Yazar:
Mustafa Kemal Atatürk
Derleyen:
İsmet Zeki Eyüboğlu
Tahmini Okuma Süresi:
19 sa. 57 dk.
Sayfa Sayısı:
704
Basım Tarihi:
Mart 2021
İlk Yayın Tarihi:
1927
Yayınevi:
Say Yayınları
Orijinal Adı:
Nutuk
Orijinal Dil:
Türkçe
Orijinal Ülke:
Türkiye
ISBN:
9789754684322
Ülke:
Türkiye
Dil:
Türkçe
Format:
Karton kapak
Diğer Baskılar
223 diğer baskı · Tümünü Göster
Nutuk
13,8bin okunmaParola Yayınları · Ekim 2014 · 688 s.
Nutuk
5bin okunmaTürkiye İş Bankası Kültür Yayınları · Ekim 2023 · 599 s.
Nutuk
1.765 okunmaElips Kitap · Mayıs 2017 · 589 s.
Nutuk
1.562 okunmaEge Yayınevi · Aralık 2007 · 717 s.
Nutuk
1.261 okunmaCeren Yayıncılık ve Kitabevi · 30 Kasım 2008 · 656 s.
Nutuk
635 okunmaAlfa Yayınları · 9 Nisan 2018 · 736 s.
Reklam
Yorumlar ve İncelemeler
Bir Devrimin Savunması1000k
Öncelikle 
Nutuk bir tarihi eser değil, Kurtuluş Savaşı gibi müthiş bir süreci, bu sürecin başındaki kişi olan Mustafa Kemal’in kendi perspektifinden anlattığı bir savunma ve siyasi metnidir. Dolayısıyla içinde tartışmaya açık noktalar barındırır.
Kanaatimce Nutuk'ta Kurtuluş Savaşı sürecini 3 aşamaya ayırabiliriz:
1. Milli Mücadele’nin siyasal olarak meşrulaştırılması
2. Ordu içinde meşrulaştırılması
3. Kurulacak düzenli bir ordu ile düşmanın yurttan atılması.
Bu üçünü de başaran M. Kemal, mücadeleyi hem siyasal hem de ordu içinde meşrulaştırma gereğini, siviller ve ordu içinde ülkenin kurtuluş yolunu mandacılıkta görenlerin varlığı ve tek kurtuluşun ‘’Ya İstiklal, Ya Ölüm!’’ diyerek yola çıkan, bunun dışında hiçbir görüşün kabul edilemeyeceğini bildiğinden duymuştur. Mandacılık fikrini ‘’güçsüzlük’’ ve ‘’beceriksizlik’’ olarak nitelemesi ve halkı savaşa duygusal olarak hazır duruma getirmeyi planlaması örnek olarak verilebilir.
Öte yandan ordu içinde de henüz Kurtuluş Savaşı’nı mümkün görmeyip buna hazır olmayanların varlığı da bir hayli ilginç. Örneğin, Erzurum Kongresi’nin bildirimleri ve tüzüğü komutanlar ve güvenilir makamlara dağıtılıp bulundukları yere göre basılıp çoğaltılması istenmiş, ancak 3. Kolordu Komutanı Salâhattin Bey’in Tüzüğün ikinci ve dördüncü maddesini sakıncalı bulmuştur. İkinci madde, ‘’birlik olarak savunma ve direnme ilkesinin kabul dilmesi’’ iken, dördüncü madde ise, ‘’geçici hükümet kurulabileceğine’’ ilişkin maddedir.
Kitaptaki en ilginç noktalardan biri Mustafa Kemal’in BMM’ni açarken kullandığı akıllıca siyasi yöntem. BMM’nin açılacağına dair yaptığı bildirimde Meclisi İstanbul’da esir Halife ve Padişahı kurtarmak ve düşmanı yurttan açmak için kurulacağını belirtmesi ve meclisin açılacağı gün, ‘’cuma namazı, sala, Buhari okunması
Nutuk bir tarihi eser değil, Kurtuluş Savaşı gibi müthiş bir süreci, bu sürecin başındaki kişi olan Mustafa Kemal’in kendi perspektifinden anlattığı bir savunma ve siyasi metnidir. Dolayısıyla içinde tartışmaya açık noktalar barındırır.
