordugah şehri kuruldu. Bu şehrin mevkii bizzat Hz. Ömer (ra) tarafından tesbit edilmiştir. O, bu iş için Utbe b. Gazvan'ı görevlendirmişti. Utbe, sekiz yüz adamıyla o zaman boş ve ıssız olan Haribe bölgesine gelip H. 14 yılında Basra şehrinin inşasına başladı.

    Sa'd b. Ebi Vakkas, Kadisiye'de kazandığı büyük zaferden sonra İran içlerine akınlara başlamıştı. Onun ordusu Medâin'de bulunmaktaydı. Ancak buranın ikliminin Arap askerlerin sağlığını olumsuz yönde etkilediği anlaşılınca, Hz. Ömer (ra), Sa'd'a iklim bakımından uygun ve merkez ile arasında deniz bulunmayan bir yer bulup burada bir şehir kurması talimatını verdi. Bu iş için görevlendirilen Selmân ve Huzeyfe, Kufe mevkiini uygun buldular. H. 17 de kurulan bu ordugah şehir kırk bin kişiyi iskân edebilecek büyüklükte inşa edildi.

    Amr b. el-As, Mısır'ı fethettikten sonra İskenderiye'yi karargah edinmek için Hz. Ömer (ra)'dan izin istedi. Hz. Ömer (ra), haberleşme açısından endişe duyduğu için kendisiyle Mısır'daki kuvvetler arasında bir nehrin bulunmasını kabul etmedi. Amr, Nil'in doğu yakasına geçerek burada Fustat adlı şehri kurdu (H. 21). Bu ordugah şehirlerinden başka yine askerî amaçlı merkezler de oluşturulmuştur.

    Hz. Ömer (ra)'in idare anlayışı Hz. Ömer (ra), toplumu ilgilendiren meselelerde karar vereceği zaman Müslümanların görüşüne başvurur, onlarla istişare ederdi. O "İstişare etmeden uygulamaya konulan işler başarısızlığa mahkûmdur." demekteydi. İstişarede takip ettiği yöntem şuydu: Önce meseleyi Müslümanların ulaşabildiği çoğunluğu ile görüşür, peşinden Kureyşliler'in düşüncesini sorar, son olarak da sahabilerin görüşlerini alırdı. Böylece en isabetli fikir ortaya çıkar ve uygulamaya konulurdu. Hz. Ömer (ra), Müslümanların yaptığı işlerde bir hata gördükleri zaman kendisini uyarmalarını isterdi. Başka dinlere mensup olup, zımmî statüsünde bulunan kimselerle alâkalı işlerde de onların görüşlerine baş vurur ve meseleyi onlarla istişare ederdi. Bu durum Hz. Ömer (ra)'in adâlet anlayışının ne kadar kapsamlı olduğunu ortaya koymaktadır.

    Hz. Ömer (ra) idarede görevlendirdiği memurlarına karşı oldukça sert davranır, onların bir haksızlıkta bulunmalarına asla göz yummazdı. Halka karşı ise son derece şefkatle yaklaşır, onların varsa gizledikleri problemlerini öğrenip çözümlemek için gece-gündüz uğraşıp dururdu. O bu hassasiyetini:

    "Fırat kıyısında bir deve helak olsa, Allah bunu Ömer (ra)'den sorar diye korkarım."

    sözü ile ortaya koymaktadır. Hz. Ömer (ra), merkezden uzak bölgelerde halkın durumunu yakından görmek için seyahatler yapma yoluna gitmişti. O, insanların çeşitli dertlerini uzak diyarlarda olmaları sebebiyle kendisine ulaştıramadıklarından endişe ediyordu. Bazı bölgeleri dolaşmasına rağmen başka yerlere gitmeyi tasarladığı halde ömrü o şehirlere ulaşmasına yetmemişti. İslâm tarihinde adâletin timsali olarak yerini alan Hz. Ömer (ra) hakkında rivayet edilen şu olay onun bu sıfatla bütünleşmiş olduğunun en açık delilidir:

    Bir defasında Eslem'le birlikte Harra taraflarında (Medine'nin dış bölgesi) dolaşırlarken ışık yanan bir yer gördü ve Eslem'e;

    "Şurada, gecenin ve soğuğun çaresizliğine uğramış biri var. Haydi onların yanına gidelim." dedi. Oraya gittiklerinde bir kadını iki çocuğuyla üzerinde tencere bulunan bir ateşin etrafında otururken gördüler. Hz. Ömer (ra), onlara;

    "Işıklı aileye selâm olsun." dedi. Kadın selâmı aldıktan sonra, yanlarına yaklaşmak için izin alan Hz. Ömer (ra) ona yanındaki çocukların neden ağladıklarını sordu. Kadın, karınlarının aç olduğunu söyleyince, Hz. Ömer (ra) merakla tencerede ne pişirdiğini sordu. Kadın, tencerede su bulunduğunu, çocukları yemek pişiyor diye avuttuğunu söyledi ve;

    "Allah bunu Ömer (ra)'den elbette soracaktır." diye ekledi. Hz. Ömer (ra), ona;

    "Ömer (ra) bu durumu nereden bilsin ki?" diye sorduğunda kadın;

    "Madem bilemeyecekti ve unutacaktı, neden halife oldu?!." karşılığını verdi.

