Yazar:
Cengiz Aytmatov
Çevirmen:
Mehmet Özgül
Tahmini Okuma Süresi:
4 sa. 13 dk.
Sayfa Sayısı:
149
Basım Tarihi:
1980
İlk Yayın Tarihi:
1957
Yayınevi:
Cem Yayınevi
Orijinal Adı:
Rusça: Белый пароход [Belyy parokhod]
Orijinal Dil:
Rusça
Orijinal Ülke:
Kırgızistan
Ülke:
Türkiye
Dil:
Türkçe
Format:
Karton kapak
Diğer Baskılar
18 diğer baskı · Tümünü Göster
Beyaz Gemi
76,7bin okunmaÖtüken Neşriyat · 9 Ekim 2023 · 168 s.
Beyaz Gemi
4.711 okunmaÖtüken Neşriyat · Mart 1999 · 174 s.
Beyaz Gemi
1.434 okunmaNora Yayınları · Nisan 2020 · 184 s.
Beyaz Gemi
1.651 okunmaKetebe Yayınları · Haziran 2021 · 180 s.
Beyaz Gemi
946 okunmaElips Kitap · Haziran 2006 · 144 s.
Beyaz Gemi
657 okunmaUfuk Kitapları · Mart 2008 · 166 s.
Reklam
Yorumlar ve İncelemeler
Sudaki balıkKitap Alıntısı
"Neler vermezdi suda balık olmak için!"
Neler vermezdi balık olup o b
Beyaz Gemi'ye yüzmek için çocuk! Belki de babasının bulunduğu o Beyaz Gemi'ye.
Annesi ve babasının ayrılan, dedesine bırakılan, Karavul dağlarında dedesi Kıvrak Mümin ve üvey ninesi ile yaşayan çocuğun hikayesini okuyoruz. Dağların, ormanların içinde büyüyen çocuk taşlarla arkadaş oluyor, akıp giden nehirde, dedesinin oluşturduğu gölde yüzerek büyüyor, dedesine hediye edilen dürbün ile uzaklarda Isık Gölü'nde yüzen Beyaz Gemi'yi izleyip, balık olup o gemiye yetişme hayalleri kurarak geçiriyor günlerini.
Bu dağ başına arada bir çıkan gezici mağazadan dedesinin ona çanta alması ile hayatına yenilik katılıyor. Çocuk en çok dedesi Mümin'i seviyor. Bu hayatta ona değer veren onu seven başka tanıdığı yok. Ne üvey ninesi, ne Bekey Teyze ile eniştesi olacak adam Orozkul, ne de Gülcemal ile eşi Seydahmet. Bu ormanlarda arkadaş olarak kendine kayaları seçiyor çocuk.
Doğa ile iç içe büyüyen, ağaçları seven, dedesinden hikayeler dinleyen, Kırgızların Buğuların soyunun geldigi Boynuzlu Maral Ana destanını dinleyerek büyümüştür. Hayal dünyası geniş, umutları olan, temiz kalpli, insanın vicdanını temsil eden çocuktur o. Hırslarıyla kirlenmiş, iyilik nedir bilmeyen, karısını döven, alkolik, değerleri hiçe sayan, tarihe ve doğaya saygısı olmayan, saf kötülüğün temsilcisi Orozkul'un karşısında saf iyiliği temsil etmektedir. Dedesi Mümin ise hiç kimseye karşı çıkamayan, her işe koşturan, yaşına rağmen kimseden saygı görmeyen, kendini saydırmasını bilemeyen birisidir.
"Eğer yıldızlar insan olsa, gökyüzü onlara dar gelir, sığmazlardı. Eğer balıklar insan olsa, nehirler ve denizler onlara yetmezdi."
Bir gün ormanda devirdikleri ağacı çekerken yıllar yıllar önce oraları terk eden maralları tekrar görürler. Bu
Beyaz Gemi’yi Bir De Bu Yorumdan Sonra Düşününüz…·168 syf.·Edebiyat
10/10
2015 120. kitabı
Eser, bir semboller şaheseridir. Bu nedenle evet, bir görünen tarafı ve anlatımı vardır ama bir de semboller üzerine kurulmuş bir iç anlatımı vardır. Bu yazım şekli Aytmatov’un dehasını ve ustalığını gösterir.