Kanaatimce Nutuk'ta Kurtuluş Savaşı sürecini 3 aşamaya ayırabiliriz:
1. Milli Mücadele’nin siyasal olarak meşrulaştırılması
2. Ordu içinde meşrulaştırılması
3. Kurulacak düzenli bir ordu ile düşmanın yurttan atılması.
Bu üçünü de başaran M. Kemal, mücadeleyi hem siyasal hem de ordu içinde meşrulaştırma gereğini, siviller ve ordu içinde ülkenin kurtuluş yolunu mandacılıkta görenlerin varlığı ve tek kurtuluşun ‘’Ya İstiklal, Ya Ölüm!’’ diyerek yola çıkan, bunun dışında hiçbir görüşün kabul edilemeyeceğini bildiğinden duymuştur. Mandacılık fikrini ‘’güçsüzlük’’ ve ‘’beceriksizlik’’ olarak nitelemesi ve halkı savaşa duygusal olarak hazır duruma getirmeyi planlaması örnek olarak verilebilir.
Öte yandan ordu içinde de henüz Kurtuluş Savaşı’nı mümkün görmeyip buna hazır olmayanların varlığı da bir hayli ilginç. Örneğin, Erzurum Kongresi’nin bildirimleri ve tüzüğü komutanlar ve güvenilir makamlara dağıtılıp bulundukları yere göre basılıp çoğaltılması istenmiş, ancak 3. Kolordu Komutanı Salâhattin Bey’in Tüzüğün ikinci ve dördüncü maddesini sakıncalı bulmuştur. İkinci madde, ‘’birlik olarak savunma ve direnme ilkesinin kabul dilmesi’’ iken, dördüncü madde ise, ‘’geçici hükümet kurulabileceğine’’ ilişkin maddedir.
Kitaptaki en ilginç noktalardan biri Mustafa Kemal’in BMM’ni açarken kullandığı akıllıca siyasi yöntem. BMM’nin açılacağına dair yaptığı bildirimde Meclisi İstanbul’da esir Halife ve Padişahı kurtarmak ve düşmanı yurttan açmak için kurulacağını belirtmesi ve meclisin açılacağı gün, ‘’cuma namazı, sala, Buhari okunmasıHerkesin ömründe en az 1 kez bile okuması gereken o kitapMustafa Kemal Atatürk
O kadar değerli ve anlam dolu bir kitap ki sözlerim kifayetsiz kalıyor. Önemli olan bu kitabı okumak için okumak değil. Önemli olan anlamak, tartışmak, idrak etmek için okumak. Her bir kelime, her cümle bize bir şeyler öğretmek için var. Bu kitabı anlayabilmek o kadar değerli ki... Ve son olarakta en önemlisi burda anlatılmak istenenleri hayata geçirebilmek, uygulayabilmek.
Atatürk'le ilgili bir sürü kitap varken, dolaylı anlatımlar ortadayken, tarihçiler, yazarlar gündemdeyken, birinci ağızdan Atatürk ne demiş'i hiç merak etmeyiz. Nutuk'u okuduğunuzda kafamızda olan bir sürü soru işareti de kendiliğinden sonuca bağlanacaktır. Belki yüzyıl önceki ülkemizin halini tam kavrayarak okuyamayız. Çünkü şimdiki Türkiye, 1900'lerin ülkesi değil. O zamanın yozlaşmışlıklarını görmediğimiz için yeni cumhuriyetin liderinin hangi şartlarla karşılaştığını, ne gibi zorluklar yaşadığını Nutuk 'dan öğreniyoruz. Öğrendikçe bilgiye aç zihinler olarak daha da detay bekliyoruz. Heyecanlanıyoruz, merak ediyoruz. Keşke bugünün şartları gibi video kayıt cihazları olsaydı da daha fazla bilgiye erişseydik diyoruz.
NutukTarih
Atalarımızın ne denli sıkıntılarla bu ülkeyi ayağa kaldırdığının belgeli hikayesi.Düşmanlarımızın sadece Yunanlılar olmadığı içimizde de şimdi olduğu gibi o dönemde de hainler olduğunu okudukça anlıyoruz.Hem iç hem dış düşmanlarla verilen diplomatik ve askeri mücadelenin her anı bu kitapta.
