• ABD'nin Vermont eyaletinde Rutland & Burlington demiryolunun inşasında çalışan Phineas Gage 1848 yılında tarihin en ağır vakalarından birisini geçirmiştir.
    Demiryolu inşası sürecinde bir kayanın patlatılması gerekiyordu ve patlatılacak olan kayanın üzerine bir delik açıldı. 110 cm uzunluğunda bir demir kullanılarak deliğe barut, fitil ve kum dolduruldu.

    Deliğe doldurulan kum az gelince fitil birden alevlendi ve barut patladı. Patlayan barut 6 kg ağırlığındaki ve 110 cm uzunluğundaki demiri adete fırlattı. Demir müthiş bir hızla Gage'in sol gözünün altından girdi ve kafatasından çıkarak 25 m uzaklıkta bir yere düştü. İşte bu ağır kazadan sonra yaşananlar ise sinir ve psikoloji biliminin en çok tartışılan vakasını oluşturacaktı.

    Gage'in beyninin sol ön lobu tamamen yok olmuştu. Fakat Gage sakince ayağa kalktı ve bir iki dakika sonra konuşmaya başladı. Bilinci gayet yerindeydi. Kimsenin yardımı olmadan bir at arabasına binip 1.2 km uzaklıktaki doktora gitti hem de at arabasında dik oturur vaziyette. Gage kasabaya ulaştığında Dr. Edward Williams'ı buldu. Dr. Williams haliyle onun öldüğünü zannetti fakat nabzı 60'ı gösteriyordu. Yani hayattaydı. Doktorlar hemen Gage'i kontorlleri altına aldılar. 1 ay boyunca çabalayarak kendisini toparlamasını sağladılar. Hesaplaşma
    Gage Bambaşka Bir Adam Oluyor
    Fakat birşeyler ters gidiyordu. Şimdiki Gage ile 1 ay önceki Gage'in alakası yoktu. Karakter olarak bambaşka bir adam olmuştu. Çalışmasına çalışıyordu, eskisi kadar çalışkandı da. Fakat davranışları ve karakteri tamamen değişmişti. Algısal problemler de yaşıyordu. Kendisine yardım etmek isteyenleri bile tersliyordu. Sabırsız bir hal almıştı, kimseye tahammül edemiyordu. Kibar, saygılı bir adam olan Gage şimdi ise küfürbaz ve tahammülsüz bir adam olmuştu.

    Başka bir adam olan Gage 12 yıl bu şekilde hayatını sürdürdü. 12 yıl sonra ise yaralarının sebep olduğu sağlık problemleri nedeniyle yaşamını yitirdi.
    Gage'in bu dönemi birçok bilim adamı tarafından ele alındı fakat ilk etapta çözüme ulaştırılamamıştı. 2001 yılında California Üniversitesinden başını John Van Horn’un çektiği bir grup Gage'in kafatasını Warren Anatomi Müzesi'nden alarak kısa sürekli incelemeye tabi tuttu ve bu kafatasının bilgisayar tomografisini çıkardı. Büyük çabalar sonucunda ikinci kafatasını elde etmeyi başaran ekip, kazada parçalanan kemikler ve kafatasını yaran demir ile ilgili tüm ayrıntıları edinip olayı tekrardan ürettikleri kafatasına uyguladılar. Demirin beyinde izlediği yolu belirleyen ve benzer erkeklerin kafa yapılarını inceleyen ekip demirin nereden girdiğini keşfetti.
    Sonuçlara göre demir sanıldığı gibi Gage'in beynini yarmamıştı. Beynin ortası etkilenmemişti. Asıl olan beynin sol kısmındaki beyaz dokudan fazlasıyla kayıp yaşanmasıydı. Beyaz doku kaybedilince bu beynin sağ tarafında bağlantılı olan yerleri de etkiledi ve buralar hiç bir zaman düzelmedi. İşte davranış bozukluğu da tam burada oluşuyordu. Beyaz doku kaybının ve Gage'in sanal beyninde çıkarılan sinir haritasındaki tahribatların davranışları nasıl etkilediği keşfedilmiş oldu.

    Bu araştırma beynin hangi bölgesindeki hasarın davranışı nasıl etkilediği konusunu çözen tarihi bir araştırma oldu ve bir buçuk asırlık tartışmaları en sonunda neticelendirdi.

    Not: 2. resimde Gage, sol gözünün altından girip kafatasından çıkan 110 cm'lik demiri tutuyor.

    Burada önemli ve ilginç olan iki konu var.