Nitekim diktatörlüklerde, baskıcı sistemlerde insanlar fikirlerini açıkça dile getiremedikleri için hep semboller kullanırlar. Bu bazen bir türkü olur bazen bir destan bazense bir tek kelime.
Buna göre bir kere romanın adı bile bir mesaj taşır. Nedir? Ak Keme/Beyaz Gemi. Beyaz, özgürlüğün rengidir. Beyaz Gemi’nin yazıldığı devlet ise her şeyin kızıl olduğu, bir totaliter sistemdedir. Ayrıca gemi ve göl kavramları ‘gidebilmeyi, sonsuzluğu’ çağrıştırır.
Çocuğun adı yoktur. Çocuk, çocuktur. Bu anlamda hepimiz birer çocuk olabiliriz. Baskıcı rejimlerin ezip geçtiği, bir sayıdan ibaret gördüğü insanlardır çocuk. Nitekim Aytmatov yıllar sonra bir konferansında kendisini büyük bir ilgiyle dinleyen bir gencin söz alarak, ‘Beyaz Gemi’deki çocuk benim’ dediğini anlatır ve ekler, ‘Evet oydu ve hatta sadece o değildi…’
Romanın kötü kişisi Oruzkul’dur. Bu isim Kırgız Türklerinde kullanılmaz. Manası Rus’un kuludur. Yani Rus’a kul olan… Aytmatov, totaliter bir rejimde açıkça yazamayacağı bir şeyi böyle ifade etmiştir. Ruslara kul olan tipler Orozkul gibilerdir. Sarhoş, rüşvetçi, kötü kalpli, milli ve manevi değerleri olmayan, kaypak kişiler. Hatta şu mesajı da verir. Orozkul’un çocuğu olmaz, yani soyu kesiktir. Yani, komünist sistemin de evladı olmayacak, tükenecek.
Mümin Dede ise Kırgız halkını temsil eder. İsimler tesadüf değildir. Mümin, inanan, inançlı demektir. Mümin Dede de, inançlı ve iyi bir insandır. Lakin güçsüzdür, değer görmez ve pasif iyidir. Bu nedenle Orozkul’un tahakkümünden kurtulamaz. Ancak torunuyla arasında bir kültür aktarımı vardır.
Isık Göl’ü
Sen, çocuk kalbinin çocuk ruhunun bağdaşamadığı her şeyi reddettin!Edebiyat
Cengiz Aytmatov benim için edebiyatta her zaman bambaşka bir başlık olacak, hiçbir başlık altına dizemeyeceğim, hiçbir kategoriye sokmak istemeyeceğim ve buna yakıştıramayacağım bir kişi. O kadar keyif alıyorum, öylesine içine girip, öylesinde yaşıyorum ki eserlerini... Bu zevki bu hisleri gerçekten kimseye anlatamam. Bir de bulunduğu toprakların acılarına sarılmayı, onları kollamayı, saymayı ve unutmamayı seçen o koca yürekli adamlar, ne yalan söyleyeyim hep daha kıymetlidir bende. Özellikle Yaşar Kemal ve Cengiz Aytmatov'da çok yaşarım bu hissi. Bulunduğu toprakların geçmişine, geleceğine, kadınlarına, erkeklerine, sevinçlerine ve üzüntülerine yani o toprakların ruhuna yürekten bağlıdır. O toprakların taneleri arasında keşfe çıkarsınız okurken, nefes alır, sırayla yaşamı ve ölümü bulursunuz. Yine tam olarak böyle bir kitapla karşıladı Cengiz Aytmatov beni.