ECDAT TARİH YAZDI, TORUN OKUMAKTAN ACİZ .
"Tarihi yapanlar kadar yazanlar da önemli"
Kitabı tarihi olayları belgelerle inceleyerek değil ,doğrudan doğruya o tarihi yaşayan o tarihi yapan kişidir Mustafa Kemal Atatürk. "Nutuk" bunun en canlı örneğidir.
19 Mayıs 1919 Tarihinde Mustafa Kemal Atatürk'ün Samsun'a çıkışıyla başlayan (bana göre de hala devam eden mücadele) Cumhuriyetin yapi taşlarından oluşan bir eser.
Bir taraftan kendi vatanını işgal edilmesini
düşmana teklif edecek kadar alçalan ,kendi ülkesinin aydınlarını gammazlayan is birlikçi bir siyasi kadro,bütün ümidini Allaha sonra İngiltere'te bağlayan bir padişah .
Diğer tarafta Türk'ün, Türklüğün,bayrağın,vatanın, istiklalin bir sesi :
"YA İSTİKLÂL YA ÖLÜM" .
Bu çağrıyı yapan ve çağrıya kulak verenler, ülkesi İngiliz köpeği olmuş iken , ihanet had safhada iken ,yok olmaya mahkum bir ülke ve bir milleti 7 duvele karşı zafer kazanıp düşman elinden almışlardır.
Hilafet'ten-Adalet'e
Esaret'ten- Hürriyet'e
Sefalet'ten -Medeniyet 'e
Saltanattan- Cumhuriyet'e bizi ulaştıranlara bugünlerde kani bozuk olmayan herkes minnettar .
Kitap Atatük'ün gençliğe seslenişi ile bitmesi beni hüzünlendirdi . Çünkü ne bizler ne de gençlerin bir kısmı ne kendisine ne de mirasina sahip çıkabildik. En değerli hazine dediği Cumhuriyet Bayramında bile bir çoğumuz çıkıp kutlamadik .
Bugünlerde Atatürk'ü aşacagini iddia edenler önce ona ulaşabilmeleri gerek.
Bugünlerde Atatürk'ün yolunda gittigini iddia edenler önce onu özümsemeleri gerek .
Bugünlerde Atatürk'ü silebilecegini sananlarin akıllarından şüphe edilmesi gerek .
Basta da dedigim gibi ,ecdat tarih yazmış, okuyun :))
Puan vermedi·599 syf.·
2022 77. kitabı
Tarihsel açıdan tartışılmaya son derece açık ve taraflı bir kitap. Çünkü bazı komutanlar şiddetle eleştiriliyor hatta suçlanıyor. (Özellikle Rauf Orbay, Refet Bey ve Nurettin Paşa)
Yakın tarihi merak edenler için mutlaka okunması ve üzerinde düşünülmesi gereken bir eser.
Ulusumuzun vahim durumunu ve harabelerden yeni bir ülkenin kuruluşunu telgrafhane çalışanlarının dahi ulusun geleceğini ne kadar çok etkilediğini özellikle de Atatürk'ün olayları, telgrafları ve antlaşma maddelerini vs. açıklayarak detaylı bir şekilde bize sunması tüm yaşananları onun kaleminden okumak üstünde yaşadığımız vatan toprağının ne kadar kıymetli olduğunu hatırlatıyor.
Atatürk olayları anlatırken sık sık da, bizlere Türk gençliğine öğüt veriyor.
Atatürk'ün en yakınındakilerin bile sık sık onu ne kadar yanılttığını görmek(Rauf Orbay), makam derdine düştüklerini görmek(Refet Bey) hepimiz için bir ders aslında.