    Birincisi böyle bir travmatik durumdan sonra hayatta kalabilmek, ikincisi de beyinde yaşanan hasardan (veya değişiklik de diyebiliriz) sonra geçirdiği büyük kişilik değişikliğidir. Ruhunun değişmesidir. Bu olayın asıl düşündürttüğü konu ise ruh beden, beden kişilik, beden akıl arasındaki ilişkidir.

    Aynı değişiklik beyin tümörü baskısı yaşayanlarda ya da ilaç kullanımı sonrası beyin kimyası değişenler için de söz konusudur. Örneğin yıllarca sakin ve usturuplu konuşmaları ile tanınan yaşlı bir kadın vücut kimyasının ilaç veya çeşitli nedenlerle değiştiğinde; rahat konuşan, espri yapan, ne konuştuğunu hesaplamayan farklı bir kişiliğe, farklı bir ruh haline bürünebilmektedir.
    Francis Crick, “sevinç ve kederlerimiz, hatıralarımız, hırs ve ihtiraslarımız, kimlik duygumuz, ve özgür irademiz aslında olağanüstü sayıdaki sinir hücreleri ve onlarla ilgili moleküllerin hareketinden başka bir şey değildir” demiştir.

    Eğer öyleyse ve örneklerden de yola çıkarak insan beynindeki sinir hücrelerinin bağlantılarını ve kimyasalların miktarını değiştirdiğimizde veya bunları kontrol altında tuttuğumuzda insan değişiyorsa, ruh da değiştirilebilmekte midir? Yoksa ruh denilen şey bunlardan bağımsız olarak başka bir yerde mi durmaktadır?

    Bir çok felsefi yorum yapılabilir. Ama asıl beni heyecanlandıran nörologlar ve beyin cerrahlarının çalışmalarıdır.

    Nörologlar ve beyin cerrahları hastalıklı beyinler üzerinde çalışarak, beynin iç yapısının normale döndürülmesini veya belirli bölgelerdeki düzensiz işlevleri, derin beyin stimülasyonu veya ablasyon gibi yöntemlerle düzeltmeye çalışmışlardır. Bazı işlemler uyanık hastalar üzerinde yapılmıştır. Çalışmalardan elde edilen gözlemler, beynin yapısı ve işlevleri hakkında ipuçları vermiştir. Beyne elektrik akımı verildiğinde, kişi canlı bir tecrübeye sahip olabilir. Stimülasyonla salınan kimyasallar kişinin algı, ruh hali, kişilik ve akıl yürütmesini değiştirebilmektedir.” (1)

    Eğitimciler konuya şöyle yaklaşabilirler; yani şimdi; tembel olarak adlandırılan çocuklar, küçük bir değişiklikle çalışkan olabilir mi? Ya da matematik korkusu bu şekilde yenilebilir mi mesela? Beyinde yapılabilecek değişikliklerle ders konularının anlaşılması herkes için daha kolay ve sıradan bir şey haline getirilebilir mi? Yani bu bir damla kimyasala ya da bir elektrik akımına mı bakıyor? Bu imkansız olmamakla birlikte, olumsuzluklarıyla da birlikte detaylı düşünülmesi gereken bir konu elbette…

    Phineas Gage olayı bir çok ruhsal hastalıklara çözüm bulmanın yolunu araladığı gibi bir çok soruyu da beraberinde getirmiştir. Antonio R. Damasio, Descartes’in Yanılgısı kitabında Descartesin ruh ve beden ayrımı düşüncesini tartışmaktadır. Descartes ruhun beyinde yerleşmiş ayrı bir yapı olduğu düşüncesi vardır. Ancak Phineas Gage’nin beyin hasarı vakası bu düşüncenin de sorgulanmasına neden olmuştur.
    Tıbben beyin ölümü gerçekleştiğinde varoluş da sona ermektedir. Varoluşun anlamı ve insanların “anlam arayışına” bakış açımız üzerine bu vakanın etkisi nasıl olacaktır? Kişilik, karakter, mutluluk, mutsuzluk, hayattan zevk alama ruhsal yapı nöronların oluşturduğu komplike bir yapı ise ve dış müdahalelerle değiştirilebiliyor ise o halde anlam elimizin altında demektir.

    İnsan zihni çocukluğundan beri ve iradesi dışında sosyal, kültürel ve toplumsal olarak olumlu olumsuz çağının gerisinde bir çok etkilerle maruz kalmıştır. Zihin bir bakıma bunlarla doludur. Beyninde hücresel olarak depolanmıştır. İnsanların ileriki yaşlarda da karar alma süreçlerini de etkileyen bu hücresel bağlar nedeniyle insanların bir bakıma zihni bilinç altına tutsaktır.

