Yazar:
Ehmedê Xanî
Derleyen:
Jan Dost
Tahmini Okuma Süresi:
7 sa. 22 dk.
Sayfa Sayısı:
260
Basım Tarihi:
2020
İlk Yayın Tarihi:
1692
Yayınevi:
Avesta Yayınları
Orijinal Adı:
Mem û Zîn
Orijinal Dil:
Kürtçe
ISBN:
9789944382519
Ülke:
Türkiye
Dil:
Kürtçe
Format:
Karton kapak
Sıralamalar
Diğer Baskılar
23 diğer baskı · Tümünü Göster
Mem ile Zin
411 okunmaEverest Yayınları · Haziran 2019 · 315 s.
Mem û Zîn
161 okunmaGün Yayınevi · 1968 · 538 s.
Mem u Zin Masalı
140 okunmaOtto · 2020 · 106 s.
Mem û Zîn
138 okunmaNubihar Yayınları · 2022 · 496 s.
Mem û Zîn
122 okunmaAvesta Basın Yayın · Kasım 2016 · 426 s.
Mem ile Zin
81 okunmaDara Yayınları · · 328 s.
Reklam
Yorumlar ve İncelemeler
Ehmedê Xanî nin 17. yüzyılda kaleme aldığı 
Mem û Zîn sadece bir aşk hikayesi değil, aynı zamanda Kürt edebiyatının ve düşünce dünyasının en önemli eserlerinden biridir. Bu destansı mesnevi, sadece edebi derinliğiyle değil aynı zamanda felsefi sosyal ve politik göndermeleriyle de öne çıkar.Eser, Cizîra Botan prensesi Zîn ile Mem adında bir gencin imkansız aşkını konu alır. Kaderin cilvesiyle birbirlerine aşık olan bu iki gencin kavuşmalarının önündeki en büyük engel ise Bekir adlı fesat biridir. Hikaye boyunca aşk, ayrılık, sadakat, ihanet, dostluk gibi evrensel temalar işlenir. Ancak Mem û Zîn salt bir aşk destanının ötesine geçerek şu önemli temaları da barındırır:
KADER VE ALIN YAZISI
Karakterlerin yaşamlarındaki olaylar, sık sık kaderin ve ilahi yazgının bir sonucu olarak ele alınır.
ADALET VE ZULÜM
Eserdeki Bekir karakteri üzerinden adaletsizlik ve zulüm eleştirilirken, Mêm û zîn saf aşkı iyiliğin ve masumiyetin temsilcisi olur.
TOPLUMSAL ELEŞTİRİ
Ehmedê Xanî dönemin toplumsal yapısını, ahlaki yozlaşmayı ve iktidar ilişkilerini de eleştirel bir gözle ele alır.
KÜRT KİMLİĞİ VE DİLİ
Ehmedê Xanî eserini Kürtçe yazarak Kürt dilinin ve kimliğinin önemini vurgulamıştır. Hatta eserin ön sözünde Kürtlerin kendi dillerinde bir medeniyet kurmalarının gerekliliğini dile getirir.
EDEBİ DEĞER
Mem û Zîn klasik mesnevi geleneğinin tüm özelliklerini taşır. Didaktik, lirik ve epik unsurları bir araya getiren Ehmedê Xanî zengin bir dil ve etkileyici bir anlatım kullanır. Sanatlı üslubu, benzetmeler, mecazlar ve atasözleriyle doludur. Eser, tasavvufi derinliğiyle de dikkat çeker; ilahi aşkın beşeri aşk üzerinden anlatıldığı yorumları da mevcuttur.
ELSEFİ VE POLİTİK BOYUT
Ehmedê Xanî sadece bir şair değil, aynı zamanda bir filozoftur. Mem û Zîn de, Kürt halkının içinde bulunduğu durumu, siyasi
Cizre de Gerçek Bir Aşk HikayesiEhmedê Xanî, 1651 yılında kendi ifadesinde de belirttiği üzere doğmuştur. Doğum yeri Doğubayazıt tır. İran da uzun yıllar bulunmuş ve orada mistisizm öğrenmiştir. Kürtçe ye olan ilgisi ile ün salmıştır. Doğubayazıt ta bir okul kurup, oradaki öğrencilere Kürtçe eğitimi vermiştir. 
Nizami Gəncəvi den etkilenmiştir. Arapça, Farsça ve Osmanlıca bilmektedir. 
Mem ile Zin kitabı mesnevi tarzındadır. 1707 de vefat etmiştir. Türbesi Doğubayazıt tadır.