Okurken şaşırdığım o kadar çok nokta vardı ki hangisini yazsam karar veremedim;
-Halide Edib ve Rauf Orbay'ın Amerikan mandası istemesi
-Konya valisi Cemal Paşa'nın hainliği
-Refik Halit Bey'in telgrafları alıkoyması İstanbul hükümetine çalışması
-Savunma Bakanı Cemal Paşa'nın günümüz içişleri bakanına benzemesi
-Yahya Kaptan'ın hükümet tarafından öldürülmesi ve eşinin iki yetimle kalması
-BMM'nin dini bir açılışı olması
-İnönü'nün genelkurmay başkanı olmasına gelen tepkiler
Nutuk Vatan ve millet sevgisi ile Cumhuriyeti kuran bir neslin yaşadıklarının birinci ağızdan anlatımı
Mustafa Kemal Atatürk Nutuk 'u "Gençliğe Hitabe" ile bitiriyor. Yani Mustafa Kemal Atatürk cumhuriyeti gençlere emanet ederek en önemli eserini bitiriyor.
Nutuk milli mücadele dönemini konu edinen ve milli mücadele döneminden sonra yaşanan süreçleri ele almaktadır. Aynı zamanda milli mücadeleden sonra Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin kuruluşunu ve kuruluşta nelerin yaşandığını Türkiye'nin kuruluş sürecini detaylı olarak ele alan bir kitaptır. Nutuk kitabını okuyunca Türkiye’nin ne derecede zorlu koşullarda kurulmuş bir ülke olduğunu bir kez daha görüyoruz. Bunun için bile vatananımıza sıkı sıkı bağlı kalmalı ve ona sahip çıkılmalıyız.
Geçen yıl mart ayında başladım.
Bir yıl içerisinde araya başka kitaplar eklesemde onun yeri bende hep ayrıydı
Nutuğa inceleme yazacak kadar donanımlı bir okur olmadığımın farkındayım. Ama burası sadece inceleme yazmak değil kendime anı bırakmak amacıyla kullandığım bir kısım yani ben öyle düşünüyorum,
Atamın vermiş olduğu her detayda tarih gözümde canlandı, örneğin 23 nisan gününü anlatırken bu yılın 23 nisan gününden 103 yıl öncesinin Türkiyesine bir zaman yolculuğu yaparken buldum kendimi, bu açıdan her detayı benim için önemliydi yazılanların bir çoğunu ilerde hatırlamayacağımı biliyorum ama kitabı okumuş olmanın mutluluğu bunu bastırıyor
10 Kasım özelinde önerilerimize ekleyelim… her gencimizin mutlaka bildiği ama okumaktan imtina ettiği o eser. Ne yazıkki ülkemizde finlandiyanın nutku sayılacak Beyaz Zambaklar Ülkesi bile Nutuk’tan fazla okunmuştur, tabi daha kısa ve kolay bir kitap ama hepimizin Nutuk’tan alacağı dersler, öğreneceği bilgiler, hissedeceği duygular daha büyüktür diye düşünüyorum. nasılsa bir gün okurum dememek, bir an önce okumak gerektiği kanaatindeyim… Saygı, minnet ve özlemle 1881-1938
Mustafa Kemal Atatürk - Nutuk İncelemesiİnceleme
Kitaplığımda genellikle kurgusal dünyaların, romanların ve sürükleyici hikayelerin ağırlıkta olduğunu profilime göz atan takipçilerim fark edecektir. Çoğu zaman gerçeklikten biraz uzaklaşıp farklı karakterlerin serüvenlerinde kaybolmayı, kurgunun o esnek ve süslü dilinde yüzmeyi tercih eden bir okurum. İtiraf etmeliyim ki, tarihi belge niteliğindeki eserleri, siyasi veya askeri metinleri okurken zaman zaman odaklanmakta zorlanabiliyor, alışkın olduğum o akıcılığı aradığım için metinden kopabiliyorum. Ancak "Gençler İçin Fotoğraflarla Nutuk" kitabını okurken, kendi okuma konfor alanımdan çıkmam gerektiğini ve bunun kesinlikle buna değeceğini biliyordum. Çünkü bu eser, yalnızca sayfaları çevrilip rafa kaldırılacak bir tarih kitabı değil; bir ulusun yokluk ve imkansızlıklar içinde küllerinden yeniden doğuşunun, bizzat başmimarı tarafından kaleme alınmış en somut ve en gerçek belgesidir. Başlangıçta o alışkın olduğum kurgusal hafifliği bulamamak, arka arkaya gelen tarihi gerçekler, isimler ve stratejik kararlar arasında ilerlemek beni biraz zorladı. Fakat sayfalar ilerledikçe ve anlatılanlar o dönemin ruhunu yansıtan o çarpıcı fotoğraflarla bütünleştikçe, okuma serüvenim bambaşka, çok daha derin bir boyuta evrildi. Görseller, o zorlu şartları, imkansızlıkları ve buna rağmen gözlerdeki o sarsılmaz kararlılığı zihnimde canlandırmakla kalmadı, adeta o tarihi anlara omuz omuza tanıklık etmemi sağladı.