Kitabımız annesi babası tarafından terk edilen çocuğumuzun dedesi (annesinin babası) ile yaşamaya çalışması, hayata tutunmaya çalışması ve mücadelesini anlatıyor aslında. Çocuğumuzun dedesi daha önce karısını kaybetmiş sonrasında başka bir kadınla evlenmiş ve kızı ile damadının yan evinde yaşayan biri. Kızı Bekey, Orozkul ile evli ancak ne yazık ki kısır ve çocuğu olmuyor, bu durum Orozkul için acı verici bir durum ancak bunu kullanarak karısına ve karısının babasına aslında eziyet etmek için aradığı bahaneleri bulan biri. Orozkul iyi para kazandığı için ve Mümin dedeye de az da olsa bir maaş verdiği için herkes tarafından saygı görülen, karşı çıkılamayan ve ve boyun eğilen biridir.
Çocuk hiç göremediği babasının beyaz bir gemide çalıştığını düşünerek ara ara bahçesine çıkıp dürbünle o gemiye bakıyor ve keşke balık olup gidebilsem diye hayaller kuruyor. Dedesi ise ona Maral Ana'nın efsanevi hikayesini
Cengiz Aytmatov - Beyaz GemiEdebiyat
Cengiz Aytmatov, Kırgız edebiyatının önemli yazarlarındandır.Eserlerinde yaşadığı coğrafyanın tarihi ve kültürel izlerine eserlerinde bol bol yer vermiş. Eserlerin özünü masallar, halk hikâyeleri ve efsanelere oluşturup,kurguyu oluştururken de halk edebiyatına ait motifleri eserlerine işlemiş ne güzel yapmış iyiki de yapmış.
Romanımız Isık-Göl dağlarında dedesi Mümin ile onun ikinci karısı; halası Bekey ile eşi Orozkul ve onların komşusu Seydahmet ile karısı Gülcemal’den oluşan küçük bir grup ve içerisinde yaşayan yedi yaşındaki bir çocuğu konu alır. Anne ve babası tarafından dedesinin yanına terkedilen çocuk, romanın hiçbir yerinde bu durumdan açıkça şikayet etmemiştir;ama ara arada eksikliğini özlemini hissetmiş, hayallerinde konuşmuş onlarla. Mümin Dede’nin çocuğa anlattığı Boynuzlu Maral Ana masalı ile geçmiş ve gelecek arasında bir köprü kurmuş.Çocukta bu masala kapılııııp gitmiş.
‘‘Cengiz Aytmatov, Beyaz Gemi adlı romanıyla bir çocuğun yaşamındaki değerlerden bir milleti var eden değerlere ulaşmayı istemiştir.’’
Romanda ‘yüce birey’ arketipi olan Maral Ana; Kırgız Türklerinin tükenmek, yok olmak üzereyken onların yeniden doğuşunu,çoğalmasını ve millet olmalarını sağlamıştır. Olayları anlamlandırma konusunda bu efsaneden yararlanmak ve dramatik çatışmaları kavrayabilmek gerek bence.
Romanda üç temel konu var ki asıl kilit noktaları oluşturmuş; ana dil, barış ve milli kültür. Milli kültürüne, ana diline, tarihine sahip çıkanlar kendisi olmayı başaracak; sahip çıkmayanlar ise yozlaşacakları vurgulanmış.Yozlaşma beraberinde menfaat düşkünlüğünü getirecerek ve yozlaşma, rüşvet ve şehirleşme isteği toplumun sonunu hazırlayacağı mesajı verilmek istenmiş.
Cengiz Aytmatov’un bu eserde kullandığı diyaloglar,tasvirler,geriye dönüşler,yaptığı o güzel iç çözümlemeleri beni
Doğa, Masumiyet ve İnsanlığın Bitmeyen Mücadelesi1000Kitap
Cengiz Aytmatov’un kaleme aldığı Beyaz Gemi, insan doğasının ve ahlakının derin bir sorgulamasını yaparken doğayla olan kadim bağımızı da güçlü bir şekilde ele alıyor. Kitabı okurken, her bir sayfanın bana adeta insanlığın geçmişten günümüze kadar doğayla olan savaşını ve bu savaşın ne kadar tahripkâr olduğunu hatırlattığını söyleyebilirim. Doğa, kitabın arka planında değil, bizzat insanlıkla birlikte yaşayan, onlara hem bağışlayan hem de cezalandıran bir varlık gibi karşımıza çıkıyor.