    Hz. Ömer (ra) bu cevap karşısında irkilerek Eslem'le birlikte doğruca erzak deposuna gitti. Doldurdukları yiyecek çuvalını Eslem taşımak istedi. Ancak Hz. Ömer (ra);

    "Kıyamet gününde benim yüküme ortak olacak değilsin. Onun için bırak da yükümü kendim taşıyayım." diyerek buna izin vermedi; çuvalı omuzuna aldı ve kadının bulunduğu yere götürdü. Orada bizzat yemeği Hz. Ömer (ra) hazırlayıp pişirdi ve onları doyurdu. Eslem;

    "O, ateşe üflerken şakakları arasından çıkan dumanları seyrediyordum." demektedir. Hz. Ömer (ra) oradan ayrılırken kadın;

    "Siz bu işe Ömer (ra)'den daha layıksınız." dedi. Hz. Ömer (ra);

    "Ömer (ra)'e dua et. Bir gün onu ziyarete gidersen beni orada bulursun." dedi. (Üsdü’l-Gàbe, IV, 67)

    Bu onun insanlara yardım etmede ve mağduriyetlerini gidermede gösterdiği hassasiyetin örneklerinden sadece bir tanesidir.
  • Bir yandan geleneksel yapıyı sürdürmeye çalışırken, diğer yandan kentin içine geçişerek dışlanmışlık duygularından kurtulmayı istemek, geçiş toplumunun yaşadığı çelişkilerin temelini oluşturmaktadır.
  • 248 syf.
    ·5 günde·Beğendi·10/10
    Kavramların insan yaşamında nasıl somutlaştığının göstergesi.
    İnanç, Zindan, Ölüm, Düşünce, İnfaz, İntihar, İhanet...
    N. Bekiroğlu kalemiyle dokunduğu her bir kavramı, bir değil, birçok açıdan sunmuş okuruna.
    Şahsımca en güzeli, Zindan Risalesi;
    Kaç yazar, düşünür, kaşif sırf düşünceye sahip olduğu için yatmıştır zindanlarda. Kaçı soğuk taş duvarların arasında ölümü, kurtulmayı, özgürlüğü, güneşi, gökyüzünü, denizi tekrar görmeyi bekleyerek geçirmiştir ömrünü. Yazdıklarını okuyup da hayatlarından bihaber olduğum ve aslında romanlarında hayatlarından izler yansıyan kaç yazar geçmiş zindanlardan, kaçına ölüm zindanda uğramış...
    Sırf yazdığı için, düşündüğü için bir insanı dört duvar arasına kapatmak veya infazına karar vermek. Düşünceye sahip olan birinden düşüncesinden vazgeçmesini istemek nasıl bir mantık? Daha doğrusu ne kadar manasız ve mantıksız! Düşünceler ile yaşayan insanın düşünmemesini beklemek, kara delik misali..
    Asıl acı olan ise şudur ki; Bugün gerçek manada suç işleyen insanlara hakettikleri cezalar verilmezken mazide sırf düşünceye sahip olduğu için, yazdığı için, bilimde ilerlemek istediği için insanların zindanlara kapatılması veya infaz edilmesidir asıl acı olan. Nazım Hikmet'in, "Öyle ölüler vardır ki ben onların öldüklerini düşündükçe, vakit olur, yaşadığımdan utanırım." sözü tam da bunun üzerine söylenecek bir söz.
    Sevgilim İhanet;
    İhanet, insanın aklına her daim aldatmak ve aşk kavramları gelir. Bambaşka pencerelerden bakıldığında birçok eylemin, ihanet kavramını aldatmak eyleminden daha keskin yansıtması. Ve bazılarının aldatılmaktan çok daha ağır acı verdiği...
    Ölümümden Kimse Mes'ul Değildir, Garip ki Ben de Mes'ul Değilim;
    İntihar, ölüm kavramının en yakın dostu. Bırakın ölümü, ölümün ağzından çıkmasına dahi katlanamazken insanlar, yaşamdan vazgeçip kendini ölümün kollarına bırakmak her yiğidin harcı değildir. Yaşamak arzusu öyle bir şeydir ki, en kötü yaşam şartlarına sahip olan insanlar dahi sarmaşığın ağacı sardığı gibi sarılırlar bu arzuya. Elimize alıp okuduğumuz romanlarda en sevdiğimiz karakterin canına kıydığı bölüme geldiğimizde kanımız çekilir, afallar kalırız. Oysa bilmeyiz bir çoğumuz kurgu gibi görünen bu intiharların bir çoğunun yazarın, kendi intiharını okuruna anlattığını. Hatta bazılarının karısını, sevgilisini de kendi ile birlikte intihara sürüklediğini bilmeyiz. Hele ki bir tanesi vardır ki kendisi ile yaşayacak olan değil de kendisi ile ölecek olan kadının peşine düşmüştür. Henriette Kleist. Nazan Bekiroğlu ne de güzel betimlemiş onun bu durumunu, "Şimdi Kleist'in hayatında, ölümden başka her şeyi birlikte yapabildiği birçok kadın var. Ama ölümden başka hiçbir şeyi birlikte yapamadığı tek kadını var onun."
    Yazarın üslubu insanı kendisinden alıp götürecek nitelikte. Nazan Bekiroğlu: Nesir yazıp manzumun tadını yaşatan yazardır...
  • Bir yandan geleneksel yapıyı sürdürmeye çalışırken diğer yandan kentin içine nüfuz etmeye çalışarak dışlanmışlık duygusundan kurtulmayı istemek, geçiş toplumunun yaşadığı çelişkilerin temelini oluşturmaktadır.
  • İlk bölüm "Surat Asmak Hakkımız":
    Yazar; tahakküm altına alınanların, kurtulmayı istemek bir yana "belki ben de onlar gibi rahat ve konfora ulaşırım' gayesiyle gülümseyerek sistemi onarmaya çalıştıklarından bahsediyor. Bu durumda herkesin mütebessim bir şekilde işe koyulduğu yerde surat asma hakkını elde bulundurarak, bu aldatmacanın bir parçası olmadığını/olmayacağını ifade ediyor.
  •  
    Hiddete kapılıp hiç kimseyi çiğneme ki; Cenâb-ı Allah’ın gazabı da seni çiğneyip geçmesin ! ( Hz.Mevlânâ )
     