Cumhuriyetimizin kurucusu Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün, o akılalmaz zorluklar altında, cepheden cepheye koşarken ve bir devleti adeta sıfırdan inşa ederken, yaşanan bu süreci tüm şeffaflığıyla bizlere aktarmak için böylesine kıymetli bir eseri kaleme almış olması tek kelimeyle muazzam. **Bir roman karakterinin kahramanlık hikayesini okuduğunuzda etkilenirsiniz ama kitabın
Yazar Hakkında
Mustafa Kemal AtatürkYazar · 129 kitap
Mustafa Kemal Atatürk 1881 yılında Selânik'te Kocakasım Mahallesi, Islâhhâne Caddesi'ndeki üç katlı pembe evde doğdu. Babası Ali Rıza Efendi, annesi Zübeyde Hanım'dır. Baba tarafından dedesi Hafız Ahmet Efendi XIV-XV. yüzyıllarda Konya ve Aydın'dan Makedonya'ya yerleştirilmiş Kocacık Yörüklerindendir. Annesi Zübeyde Hanım ise Selânik yakınlarındaki Langaza kasabasına yerleşmiş eski bir Türk ailesinin kızıdır. Milis subaylığı, evkaf katipliği ve kereste ticareti yapan Ali Rıza Efendi, 1871 yılında Zübeyde Hanım'la evlendi. Atatürk'ün beş kardeşinden dördü küçük yaşlarda öldü, sadece Makbule (Atadan) 1956 yılına değin yaşadı.
Küçük Mustafa öğrenim çağına gelince Hafız Mehmet Efendi'nin mahalle mektebinde öğrenime başladı, sonra babasının isteğiyle Şemsi Efendi Mektebi'ne geçti. Bu sırada babasını kaybetti (1888). Bir süre Rapla Çiftliği'nde dayısının yanında kaldıktan sonra Selânik'e dönüp okulunu bitirdi. Selânik Mülkiye Rüştiyesi'ne kaydoldu. Kısa bir süre sonra 1893 yılında Askeri Rüştiye'ye girdi. Bu okulda Matematik öğretmeni Mustafa Bey adına "Kemal" i ilave etti. 1896-1899 yıllarında Manastır Askeri İdâdi'sini bitirip, İstanbul'da Harp Okulunda öğrenime başladı. 1902 yılında teğmen rütbesiyle mezun oldu., Harp Akademisi'ne devam etti. 11 Ocak 1905'te yüzbaşı rütbesiyle Akademi'yi tamamladı. 1905-1907 yılları arasında Şam'da 5. Ordu emrinde görev yaptı. 1907'de Kolağası (Kıdemli Yüzbaşı) oldu. Manastır'a III. Ordu'ya atandı. 19 Nisan 1909'da İstanbul'a giren Hareket Ordusu'nda Kurmay Başkanı olarak görev aldı. 1910 yılında Fransa'ya gönderildi. Picardie Manevraları'na katıldı. 1911 yılında İstanbul'da Genel Kurmay Başkanlığı emrinde çalışmaya başladı.
1911 yılında İtalyanların Trablusgarp'a hücumu ile başlayan savaşta, Mustafa Kemal bir grup arkadaşıyla birlikte Tobruk ve Derne bölgesinde görev aldı. 22 Aralık 1911'de İtalyanlara karşı Tobruk Savaşını kazandı. 6 Mart 1912'de Derne Komutanlığına getirildi.
Ekim 1912'de Balkan Savaşı başlayınca Mustafa Kemal Gelibolu ve Bolayır'daki birliklerle savaşa katıldı. Dimetoka ve Edirne'nin geri alınışında büyük hizmetleri görüldü. 1913 yılında Sofya Ateşemiliterliğine atandı. Bu görevde iken 1914 yılında yarbaylığa yükseldi. Ateşemiliterlik görevi Ocak 1915'te sona erdi. Bu sırada I. Dünya Savaşı başlamış, Osmanlı İmparatorluğu savaşa girmek zorunda kalmıştı. Mustafa Kemal 19. Tümeni kurmak üzere Tekirdağ'da görevlendirildi.