Kitabı 
Selîm Temo nun çevirisinden okudum. Çeviri genel anlamında iyiydi. Kendisi de doğal dokuyu Türkçe ye çevirirken koruduğunu ve diğer kitabı Türkçe ye çevirenlerden yardımlar aldığını kitabın girişinde belirtmiştir. Kitabın birçok çevirisi olduğu için bu çeviri sınıfı geçer not aldı benden. Değerlendirirken buna da dikkat edersiniz arkadaşlar. Temo ya göre 
Firdevsi ve 
Şota Rustaveli den sonra Doğu nun çıkardığı en iyi şairlerdenmiş Xani. Kitabın çevirisi ile alakalı olarak daha önceki maceraları, kitabın yasaklanması vs gibi hikayeleri kitabın girişinde 2016 tarihli yazısında Temo anlatmış. Özellikle bu macerada 
Yaşar Kemal ve 
Mehmed Uzun isimleri geçince ve öldüklerinden dolayı bu çeviri olayında yardımcı doğal olarak olamadıklarından dolayı, bu iki büyük kalemin ruhlarına kitabın çevirisini ithaf etmiştir Temo.
Kitap, 2.657 beyitlik bir mesnevi, 12 hece ve 5.314 kafiyeden oluşmaktadır. Kitapta Xani her bölümün girişinde o bölümde ne anlatacağını uzun uzun paragraf şeklinde yazarak belirtmiş. İlk söz ve son söz, Allah ve Peygamber aşkı gibi bölümlerde vardır. Bu kısımlarda hoşuma gitti. Yazanı değil, yani yazdıranı büyük bir bölümde anmış Xani.
Özellikle Kürtlük ve Kürtçe ile ilgili görüşleri rahatsız edici idi. Irkçılık seviyesinin dahi üstünde idi. Bu kısımlar, kitapla ilgili incelememde belirteceğim il konu olacak. Çünkü rahatsızlık duydum.
1. AmmaEdebiyat
Ehmedê Xanî, 1651 yılında kendi ifadesinde de belirttiği üzere doğmuştur. Doğum yeri Doğubayazıt tır. İran da uzun yıllar bulunmuş ve orada mistisizm öğrenmiştir. Kürtçe ye olan ilgisi ile ün salmıştır. Doğubayazıt ta bir okul kurup, oradaki öğrencilere Kürtçe eğitimi vermiştir. Nizami Gəncəvi den etkilenmiştir. Arapça, Farsça ve Osmanlıca bilmektedir. Mem ile Zin kitabı mesnevi tarzındadır. 1707 de vefat etmiştir. Türbesi Doğubayazıt tadır.
Kitabı Selîm Temo nun çevirisinden okudum. Çeviri genel anlamında iyiydi. Kendisi de doğal dokuyu Türkçe ye çevirirken koruduğunu ve diğer kitabı Türkçe ye çevirenlerden yardımlar aldığını kitabın girişinde belirtmiştir. Kitabın birçok çevirisi olduğu için bu çeviri sınıfı geçer not aldı benden. Değerlendirirken buna da dikkat edersiniz arkadaşlar. Temo ya göre Firdevsi ve Şota Rustaveli den sonra Doğu nun çıkardığı en iyi şairlerdenmiş Xani. Kitabın çevirisi ile alakalı olarak daha önceki maceraları, kitabın yasaklanması vs gibi hikayeleri kitabın girişinde 2016 tarihli yazısında Temo anlatmış. Özellikle bu macerada Yaşar Kemal ve Mehmed Uzun isimleri geçince ve öldüklerinden dolayı bu çeviri olayında yardımcı doğal olarak olamadıklarından dolayı, bu iki büyük kalemin ruhlarına kitabın çevirisini ithaf etmiştir Temo.
Kitap, 2.657 beyitlik bir mesnevi, 12 hece ve 5.314 kafiyeden oluşmaktadır. Kitapta Xani her bölümün girişinde o bölümde ne anlatacağını uzun uzun paragraf şeklinde yazarak belirtmiş. İlk söz ve son söz, Allah ve Peygamber aşkı gibi bölümlerde vardır. Bu kısımlarda hoşuma gitti. Yazanı değil, yani yazdıranı büyük bir bölümde anmış Xani.
Özellikle Kürtlük ve Kürtçe ile ilgili görüşleri rahatsız edici idi. Irkçılık seviyesinin dahi üstünde idi. Bu kısımlar, kitapla ilgili incelememde belirteceğim il konu olacak. Çünkü rahatsızlık duydum.