    Mânâ sahiplerinin olgun kişilerin kıblesi sabırdır tahammüldür. ( Hz.Mevlânâ )
     
    Sabır cennet hazinelerinden bir hazinedir.
    En üstün ibâdet sıkıntılara sabretmektir.
    En şiddetli belâ sabrın az olmasıdır.
    İmanın yarısı sabır yarısı şükürdür.
    Mümin kişinin durumu ne kadar şaşırtıcıdır. Zira her işi onun için bir hayırdır.
    Bu durum, sadece müminlere hastır.
    Ona memnun olacağı bir şey gelse şükreder, bu ise hayırdır; bir zarar gelse sabreder, bu da hayırdır. ( Hâdîs-i şerîf )
    Âcziyet içersinde olan biz  kullar için, ne kadar büyük bir lutf’û kerem. “Sabretmek zorunda kaldığımız sıkıntılarımızda  hayır, bizi şükre götüren sevincimizde hayır” Zaten bu hâdis-i şerîfi yeterince idrâk edebildiğimiz takdirde, ortada ne sıkıntı, nede sabredecek  her hangi  bir olay da kalmayacaktır. Bakara ve Al-i imran sûrelerinde: “Sabır gösterenleri müjdele." “Gerçekten Allah sabredenlerle beraberdir” “Ey iman edenler, sabredin ve sabırda yarışın” Hz.Allah bu âyetlerde bizleri sabırda yarışa davet ederken, farklı sûrelerdeki 84 âyetle de sabrın mahiyetinden oldukça  geniş bir şekilde  bahsedilmiştir. Ancak söz konusu âyetlerde bildirilen sabır, günlük hayatta pek çoğumuzun  şâhit olduğu hâl, tavır ve davranışlardan oldukça farklıdır. Genellikle, çeşitli istek ve arzularımızı bastırmak, veya istem dışı gelişen olaylar karşısında zoraki sessiz ve sakin kalmaya  çalışmak  sabır sayılmıştır.   Kuran'da sözü edilen sabır, çeşitli duygularımızı zoraki  bastırma değil, tam aksine hayatın her anında yaşanan çok üstün ve kapsamlı bir ahlâk özelliğidir. Kur’an ahlâkına dayanan gerçek sabrın, şuûr ve idrâki içersinde olan kişiler; hangi şartlar da olursa olsun, şikayet etmeyi, yakınmayı, sabır taşmasını,  kendileri için terk-i edeb saymışlardır. Çünkü ilâhi takdir gereği yaşamak zorunda kaldığımız sıkıntı, acı ve ıstıraplarımızı  sağda solda şikayet konusu etmek, dostu düşmana kesmek olur ki; hiçbir Hakk âşık’ı da  dostu düşmana  kesmez. Yâni Cenâb-ı Hakk’ı  yarattığı  kullarına  şikayet etmez.
    Şemsedîn Sivasî:
    Âşıkın çok derdi amma sırrın izhâr eylemez
    Söylemesi terk-i edeb çünki destûr olmadan 
    Sadreddin-i Konevî Hazretleri Esmâ-i Hünsâ şerhinde Cenâb-ı Allah’ın sabır ism-î şerîfiyle ilgili şöyle  der:
    “Cenâb-ı Hakk; şükür ve hamd etmeleri için kullarına nimet verdiği gibi, her hangi bir belâ ve musibet vermesi de kulun acziyet içersinde kendisine yönelmesi içindir. Dolayısıyla kulun bir belâya maruz kaldığında bu sıkıntısını Rabbine arz etmesi sabırsızlık değildir. O nedenle Hakk dostlarının edebi, bir belâ  halinde sıkıntılarını başkalarına değil, sadece Allah’a arz eylemektir.
    Bu nedenle Hz. Eyyüb  peygamberlik makamında olduğu halde şöyle derdi:
    ”Yâ Rabbi sıkıntı bana temas etti, sen merhamet edenlerin en  merhametlisisin”
    Hz. Eyyüb sıkıntısını Allah’a arz etmesine rağmen Cenâb-ı Hakk kendisini sabırlı olduğu için övmüş ismini sabırla birlikte zikretmiştir.“Biz Eyyüb’u sabredeci olarak bulduk. Ne güzel kuldur. O çok sabredendir”( Sâd 44)