Kitap boyunca insanın iyilik ve kötülük arasında nasıl bir mücadele verdiğini derinlemesine hissettim. Aytmatov, bu savaşta en çok zarar gören noktanın insanın masumiyeti, doğayla uyumu ve vicdanı olduğunu açık bir şekilde vurguluyor. Her bir karakterin hayatı, çevresi ve mücadeleleri bize, insanın hem kendisiyle hem de doğayla nasıl çatıştığını anlatıyor. Özellikle çocuğun gözünden bakıldığında bu çatışmanın ne kadar yıkıcı ve bir o kadar da umut kırıcı olduğunu görebiliyoruz.
Ancak, kitabın bana en çok dokunan kısmı, bunca acıya ve üzüntüye rağmen bir çocuğun gözünden bile mücadelenin hiç bitmediği gerçeği oldu. Çocuğun hayalleri ve masumiyeti, her şeyin çökmüş gibi göründüğü bir dünyada bile bir umudun filizlenebileceğini gösteriyor. Kitap üzüntülü bir sonla bitse de, bu sonun altında yatan direnç ve mücadele ruhu, okurda derin bir iz bırakıyor.
Beyaz Gemi, yalnızca bir roman değil; bir ayna. İnsanlığın doğaya, kendi vicdanına ve geleceğine bakışını sorgulatan bir ayna. Aytmatov’un derin anlatımı ve doğayla insanı iç içe geçmiş bir şekilde ele alışı, bana kitabın etkisini çok daha güçlü bir şekilde hissettirdi. Bu kitap, hayallerin, masumiyetin ve doğaya duyulan saygının, iyilik ve kötülük arasındaki savaşta en güçlü silahımız olduğunu hatırlatıyor.
Merhaba Beyaz gemi, ben geldim diyorsun ya biz nereye gidelim çocuk.Kitap için diyeceğim tek şey insanın inandığı değerler ölünce, insanda ölür.Veya yaşamasının ne anlamı olabilir ki. zalim insanların olduğu bu dünyada nefes almamızı sağlayan, yaşamayı anlamlı kılan şey inandığımız değerler...
Hayallerimiz solmaması dileğiyle iyi okumalar dilerim
Kitabın sonlarında hüngür hüngür ağladım. Yedi sekiz yaşlarında adı verilmemiş bebekken annesi, babası tarafından terk edilip dedesine verilmiş kalbi iyilik dolu bir çocuk. Çocuk kalbinde derin yaralar var her günü Orozkul adlı eniştesinin çocuğu olmuyor diye eşini, yani çocuğun teyzesini dövmesiyle, küfürleriyle bağırışlarla sarhoşluklarıyla geçiyor. Bu yetmezmiş gibi üvey bir nine var dedesini her gün aşağılıyor çocuğu hiç sevmiyor hakaretlerin bini bin para.
Çocuğun tek mutluluğu dedesinin anlattığı masallar masalların içinde en sevdiği Maral ana masalı ki bunun gerçekliğine dedesi sonuna kadar inandırıyor. Soylarının Maral ana soyundan geldiğini her türlü felaketlerden Maral ananın koruduğunu vs vs. Çocuk hayallerinde Maral anayı yavrularını görüyor onlarla konuşuyor sürekli dürbünü ile baktığı beyaz gemiye bir balık olarak yüzüp gitmek istediğini söylüyor çünkü o beyaz gemide babasının olduğunu düşünüp ben geldim baba oğlun geldi dediğini hayal ediyor.