1. AmmaBotanda Bir AşkEdebiyat
Öncelikle bu eseri okuma grubumuz olan @bidunyakitapgrubu grubumuzun efsane kategorisinden seçilmesi ile okuma fırsatı bulabildim.
Ahmede Xani 1651 yılında Hakkari'nin Hani köyünde dünyaya gelir bir süre sonra Doğubayazıta yerleşir ve orda yaşamını sürdürür.Xani Kürtçe diline olan ilgisi ile bilinip eserlerini Kürtçe yazmıştır bunun yanı sıra okul kurup öğrencilere eğitim vermiştir. Donemin önemli yazarlarından biri olan Ahmede Xani zamanında çok eser vermiştir ama günümüze kadar ulaşan dört eseri bulunmaktadir. Dönem dönem kitapları sansürlendiğinden günümüze kadar aslına yakın eserini bulmakta biraz zorlanabiliriz.
Ahmede bu efsaneyi nasıl ki Yaşar Kemal'in Ağrı Dağı destanından yola çıkarak yazdığı gibi Ahmede Xani'de Cizre'de yaşanmış bir aşk efsanesinden yola cikarak yazmıştır .
Ahmede Xani MEM U ZİN i anlatırken mesnevi tarzda önce Allah'a övgülerle başlayıp hikayenin geçtiği Botan bölgesini anlatmaya ve sonrasında hikayeye giriş yapar.Eseri okurken dini coğrafyayı edebiyat-şiir gibi içerikleri görebiliyoruz.
MEM U ZİN kitabında Beşeri ve ilahi aşkı işlenmiştir. Beşeri aşk dediğimiz Tacdin ile Sitinin aşkı işlenirken ilah aşkı asıl kitabın karakteri olan MEM ile Zin aşkı anlatılmaktadır.
Kitapta geçen fitneci fesatlık peşinde olan Beko karakteri günümüzde 'Sen Beko musun' ya da 'Bekoluk yapma ' gibi benzetmeler doğu bölgesinde deyim benzetme şeklinde yapılır. Nasıl ki Hz.isa'ya ihanet eden Yahuda ve Sezara ihanet eden Bürütüs gibi Mem'e ihanet eden bekoda böyle şekillenmiştir.
MEM U ZİN'in bende ki en önemli yeri çocukken annemin masal olarak bana anlatmasidir hatta masalın sonu hala aklimdadir masal şöyle bitiyordu: Bir türlü kavuşmalarını izin verilmeyen MEM ile Zin bir uçurumdan aşağı atlarken birer güvencin olup gökyüzünde kavuşurlardı.Kim bilir belkide
Kitabın başlığı Allah'ın ismidir
Onun ismi olmadan tamam değildir .
*
Kitapta şöyle bir cümle geçiyor "kavuşmanın da bir korkusu vardır " kim bilir nasıl güzel bir korkudur .
Kitap bünyevi bir aşkın manevi aşka nasıl dönüştüğünü anlatıyor
Mem ve zîn'in hikayesi genellikle Kürtlerin bildiği bir aşk hikayesidir. İki aşığın sonu farklı biten aşk hikayesini anlatıyor. Mem'i yakıp kavuran sevda ateşinin sonunda gerçeğe , ilahi olana yönelmesini hikaye alan bir kitaptır . Kitabı fazlaca özetlemek istemiyorum , ki lügatım da anlatmaya yetmez . Sadece biraz yarattığı duygulara değinmekle yetineceğim.
Kavuşmak....
"Kimi kavuşmayı ister Tacdin gibi
Kimi çileyi seçer mem ve zîn gibi"
Herkesin kavuşmak istediği bir hayali vardır ; kimi karşılıklı ,kimi hiçbir karşılık bulamadan bir hayali sever . Kimi hayaline kavuşur ,kimi vazgeçer ,kimi de yokluğa alışır.
Fakat sevdanın her türlüsü zordur . Yavaşça öldüren bir zehir ,vücudun her tarafında gezindiğini
hissediyorsun . Canını yakıyor ama elinden hiçbir şey gelmiyor . Sadece bekliyorsun. En acısı da bu ya bekliyorsun sonuna dair hiçbir fikrin yok ,ne olacağını bilmiyorsun . O zehir her gün başından parmak uçlarına kadar sızlayacak ve yavaş yavaş senin sonunu hazırlayacak . Ölüm bile bazen çok geç buluyor insanı
Kitabi çok beğenerek okudum ve sizlerin de okumanızı kesinlikle tavsiye ediyorum .