    Belâ ve sıkıntıdaki ilâhi gaye; rahatlık içinde  zevk-ü safaya dalıp  rabbini unutan kulun  tekrar Cenâb-ı Hakk’a yönelmesidir. O halde; başımıza gelen çeşitli sıkıntılardan dolayı  sağda solda şikayetçi olmak, birilerine dert yanmak yerine, hatamızı, kusurumuzu, acziyetimizi, çaresizliğimizi, kabul edip ilâhi kudretten aff-ı mağfiret niyâz etmek elbette  en güzel olanıdır.
    Sadreddin-i Konevî Hz:  “Bir belâ ve sıkıntı içinde olup da, Cenâb-ı Hakk’a halini arz edip yardım istemeyen kimse, hiç kuşkusuz ki, bilgisizliğiyle ilâhi kahra karşı  mukavamet etmiştir”
    Mesnevî’de ise aynı konu  şöyle geçer: clt.2.1950: Eğer lûtuf kâbesine uçmak için  kanatların yoksa, aciyetini, câresizliğini  her şeye çâre bulan Hz. Allah’a arz et. Ondan yardım iste. Bizler zayıf, âciz, zavallı kullarız, daha yolun başında; Cenâb-ı Hakk’ın celâline tâlib olacak güçte değiliz. O nedenle de Hz.Mevlânâ: “Arzu et iste, fakat o arzun ölçülü olsun. Küçük bir saman çöpü koca bir dağı kaldıramaz” Şu bir gerçek ki; Karınca devenin yükünü çekemez. Toprak altında yaşayan köstebek de  engin bir deryada yüzemez.
    Hikaye:
    Mesnevî  clt. 2. 2141: Sahabeden bir zât hastalandı. O hastalık yüzünden zayıfladı, iplik gibi inceldi.
    Bir eşi ve örneği olmayan Peygamber, hâl hatır sormaya gitti ve o sa­habiyi ölüm hâlinde gördü.
    Hasta sahabi Peygamber"i görünce dirildi. Sanki Allah onu o anda ya­ratmış gibi oldu.
    “Hastalık bana bu bahtı verdi de, peygamberlerin sultânı sabahleyin beni yoklamaya geldi.” dedi.
    Hz. Peygamber Efendimiz hastanın hâlini hatırını sordu. Sonra ona dedi ki:
    Acaba sen münasebetsiz, yersiz bir duâ mı ettin? Bilmeyerek zehirli bir şey mi yedin?
    Hele bir düşün bakalım; ne çeşit duâ ettin? Nefsin hilesine uyup nasıl coştun, köpürdün? Allah"tan neler istedin, nasıl bir duâ ettin de bu hastalığa düştün ?
    Hasta; “Hiç hatırımda değil, ama himmet buyur da şimdi hatırlayayım.” dedi.
    Cenâb-ı Mustafa (s.a.v.)"nın nûr veren huzûru bereketiyle, hastanın et­miş olduğu duâ hatırına geldi.
    “Yâ Resûlallah! Cenâb-ı Hakk"a saygısızca yaptığım duâ şimdi hatırıma geldi.
    Bir çok günâha girmiştim; günâh dalgaları arasında yüzüyordum.
    Suçlulara, günâh işleyenlere çok çetin, çok şiddetli azap edileceğini duyu­yordum. Sen bizi pek ürkütüyordun, pek korkutuyordun.
    Ben de; "Ya Rabbî!" diyordum. "Âhirette çektireceğin azabı bu dünyada hemen çektir!
    Çektir de, âhirette mutlu olayım!" Böyle istekle ilahî kapının halkasını çalıp duruyordum.
    Derken bende böyle bir hastalık belirdi. Hastalığın verdiği zahmetten canımın rahatı kalmadı.
    Zikrimden, evrâdımdan geri kaldım. Hattâ kendimi, iyiliğimi ve kötü­lüğümü bilemez bir hâle geldim.
    Peygamber Efendimiz buyurdu ki: “Sakın bu duâyı bir daha etme; kendi hayat ağacını kökünden söküp atma!
    Ey zayıf ve zavallı karınca! Senin ne gücün var ki, tutup da dağ gibi olan, kaldıramayacağın bir hastalığın yükünü sana yüklesin?”
    Sakın bir daha böyle  kaldıramayacağın yükü talep etme.
    Hasta sahabi; “Tevbe ettim, ey benim pâdişahım! Bir daha kendimi zorlu, güçlü görüp böyle bir lâflar  etmem.
    Sonunda  Cenâb-ı Peygamber o hastaya dedi ki; Duâlarına şu sözleri ekle.