Bir gün dedesi çocuğa bir okul çantası alıyor çocuk çantasını yanından ayırmıyor dedesinin anlattığı masalları çantasına anlatıyor. Okula başlıyor at sırtında dedesi onu okula getirip götürüyor çocuk bunca mutsuzluk ortamında dürbünüyle, çantasıyla dedesinin anlattığı masallarıyla mutlu oluyor. Yüreği iyilik dolu oğlum Maral ana boynuzlarında bir beşik getir teyzemle orozkulun çocuğu olsun; teyzem dayak yemesin, dedem aşağılanmasın diye dualar ediyor.
Çocuk bir gün hasta oluyor hasta yatarken dışarıda ziyafet; herkes sarhoş etler pişiriliyor gülüşler, kahkahalar dışarıda; bakıyor Maral ana vurulmuş onun etleri pişiriliyor. Orozkul boynuzlarını kırmaya çalışıyor çocuk yerinde mıhlanıyor kalıyor o boynuzların arasında beşik getirecekti nasıl kıydınız diye iç hesaplaşma yaşıyor üzüntüsü mide bulantısı baş dönmesi
Bu kitapta sizi derinden sarsacak yetim bir çocuğun hikâyesi ile karşılaşacaksınız.
Issık Gölü çevresinde dedesi ve yakınları ile birlikte yaşayan küçük bir çocuğun ailesinden uzakta bir yaşam sürerken tutunduğu tek dalın dedesinin anlattığı efsaneler ve buna bağlı hayal gücü ile doğayla kurduğu bağın anlatıldığı bir eser. Çocuğun en büyük hayali ise dürbünü ile sürekli izlemeye çaba sarf ettiği beyaz gemi içerisinde çalıştığını düşündüğü babasına ulaşmak; hayal gücünü kullanarak balığa dönüşerek suyun altından ona kavuşmaktır. Gelgelelim yaşadığı coğrafya ve içinde yaşayan insanların dünyası masallardaki yaşama hiç benzememektedir.
Kitabı ana temalarını ele alacak olursak ana karakterin yapısını oluşturan çocukluk ve masumiyet, Geyik Ana karakteriyle mitolojiye ve doğaya olan inanç, yetişkinlerin dünyasında Momun dedenin yaşadıkları toplumsal çözülmenin sonucu bireysel çöküşün göstergesi ve toplumda değerini yitirmesi, ayrıca final bölümünde hayal gücüne bağlı olarak kaçış sonucunda istenmeyen son: ölüm…
Ayrıca kitapta alkol, şiddet ve bencillik içinde yaşayan karakterler ile toplumun değerler ve ahlak üzerine batışı gözler önüne serilir.
Yazarın anlatımı oldukça sadece ve akıcı olmasının yanı sıra güçlü betimlemeleri ile doğayı ve içsel dünyayı kitabına yansıtması oldukça başarılı.
Son olarak beyaz gemi isimli kitap insanlığın doğa üzerindeki yıkıcı etkisini, anlatılan masal ile acı gerçekleri ve çocuk ruhuyla yetişkin dünyasını ustaca harmanlandığı bir eser diyebiliriz.
Keyifli okumalar dilerim…
Ailenin tüm bireylerini bir çocuğun gözünden görmemizi , görmekten öte hem hayaller hemde gerçekler dünyasında yaşatan bir Cengiz Aytmatov eseri.O gemi hep varmak istediğimiz mutluluğun , huzurun simgesi kaldı.Çoğumuz varamadık ana karakterimizin dünyası gibi.Ya da vardığımızda nerede olduğumuzun değerini bilemedik.Maral ana efsanesi yine bizi bu eserde hayaller dünyasında bir balık olup sonsuzluk deryasının tebessümünde dolaşıtırıyor.Yazarın her eseri mutlaka çok değerlidir.Okumadıysanız bir kaç saatinizi ayırmalısınız.
Bu kitabı okurken içimde sürekli bir sıkışma vardı. Beyaz Gemi, yüksek sesle anlatılan bir acıdan çok, sessizce büyüyen bir kırgınlık gibi. Küçük bir çocuğun dünyasına giriyorsunuz; hayalleri, masalları ve kaçıp sığınabileceği tek şey olan “beyaz gemi”yle birlikte.