Vesselam
Yüreği kendiyle alıp götürdü...1000Kitap
Puan vermedi
Hani, Allah'ın nurundan nasiplenmiş biridir. Yüreğindeki yaralar, şimdi herkesin yüreğinde...
Aşk ne kadar çetinse bile, uzun ve aydın bir yol önündediydi. Bu uzun yolda sadece beşeri aşk değil, her şeyin aşkı yer bulurdu. Bu yol ağaçlı, çiçekli ve dikenlidir...
Mutlu olan bir yürek, dertsiz de olmaz. Ama... Hani kendisine sadece derdi ister, mutluluk yare kalsın diye. (#119863797). Derdi taşıyabilen yürek, aşktan habersiz değildir. Bilirdi Hani; aşk, dertlere karşı bir cesaret timsalidir. Çünkü en büyük aşk en sonda Rabbi tanımakla, tanınabilirdi. İnsan ve yurt sevgisiyle... Ne kadar kötü olsa bile bir yer, orada yaşayıp, sevince bir insan, orası en güzel yerdir. Bu yer bir memleket de olabilir, yarin kucağı, bir ağustos böceğinin cırcırı da...
Aşk, şüphesiz büyük bir duygu. Ki büyük olmasaydı Ne Mem olurdu, Ne de Zîn... Hani de olmayabilirdi...
Hani'ye göre, her insan aşk ile doğar. Ama herkes aşk ile kalır mı bilinmez...
Ve devam eder Hani, "aşka sahip biri, huzursuzdur." (#119864978)
Uzatmayalım da Hani'nin kitabından bahsedelim biraz. Ki ne kadar uzatırsak o kadar kirletmiş oluruz...
Mem, çaresiz bir aşık gibidir. Her ne kadar çaresiz olsa da o kadar da iyi biridir. Yüreği Zin ile aydınlanır...
Zîn, eşsiz bir güzelliğe sahip. Yüreği simasından eksik değil.
Tacdin, eşsiz bir dost. Bana göre yüreği aşktan büyüktü.
Bekir, her insanın yolunda bir diken. Ne kadar senleyse, o kadar batar...
Her destanda olduğu gibi bu iki aşığın da yolu sancılıdır. Şüphesiz zor olan daha dikkat çeker ve istenilir. Mem ile Zîn'in aşkı bir duygu gibidir. Ne görülür ne de elin avucuna sığar. Ama tırnakların ucuna kadar hissedilir!
Mem bir yaralıdır. Yüreği hep umutla doludur.
Zin'in gözleri sürekli yoldadır. Mem'in ayaklarının
Kürtçe yazılmış bir klasiktir, okuyalım dedilerdi, dünyanın dört bir yöresinin şiiri destanı okunur da kendi toprağımızın şiiri-destanı-efsanesi okunmaz mı, okunur tabi :)
Pdf ile okuduğum için her bir yerini renkli renkli işleyemediğim için çok üzgünüm. Bir çeviri dili bu kadar güzel bu kadar etkiliyken orjinali nasıl uçuyordur çok merak ettim, anlatımı o kadar etkileyici ki hiç dua ederken bu kadar şairane olunabileceğini düşünmemiştim:)
Sağolsun Ehmede Xanî sayesinde bol bol dua ettim:)öte tarafta kurtarır mı bilemem:)
Kötülük bu kadar hakimken aşkın kazandığı nerde görülmüş, değil mi? Anlatmaya gerek yok konuyu.
E bunları yazarken filminden bir ezgiyi de paylaşmadan edemeyeceğim:)
youtu.be/UfYn7Ns0Fn8
Leyla ile Mecun, Aslı ile Kerem, Ferhat ile Şirin... Mem ü Zin.
Büyük bir halk hikayesi..
Hüzün dolu bir aşk hikayesi..
Eserin orjinali Kürtçe ve kitabın bir sayfası kürtçe ve diğer sayfası türkçe..
Divan şiiri tarzında beyitlerden oluşuyor dili oldukça sadeleştirilmiş.
Allaha övgü ile başlıyor, peygambere övgü ve sonrasında hikaye anlatılıyor.
Dostluk, aşk, acı, ihanet çok güzel işlenmiş.
Sonunda kuvuşamasada sevenler işleniş anlatım harika.