1914 yılında başlayan I. Dünya Savaşı'nda, Mustafa Kemal Çanakkale'de bir kahramanlık destanı yazıp İtilaf Devletlerine "Çanakkale geçilmez! " dedirtti. 18 Mart 1915'te Çanakkale Boğazını geçmeye kalkan İngiliz ve Fransız donanması ağır kayıplar verince Gelibolu Yarımadası'na asker çıkarmaya karar verdiler. 25 Nisan 1915'te Arıburnu'na çıkan düşman kuvvetlerini, Mustafa Kemal'in komuta ettiği 19. Tümen Conkbayırı'nda durdurdu. Mustafa Kemal, bu başarı üzerine albaylığa yükseldi. İngilizler 6-7 Ağustos 1915'te Arıburnu'nda tekrar taarruza geçti. Anafartalar Grubu Komutanı Mustafa Kemal 9-10 Ağustos'ta Anafartalar Zaferini kazandı. Bu zaferi 17 Ağustos'ta Kireçtepe, 21 Ağustos'ta II. Anafartalar zaferleri takip etti. Çanakkale Savaşlarında yaklaşık 253.000 şehit veren Türk ulusu onurunu İtilaf Devletlerine karşı korumasını bilmiştir. Mustafa Kemal'in askerlerine "Ben size taarruzu emretmiyorum, ölmeyi emrediyorum!" emri cephenin kaderini değiştirmiştir.
Mustafa Kemal Çanakkale Savaşları'dan sonra 1916'da Edirne ve Diyarbakır'da görev aldı. 1 Nisan 1916'da tümgeneralliğe yükseldi. Rus kuvvetleriyle savaşarak Muş ve Bitlis'in geri alınmasını sağladı. Şam ve Halep'teki kısa süreli görevlerinden sonra 1917'de İstanbul'a geldi. Velihat Vahidettin Efendi'yle Almanya'ya giderek cephede incelemelerde bulundu. Bu seyehatten sonra hastalandı. Viyana ve Karisbad'a giderek tedavi oldu. 15 Ağustos 1918'de Halep'e 7. Ordu Komutanı olarak döndü. Bu cephede İngiliz kuvvetlerine karşı başarılı savunma savaşları yaptı. Mondros Mütarekesi'nin imzalanmasından bir gün sonra, 31 Ekim 1918'de Yıldırım Orduları Grubu Komutanlığına getirildi. Bu ordunun kaldırılması üzerine 13 Kasım 1918'de İstanbul'a gelip Harbiye Nezâreti'nde (Bakanlığında) göreve başladı.
Mondros Mütarekesi'nden sonra İtilaf Devletleri'nin Osmanlı ordularını işgale başlamaları üzerine; Mustafa Kemal 9. Ordu Müfettişi olarak 19 Mayıs 1919'da Samsun'a çıktı. 22 Haziran 1919'da Amasya'da yayımladığı genelgeyle "Milletin istiklâlini yine milletin azim ve kararının kurtaracağını " ilan edip Sivas Kongresi'ni toplantıya çağırdı. 23 Temmuz - 7 Ağustos 1919 tarihleri arasında Erzurum, 4 - 11 Eylül 1919 tarihleri arasında da Sivas Kongresi'ni toplayarak vatanın kurtuluşu için izlenecek yolun belirlenmesini sağladı. 27 Aralık 1919'da Ankara'da heyecanla karşılandı. 23 Nisan 1920'de Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin açılmasıyla Türkiye Cumhuriyeti'nin kurulması yolunda önemli bir adım atılmış oldu. Meclis ve Hükümet Başkanlığına Mustafa Kemal seçildi Türkiye Büyük Millet Meclisi, Kurtuluş Savaşı'nın başarıyla sonuçlanması için gerekli yasaları kabul edip uygulamaya başladı.