    De ki: Ey güçlükleri kolaylaştıran Allah !
    Sen bize dünyada da ahirette de iyilik ver, güzellik ver.
    Allah’ım bizim yolumuzu gül bahçesi gibi güzelleştir, varacağımız yerde sen bulun, konak yerimiz sen ol, yürüdüğümüz yol bizi sana götürsün, sadece cennete değil.
    Hz. Mevlânâ, Peygamber Efendimizin bu ve buna benzer bir çok  hâdis-i şerîfleri ışığında, belâ ve sıkıntı halinde Cenâb-ı Allah’a yönelerek, bu halin üzerimizden kaldırılmasını niyâz etmemizi istemiştir. Fakat bâzı yerlerde bunun tam tersini beyân eden  oldukça tezat beyitlere rastlamak da mümkündür. Fakat  bu durum da  bizleri kesinlikle  şaşırtmamalı.
    Aziz Mahmûd Hüdâyî Hazretleri:
    Hoştur bana senden gelen,
    Ya gonca gül yahud diken
    Lütfunda hoş kahrında hoş, diyerek  Cenâb-ı Hakk’tan gelen her türlü ilâhi takdire  rıza göstermiştir.
    Fuzûli Hazretleri de:
    Az eyleme inayetini ehli dertten / Yâni ki çok belâlara kıl mübtelâbeni;
    Fuzûli; Cenâb-ı Hakk’tan belânın  kaldırılmasını niyâz etmek  yerine, bizâtihi  onun  belâsına kendisi can-u gönülden  talepkâr olmuştur.
    Hz. Mevlânâ, bu duruma işâret ederek Mesnevî’de şöyle der: Clt.3. 1878: “Bâzı kullar vardır; Allah’ın her türlü  kaza ve kaderine râzıdırlar. O nedenle; Yâ Rabbi bu belâyı kaldır, bu hükmü değiştir diye yalvarıp duâ etmezler” Velilerden bir gurup vardır ki, onların ağzı duâya kapalıdır. Onlar hiç duâ etmezler. O büyük insanlar, Cenâb-ı Hakk’ın tüm hükümlerine razı olmuşlardır. Başa gelen ve gelecek olan belâyı def etmeyi aramak onlara haram sayılmıştır.
    O Allah’ın has kulları kâzada, başa gelen belâda, felakette, ayrı bir zevk, ayrı bir huzûr bulurlar. Kaza ve belâdan kurtulmayı dilemek bu yolda duâ etmek onlara haram ve küfür gelir. Onların gönüllerinde  öyle bir hüsn-ü zan vardır ki, onlar hiçbir gam ve musibet yüzünden gamlanmazlar, üzülmezler. O nedenle de değişmesi için de duâ etmezler. Onlar  sadece Allah’ın rızasını görür. Kaza ve kaderin hükmü ona şekerle yapılmış  helva gibi gelir. Durum böyle olunca kul ne diye” Allah’ım başıma gelen bu felâketi belâyı kâzayı sen değiştir diye yalvarsın duâ etsin”
    Elbette, İlâhi takdir gereği başımıza gelen belânın içindeki hayr-ü hikmeti idrâk edip, eyvallah etmek, kulluğun en üst derecesidir. Hiç şüphesiz makbul olan da budur. Fakat;
    Hoştur bana sana senden gelen / Ya  gonca gül yahud diken
    Kahrında hoş lütfunda hoş. Diyebilmek için, onun dikenini gül yerine koklamak, Hakk âşkıyla o yolun tozu toprağını da  kirpiklerimizle silip süpürmek gerekir.
    Eşref oğlu Rûmî Hazretleri:
    Belâ gökten yağmur gibi yağsa / Başını altına tutmaktır adı aşk 
    Bu dünya sanki ateşten bir denizdir / Ona kendini atmaktır adı aşk. 
    Candan geçip canânda yok olmadan, belâ gökten yağmur gibi yağarsa  yağsın,  kahrında hoş lütfunda hoş, demek insanı dipsiz  kuyuya sürükler. Böyle bir iddiada bulunmak  için kahrı lütfû vahîd bilmek gerekir. Yoksa yukarıda arz edilen hikaye misali, acziyet içersinde kalıp yapabileceğimiz kulluğu da yapamaz duruma geliriz.
    Az eyleme inayetini ehli dertten
    Yâni ki çok belâlara kıl mübtelâ beni;
     