Eser her ne kadar bir aşk hikayesi gibi görünsede, bir kültürü anlatıyor. Bayramları, düğünleri, kıyafetleri, değer yargıları, yaşam tarzı daha nice konuda fikir veriyor.
Severek okudum.
Cizrede bulunan Mem u Zin mezarlığının öyküsünü dile getiren ve bir zamanlar bazı duyguların ne kadar tesirli olduğunu günümüz bakış açısından ne kadar farklı olduğunun gözler önüne serilmesi...
Mem u Zin
Mem û Zîn kitabını okurken başka kaynaktan da Kürtçe'sine bakıp öyle bitirdim. Selîm Temo çok güzel çevirmiş fakat ne kadar iyi olursa olsun çeviriler yemeğin suyunun suyudur derler. Temo kitabın ön sözünde de çok farklı kaynaklara başvurduğunu, özü korumak için çabaladığını ve 353 gün gibi bir sürede bitirdiğini vurgulamış. Ön sözü yazarken Yaşar Kemal ile Mehmet Uzun'u anması hürmet göstermesi saygı duyulacak ince bir davranış olmuş. Başarılı bir çalışma olmuş velhasıl. Ahmedê Xanî'yi daha karmaşık ve ağır bir dil ile yazıyor gibi bir önyargım vardı. Elbette ki bütün kelimeleri anlamadım sonuçta Fars edebiyatının dünyayı teslim aldığı bir dönem ve Divan Edebiyatını dünyaya duyurmuş bir kültür var ortada. Arap, Fars, Türk edebiyatının ortasında kendini var etmeye çalışan bir bir dil. Bakarsan 600 yıldır Türkçe eserler yazılmasına eğitim dili olmasına rağmen 50 sene önceki Türkçe ile günümüz İstanbul Türkçesi arasında bile dilde bariz farklılıklar oluyor. Hatta bırakın elli seneyi şu an bile Ege'nin köyündeki yaşlı ile Karadeniz'in köyündeki yaşlının Türkçesi bile birbirini tutmuyor. Bu eser ise yaklaşık 350 yıllık kitap sonuçta ama gerçekte öyle büyük korkuya gerek olmadığını farkedince başka bir mutlu oldum. Ahmede Xanî beni çok şaşırttı bu kadar bilgi dolu bu kadar donanımlı bu kadar Entelektüel birini beklemiyordum açıkçası. Divan edebiyatı zaten çok ama çok zor iken bu alanda bu kadar iyi eser üretmek üstelik eğitim dili olmayan bir dilde. Aristodan Hint edebiyatına, mitolojisine Kuran'dan Firdevsinin Şahname'sine, Fars, Arap Türk edebiyatı vê tarihine hakimiyet. Bir insan ancak bu kadar BİLGE olabilir diyorsun okurken. Hem tarih, hem edebiyat, hem tasavvuf alanında doygunluğu derinlemesine hissediyorsunuz. Ben böyle bir esere sahip olduğumuz için çok mutlu oldum,
Hayatımda okuduğum en güzel kitaplardan biri ve eski gelenek görenekleri çok iyi anlatan bir kitap okumanızı şiddetle tavsiye ediyorum. Şimdiden iyi okumalar.
Yazar Hakkında
Ehmedê XanîYazar · 17 kitap
Yaşadığı yörede zaman zaman şeyh olarak kabul edilmiş, halk arasında Hani Baba adıyla da anılmıştır. Ayrıca, molla(Molla Ahmed) olarak da tanınmaktadır. Hânî Aşiretinden olmasından ve Han köyünde doğması ötürü Ahmed Hânî (Ahmed-i Hânî) olarak tanınmaktadır. Doğu Bayazıt medreselerinde müderrislik ve İshak Paşa Sarayında kâtiplik yapmıştır. Dört dil (Arapça, Farsça, Kürtçe ve Türkçe) bilen Hani, eserlerini, dönemin tercih edilen edebiyat dili olan Farsça yerine Kürtçe yazmıştır.
En bilinen eseri, 17. yüzyılda Kürtçe'nin Kurmanci lehçesiyle yazdığı "Mem û Zîn"dir. Xanî, Mem û Zîn adlı eserinde, Emir Zeynettin'in güzellikleriyle dillere destan olan Zin ve Sti adlı iki kız kardeşinin Mem ve Tajdin ismindeki iki gençle olan aşklarını şiir şeklinde anlatır. Eser, aynı adla sinemaya da uyarlanmıştır.
Türbesi Ağrı Doğubeyazıt'tadır.