En çok da çocuğun masallara tutunuşu etkiledi beni. Yetişkinlerin hoyratlığı, çıkarcılığı ve suskunluğu karşısında onun hayal dünyası tek sığınağı. Okurken şunu fark ediyorsunuz: Aslında kitap bir çocuğu değil, çocukluğunu kaybetmiş yetişkinleri anlatıyor.
Doğa, masallar ve vicdan iç içe. Maral Ana efsanesi sadece bir hikâye değil; insanın doğaya ve kendine ihanetinin sembolü gibi. Finali ise insanın içini acıtıyor. Bitirdiğimde uzun süre kapağını kapatamadım.
Kısa ama etkisi büyük bir kitap. Masumiyetin bu kadar kolay ezildiği bir dünyada, beyaz gemiye inanmak isteyen herkesin okuması gereken bir eser.
Yazar Hakkında
Cengiz AytmatovYazar · 68 kitap
Cengiz Aytmatov, (Kırgızca: Чыңгыз Айтматов (Çıňğız Aytmatov), Rusça: Чингиз Торекулович Айтматов) (d. 12 Aralık 1928, Kırgızistan - ö. 10 Haziran 2008, Almanya).
Ünlü Kırgız Türkü edebiyatçı, gazeteci, çevirmen ve siyasetçi. 12 Aralık 1928 tarihinde Kuzeybatı Kırgızistan'daki Talas eyaletinin Şeker köyünde doğdu. Babası Torekul Aytmatov, Sovyet Kırgızistanı'nda seçkin devlet adamı idi, ancak 1937'de tutuklandı ve 1938'de kurşuna dizildi. Tatar kızı olan annesi Nagima Hamziyevna Abdulvaliyeva tiyatro aktrisiydi. Adı, Cengiz Han'dan esinlenerek konulmuştur.
Gençliği sıkıntılı bir döneme denk gelmişti. O dönemde zaten yeni yerleşmeye başlayan siyasî sistemle, bir de savaşla mücadele etmek zorundaydı. Çok genç yaşta çalışmaya başladı; çünkü II. Dünya Savaşının SSCB üzerindeki etkileri gençleri de etkiliyordu, yetişkinler savaşta olduklarından, gençlere büyük iş düşüyordu. On dört yaşında köyündeki sekreterliğe girdi. Burada tarım makinelerinin sayımı, vergi tahsildarlığı gibi işlerde çalıştı. Köyünden, Kazakistan'a giderek Cambul Veterinerlik Teknik Okulu'nda okudu. Daha sonra şimdiki Kırgızistan'ın başkenti olan Bişkek'e giderek burada Frunze Tarım Enstitüsü'nde öğrenimine devam etti. Ardından Maksim Gorki Edebiyat Enstitüsü'ne geçti ve 1956 ile 1958 yılları arasında Moskova'da okudu. Yazmaya bu yıllarda Pravda gazetesinde başladı. Yazdığı eserleriyle üne kavuştu ve 1957 yılında Sovyet Yazarlar Birliği'ne üye kabul edildi. 1963'te Lenin Ödülü'nü aldı. Eserleri yüz elliyi aşkın dile tercüme edildi. 1990-1994 yıllarında Sovyetler Birliği'ni ve Rusya Federasyonu'nu, sonra ise 2008 yılına kadar Kırgızistan Cumhuriyeti'ni büyükelçi olarak temsil etti.
Aytmatov, Gün Olur Asra Bedel romanının film çekimleri için gittiği Rusya'nın Tataristan Cumhuriyeti'nin başkenti Kazan'da 16 Mayıs 2008'de rahatsızlandı ve böbrek yetmezliği teşhisiyle tedavi için Almanya'ya getirildi. Almanya'nın Nürnberg kentindeki Klinikum Nord'da tedavi gören Cengiz Aytmatov, komaya girdi.10 Haziran 2008 tarihinde Nürnberg'de hayatını yitirdi.