    Diyen Fuzûli Hazretleri, başka bir beytinde:
    Bende mecnundan füzun âşıklık istidadı var
    Âşık-ı sadık benem mecnunun ancak adı var
    Eğer, Fuzûli gibi mecnundan daha fazla âşık ve sâdık benim, onunki sadece kuru bir dava diyecek kadar, engin bir ilâhi aşk’a sahip olursak, o zaman belâ gökten yağmur gibi yağarsa, şemsiye zaten kendiliğinden elden düşer,  baş da  açılır. Bunun için özel bir sabır, gayret, göstermeye de hiç   gerek kalmaz.
    Şemseddîn Sivasî: “Mest olanların kelâmı kendiden gelmez veli / Ya niçin söyler Ene’l-Hak, kişi  Mansûr olmadan ?” 
    Mesnevî clt.1.691: “Vahdete ait  sözler ve haller  keskin çelik bir  kılıca benzer kalkanın yoksa bu sözlerden  uzak dur”
    Bu tür beyitlerin gerçeği, aşkta yok olmuş vahdet zevkine ulaşmış Hakk âşıklarına mahsustur. Biz gibi âcizlerin yapması gereken tek şey: Cümle dertlerin devâsı, çâresizlerin çâresiyiz diyen, Hakk âşıklarının  yoluna düşüp  o yolun tozu topağı olmaktır.
    Elbette bu hâl yolun başıdır. Fakat onun rahmet kapısına sığınıp, aman Yâ Râbbi aman demeden  rıza kapısına da  yol vermezler.
    Yaman Dede:
    Aman lafzı senin ismi şerifine müsavidir,
    Anın içün âşıkın zikri "Aman"dır Ya Rasulallah!
    Herkeste bilir ki; ilk, orta, lise, bitmeden çeşitli imtihanları geçmeden Üniversite kapısına varılmaz. Dereler önce çağlayarak akar, ummana ulaşınca sesi kesilir. Fakat onun bu  çağlayışındaki hasret ve  muhabbet  sesi de  insanlara  şifâ ve huzûr verir. Rıza kapısına varıncaya kadar, Yakûb  olup ağlayıp inlemekten başka bu derde çare bulunmaz.
    Derd-i Hak-ka tâlib ol dermân irem dersen,
    Mihnetlere râgıb ol âsâne irem dersen,
     