Türk Kurtuluş Savaşı 15 Mayıs 1919'da Yunanlıların İzmir'I işgali sırasında düşmana ilk kurşunun atılmasıyla başladı. 10 Ağustos 1920 tarihinde Sevr Antlaşması'nı imzalayarak aralarında Osmanlı İmparatorluğu'nu paylaşan I. Dünya Savaşı'nın galip devletlerine karşı önce Kuvâ-yi Milliye adı verilen milis kuvvetleriyle savaşıldı. Türkiye Büyük Millet Meclisi düzenli orduyu kurdu, Kuvâ-yi Milliye - ordu bütünleşmesini sağlayarak savaşı zaferle sonuçlandırdı.
Mustafa Kemal yönetimindeki Türk Kurtuluş Savaşının önemli aşamaları şunlardır:
Sarıkamış (20 Eylül 1920), Kars (30 Ekim 1920) ve Gümrü'nün (7 Kasım 1920) kurtarılışı.
Çukurova, Gazi Antep, Kahraman Maraş Şanlı Urfa savunmaları (1919- 1921)
I. İnönü Zaferi (6 -10 Ocak 1921)
II. İnönü Zaferi (23 Mart-1 Nisan 1921)
Sakarya Zaferi (23 Ağustos-13 Eylül 1921)
Büyük Taarruz, Başkomutan Meydan Muhaberesi ve Büyük Zafer (26 Ağustos 9 Eylül 1922)
Sakarya Zaferinden sonra 19 Eylül 1921'de Türkiye Büyük Millet Meclisi Mustafa Kemal'e Mareşal rütbesi ve Gazi unvanını verdi. Kurtuluş Savaşı, 24 Temmuz 1923'te imzalanan Lozan Antlaşması'yla sonuçlandı. Böylece Sevr Antlaşması'yla paramparça edilen, Türklere 5-6 il büyüklüğünde vatan bırakılan Türkiye toprakları üzerinde ulusal birliğe dayalı yeni Türk devletinin kurulması için hiçbir engel kalmadı.
23 Nisan 1920'de Ankara'da TBMM'nin açılmasıyla Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşu müjdelenmiştir. Meclisin Türk Kurtuluş Savaşı'nı başarıyla yönetmesi, yeni Türk devletinin kuruluşunu hızlandırdı. 1 Kasım 1922'de hilâfet ve saltanat birbirinden ayrıldı, saltanat kaldırıldı. Böylece Osmanlı İmparatorluğu'yla yönetim bağları koparıldı. 13 Ekim 1923'te Cumhuriyet idaresi kabul edildi, Atatürk oybirliğiyle ilk cumhurbaşkanı seçildi. 30 Ekim 1923 günü İsmet İnönü tarafından Cumhuriyet'in ilk hükümeti kuruldu. Türkiye Cumhuriyeti, "Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir" ve "Yurtta barış cihanda barış" temelleri üzerinde yükselmeye başladı.
Atatürk Türkiye'yi "Çağdaş uygarlık düzeyine çıkarmak" amacıyla bir dizi devrim yaptı. Bu devrimleri beş başlık altında toplayabiliriz:
1. Siyasal Devrimler:
• Saltanatın Kaldırılması (1 Kasım 1922)
• Cumhuriyetin İlanı (29 Ekim 1923)
• Halifeliğin Kaldırılması (3 Mart 1924)
2. Toplumsal Devrimler:
• Kadınlara erkeklerle eşit haklar verilmesi (1926-1934)
• Şapka ve kıyafet devrimi (25 Kasım 1925)
• Tekke zâviye ve türbelerin kapatılması (30 Kasım 1925)
• Soyadı kanunu ( 21 Haziran 1934)
• Lâkap ve unvanların kaldırılması (26 Kasım 1934)
• Uluslararası saat, takvim ve uzunluk ölçülerin kabulü (1925-1931)
3. Hukuk Devrimi:
• Mecellenin kaldırılması (1924-1937)
• Türk Medeni Kanunu ve diğer kanunların çıkarılarak laik hukuk düzenine geçilmesi (1924-1937)
4. Eğitim ve Kültür Alanındaki Devrimler:
• Öğretimin birleştirilmesi (3 Mart 1924)
• Yeni Türk harflerinin kabulü (1 Kasım 1928)
• Türk Dil ve Tarih Kurumlarının kurulması (1931-1932)
• Üniversite öğreniminin düzenlenmesi (31 Mayıs 1933)
• Güzel sanatlarda yenilikler
5. Ekonomi Alanında Devrimler:
• Aşârın kaldırılması
• Çiftçinin özendirilmesi
• Örnek çiftliklerin kurulması
• Sanayiyi Teşvik Kanunu'nun çıkarılarak sanayi kuruluşlarının kurulması
• I. ve II. Kalkınma Planları'nın (1933-1937) uygulamaya konulması, yurdun yeni yollarla donatılması
Soyadı Kanunu gereğince, 24 Kasım 1934'de TBMM'nce Mustafa Kemal'e "Atatürk" soyadı verildi.