    Aşk yolu belâlıdır her kârı cefâlıdır,
    Cânından ümidin kes cânâne irem dersen.
     
    Öd yak sineni çâk et su gibi özün pâk et,
    Yüzün yere sür hâk et ummân irem dersen.
     
    Bu yol bil andan gel deryâyı bul andan dal,
    Ka’rına erüp el sal dürr-i kâna irem dersen.
     
    Pirinle olan ahdi güt nen var ise ko git,
    Bildiklerini terk et irfân irem dersen.
     
    Sabretmede Eyyûb ol, gam çekmede Yâ’kub ol,
    Yûsuf gibi mahbub ol Ken’âna irem dersen.
     
    Terk et kuru dâvâyı hem ucb ile riyâyı,
    Mısrî ko sevdâyı Sübhân’a irem dersen.  ( Mısrî Niyâzî Dîvânı Şerhi sy.189 )
     
    Mesnevî clt.2.3146: “Hiçbir tesbih sabır derecesine ulaşmamıştır. Sabret ki, sabır neşenin ferahlığın anahtarıdır.”
    “Dertsiz kedersiz olmayı istemek Enel Hakk demeye benzer” Böyle bir sözü söyleyecek ne bir  aşk-u muhabbete, nede dar ağacına çıkacak  cesârete sahip olmadığımız göre, sabretmeyi gerektirecek her hangi bir olay karşısında izlenecek en güvenilir yol; İbrahim Halilullah gibi “Hasbiyallahü ve nimel vekil” demektir. Yâni, Cenâb-ı Hakk bana vekil olarak yeter diyerek, sadece onun dergahına yönelmektir. Çünkü olaylar karşısında  sabır göstermek, yine onun yardım ve inayetiyle olur. Nefsimizle baş başa bırakıldığımız da derûn-i dilde  nice  kıyametler kopar.
    Hz. Eyyub, ilâhi takdir gereği başına gelen belâlara nasıl güzel bir sabırla tahammül gösterdiğini düşünerek, bu halinden dolayı gönlünde bir hoşluk, bir güzellik hissetmiş. Aynı anda; Cenâb-ı Hakk’ın kullarına sevgisinin, muhabbetinin, şefkat ve merhametinin çok açık bir  delili olan  emsalsiz  bir   hitâb: “Ey Eyyüb kendi  sabrını gördün, biraz  sana  o sabrı  vereni de gör”
     
    Mesnevî clt.5.2900: Değirmen taşının dönüşünü görünce, o taşı döndüren  suyu da gör. Havaya yükselen tozu toprağı görüyorsun, tozu toprağı havalandıran estiren rüzgarı da gör. Düşünce tencerelerinin kaynadığını görüyorsun; aklını başına al da,  ocağı kaynatan ateşi de gör.
    Cenâb-ı Hakk; Eyyüp Peygambere ihsanlarını hatırlatırken ben senin her bir kılına bir sabır verdim dedi. Ey Eyyüp kendine gel de, sabrına bu kadar bakma, sabrını gördün, bir de o sabrı sana vereni de gör !!!
    Ne zamana kadar dolabın dönüşünü seyredeceksin ? başını çevir de şu hızla akıp giden suyu da gör.
    İlâhi takdir gereği, insana ulaşan  belâ, dert, keder,  içindeki sabrıyla birlikte tecelli eder. Merhamet sahibi güzel Rabbımız; asla kulunu o dert ile baş başa bırakmaz. Lütfedilen herhangi bir belâyı, kul, sabır ve sükût ile karşıladığı takdirde deva olarak da  kendi aşk-u muhabbetini  bağışlar. Hz.Mevlânâ’nın: “Korkma ! herkes seni tek etse O terk  etmez.” Başlıklı insanın içine inşirâh veren  çok güzel bir gazeli  vardır. Bu sözlerin en büyük kaynağı Hz. Eyyüb ile Hz. Yusûf’un hayatıdır.
    Aşkta kanun imiş âşıklara cevr eylemek
    Âşık oldur kim cefâ-yı yâre sabretmek gerek"
                                         Adile Sultan
    Mearic Sûresi 5 âyette şöyle buyrulur: “Şu halde, güzel bir sabır göstererek sabret”  Demek oluyor ki, sabretmenin de  bir güzeli çirkini var.
    Âyette sözü edilen güzel güzel sabretme ancak, Cenâb-ı Hakk’a  tevekkül ve teslimiyetle  mümkün olur. O nedenle Ankebut Sûresi, 59, Nahl sûresi 42, ve daha bir çok âyetlerde, Müminlerin belirtisi şöyle ifade edilir: “Onlar, sabredenler ve Rablerine tevekkül edenlerdir." Bu nedenle sabır mümin için zorlanarak yaşanan bir ahlak özelliği değil, aksine gönül rızasıyla, hoşnutlukla yaşanan ve zevk alınan bir ibâdet şeklidir.
    “Tevekkülsüz sabır kişinin kendi kendine zulmetmesi, tevekkül içinde sabır ise yaşadığı olayı zevk etmesidir”
    Sabır konusun da en büyük örnek, geçmiş peygamberlerin hayatıdır. Tüm peygamberler ve onların ümmetlerinin başına gelenler bizlere rehberlik edip yol göstermektedir. Bakara sûresi 214 âyette: “Yoksa sizden önceki ümmetlerin başına gelenler sizin başınıza gelmeden cennete gireceğinizi mi  zannettiniz ?”
    Cenâb-ı Hakk yerine getirilmeyecek bir sözü  söylemez. Hiç şüphesiz önceki ümmetlerin başına gelenler bizimde başımıza gelecek. Bunlardan kaçıp kurtulama çareleri aramak, azrailden kaçan  adamın haline benzer. Muhammed ümmeti olmanın en büyük lütfû keremi ahir vakitte gelmektir. Bu sebepten dolayıdır ki; Peygamber  Efendimiz kendi ümmeti için “Ümmet-i merhûme” diye buyurmuştur. Yâni merhamet edilmiş ümmet. Bu ilâhi lütfûn mahiyetini Peygamber Efendimiz şöyle açıklamıştır: ”Bizden önceki ümmetler yaşanabilecek her şeyi yaşadı, benim ümmetime sadece onlara bakıp ibret  almak kaldı” Bir ümmet için bundan daha büyük bir lütf-û  kerem  olabilir mi ? Bunca rahmet içersinde bile  bizden önceki ümmetlerin hallerinden ibret almaz, gidip aynı çukura düşersek, o zamanda “Hiç bilenle bilmeyen bir olur mu ?” âyeti tecelli eder. “ Hiç bilenle bilmeyen bir olur mu ? Ancak gönül ve akıl sahipleri düşünüp ibret alır” ( Zummer 9 )
     
    Mantuk-al tayr sayfa 14-15: "Bu yola düşenlerin hepsi canlarını hasretin ta kendisine salmışlar, yanıp yakılmadalar, canlarına acizlik ve hayret yoldaş olmuş.
    Önce bir bak hele Ademin başına neler geldi, nice zamanlarca yasa mateme düştü. Neler çekti ! neler !
    Sonra âlemi tufana veren Nuh’a bak.
    Binlerce yıl kafirlerden neler gördü neler !
    Sonra aşka düşen mancınığa binen ateşi yurt edinen İbrahim’e
    Nefsi sevgilinin yolunda kurban olan İsmail’e
    Belâlara uğrayan, oğlunun derdiyle gözleri ağaran, başı dönmüş  Yakub’a
    Kulluk eden, kuyuya atılan, zindanlara habsedilen Yusûf’a ve Pâdişahlığına bak
    Sonra sitemler çeken, kurtların derdiyle kapı önünde kalan Eyyub’u
    Yolunu yitirip ayrı düşerek bir zaman balığın karnını yurt edinen Yunûs’u
    Dünya’ya gelir gelmez, beşiği tabut, dadısı Firavun olan Musa’yı
    Ciğerinin hararetiyle ateşi mum gibi eriten Davud’u gör
    Derken tahtını yel götüren, herkesi hükmü altına alan, fakat sonunda saltanatı yellere giden, yerini develer tutan Sultan Süleyman’a bak.
    Gönlü coşup köpüren, başını testere kestiği halde susup duran Zekeriya’yı
    Bir topluluk önünde leğen önündeki mum gibi zari, zari başı kesilen Yahya’yı
    Darağacından kurtulup, Yahudilerden kaçan İsa’yı gör.
    Sonra Peygamberlerin ulusuna bak. Kafirlerden ne cefalar gördü, ne cevirlere uğradı.
    Sen bu işi kolay mı sanıyorsun ? bu yolda en adi, en basit şey can vermektir."
     
    Bir şeyi bilmenin alâmeti o bilgi ışığıyla  bakıp, görüp, ibret almaktır. Önünde sayısız örnekler  varken, aynı  hata ve yanlışta ısrarlı olmak, bilmediği için gaflete düşenin hâlinden elbette farklı olur. Önceki Peygamberler ve ümmetlerinin başına gelenler, bizler için çok tehlikeli bir sahrada huzûr ve güvenle gideceğimiz  yol işaretleri gibidir. Hz. Mevlânâ, geçmişinden ders almayan kişileri, tek gözlü şeytan olarak tasvir ederek, ancak hayvanlar geçmişten ders almaz diye buyurmuştur.
    Muhyiddin-i Arabi Hazretleri de şöyle der: “Kur’an da yer alan kıssaların, örneklerin, hikmetlerin ve hükümlerin insan nefsine yönelik olarak anlaşılması gerekmektedir. Çünkü âfakta var olan her şey insanın enfüsünde de  vardır. Bunları kendi içinde bulup yaşamadıktan sonra Kur’an da bahsi geçen, Adem, İblis, Musa, Firavun kıssalarını bilmenin sana ne faydası olacak ”
    Elbette çok yerinde doğru bir söz. Zaten söz konusu kıssaları hikaye gibi okuyup geçip gittiğimiz için, kendi dinimizi yeterince doğru düzgün  yaşamaktan mahrum oluyoruz.
    Peygamber  kıssalarını  kendi  beden evimizde nasıl bulabiliriz   ?
     

    H. Nur Artıran