Atatürk, 24 Nisan 1920 ve 13 Ağustos 1923 tarihlerinde TBMM Başkanlığına seçildi. Bu başkanlık görevi, Devlet-Hükümet Başkanlığı düzeyindeydi. 29 Ekim 1923 yılında Cumhuriyet ilan edildi ve Atatürk ilk cumhurbaşkanı seçildi. Anayasa gereğince dört yılda bir cumhurbaşkanlığı seçimleri yenilendi. 1927,1931, 1935 yıllarında TBMM Atatürk'ü yeniden cumhurbaşkanlığına seçti.
Atatürk sık sık yurt gezilerine çıkarak devlet çalışmalarını yerinde denetledi. İlgililere aksayan yönlerle ilgili emirler verdi. Cumhurbaşkanı sıfatıyla Türkiye'yi ziyaret eden yabancı ülke devlet başkanlarını, başbakanlarını, bakanlarını komutanlarını ağırladı.
15-20 Ekim 1927 tarihinde Kurtuluş Savaşı'nı ve Cumhuriyet'in kuruluşunu anlatan büyük nutkunu, 29 Ekim 1933 tarihinde de 10. Yıl Nutku'nu okudu.
Atatürk özel yaşamında sadelik içinde yaşadı. 29 Ocak 1923'de Latife Hanımla evlendi. Birçok yurt gezisine birlikte çıktılar. Bu evlilik 5 Ağustos 1925 tarihine dek sürdü. Çocukları çok seven Atatürk Afet (İnan), Sabiha (Gökçen), Fikriye, Ülkü, Nebile, Rukiye, Zehra adlı kızları ve Mustafa adlı çobanı manevi evlat edindi. Abdurrahim ve İhsan adlı çocukları himayesine aldı. Yaşayanlarına iyi bir gelecek hazırladı.
1937 yılında çiftliklerini hazineye, bir kısım taşınmazlarını da Ankara ve Bursa Belediyelerine bağışladı. Mirasından kızkardeşine, manevi evlatlarına, Türk Dil ve Tarih Kurumlarına pay ayırdı. Kitap okumayı, müzik dinlemeyi, dans etmeyi, ata binmeyi ve yüzmeyi çok severdi. Zeybek oyunlarına, güreşe, Rumeli türkülerine aşırı ilgisi vardı. Tavla ve bilardo oynamaktan büyük keyif alırdı. Sakarya adlı atıyla, köpeği Fox'a çok değer verirdi. Zengin bir kitaplık oluşturmuştu. Akşam yemeklerine devlet ve bilim adamlarını, sanatçıları davet eder, ülkenin sorunlarını tartışırdı. Temiz ve düzenli giyinmeye özen gösterirdi. Doğayı çok severdi. Sık sık Atatürk Orman Çiftliği'ne gider, çalışmalara bizzat katılırdı.
Fransızca ve Almanca biliyordu. 10 Kasım 1938 saat 9.05'te yakalandığı siroz hastalığından kurtulamayarak İstanbul'da Dolmabahçe Sarayı'nda hayata gözlerini yumdu. Cenazesi 21 Kasım 1938 günü törenle geçici istirahatgâhı olan Ankara Etnografya Müzesi'nde toprağa verildi. Anıtkabir yapıldıktan sonra nâşı görkemli bir törenle 10 Kasım 1953 günü ebedi istirahatgâhına gömüldü.
Kaynak: kultur.gov.tr/TR-96300/atatur...