    Düşünülürse, Phineas Gage vakası insanoğluna anlam arayışını, yaşama ve varoluş nedenine bakışını da etkileyecek tertemiz bir zihin geçmiş ve tertemiz, özgür bir zihinsel gelecek vaat etmektedir.
  • Suç işleyip de cezasını bekleyenler aslında cezayı da çekiyor olurlar.
    Michel De Montaigne
    Sayfa 198 - İlgi Kültür Sanat
  • Yine karma karışık duyguların içine girdiğimiz bir eser. Bu karmaşık duyguların içine giren direk olarak yazar olduğunu düşünüyorum.Duygu karmaşaları,vicdan hesabı bunların ağırlıklarını iliklerine kadar yaşamak ve karşında olan insanlara da yaşatmak... Okurken ciddi manada hikayenin gidişatına göre sizde de bir bir iç hesaplaşma başlıyor. Yazarın bu hesaplaşmasını birlikte yapıyorsunuz ve o ne vakit bundan kurtuluyorsa sizde o vakit o hesaplaşmadan kurtulabiliyorsunuz. Okuyacaklar için tavsiyem okumaya başladığınız andan itibaren tek seferde bitirmeleridir.
  • Monolog şeklinde yazılmış bir roman. Aslında bir iç hesaplaşma gibi tasarlanmış. Belki de kişinin kendi kendisiyle konuşması... her ne şekilde tanımlanırsa tanımlansın, kişi temelindeki değerlendirmeler, toplum temeline birebir uygulanabilir. Bu açıdan bakıldığında bir toplum eleştirisi olarak da değerlendirilebilir. Dışta görünen iyilik ,güzellik ve benzeri, iyiliği çağrıştıran tüm kavramların altında yatan çürümüşlüğü, kötülüğü anlatıyor roman boyunca, başarılı bir avukatın hayatı üzerinden. Aslında roman demek çok uygun da değil, belki bir novella. Kısa olmasına rağmen etkili, derinlikli, okunmayı hakeden bir kitap.
  • Tek kelimeyle muhteşem bir kitap diyebilirim. Yazarın en sevdiğim kitabı oldu. Cinayetle başlayan kitapta başlangıçtaki heyecanım sonuna kadar devam etti. Kabzasında Fatih Sultan Mehmet'in tuğrası işlenmiş bir mektup açacağıyla öldürülen ünlü bir tarihçi... Yıllar sonra eski sevgilisinin cesediyle karşılaşan Müştak... Psikojenik füg hastası olan Müştak'ın cinayeti işleyip işlemediğine yönelik iç çekişmeleri... Kimin katil olabileceğine yönelik derin bir hesaplaşma yaşayacağınız kitap tarihseverler için harika bir yön taşıyor. Cinayet, psikoloji ve tarihin içiçe geçtiği olaylar silsilesi sizi okurken kendinizden geçiriyor. İstanbul'un Fethi'ni yaşamış gibi hissetmeme neden oldu diyebilirim @hlsktp a beklerim
  • Kitabı ilk gördüğümde basit bir aşk romanı olduğunu düşündüm ama yanıldığımı anladım. Amerikalı bir kadının Tasavvufdan yola çıkarak Allah'a ulaşmasını anlatıyor. Okurken insan kendi yaşamını da gözden geçiriyor, iç hesaplaşma misali. Kitapta bol bol hayat felsefesine dair aforizmalar bulabilirsin. Şimdiden keyifli okumalar.
  • Demirtaşceyhun'un iki öyküsünün bulunduğu Bilgi Yayinevinden çıkmış bir sahaf kitabı, okuduğum.

    İlk öyküsü Apartman 60'lı yıllarda Menderes döneminde yaşanan köylü-kentli çatışması üzerine kurulu denilebilir. Yeni yeni yükselmeye başlayan apartman tipi yaşam alanlarının toplumu dönültümesine ayna tutuyor yazar.

    İkinci öykü Kuranşa Ana ise 12 Mart muhtıra sonrası sıkıyönetim devrinde geçen bir kısa iç hesaplaşma adeta. Görevini yapmak ve tutuklanmak arasında bocalayan bir avukat ekseninde gecekondu meselesine de değiniyor bu öyküde Ceyhun.

    Saf bir Anadolu Türkçe'si var, şimdi bir kitabını daha okumaya başladığım Demirtaş Ceyhun'un eserlerinde. Yaşar Kemal'le Sabahattin Ali arası... Yabancı klasikleri elbette okuyoruz, okumalıyız ama onlarda -çeviriler yeni olduğundan- günümüzde kullanılan dil hakim. Eski ve yerli eserleri bu yüzden seviyorum. Unutulmaya yüz tutmuş kelime ve deyimleri başka türlü canlı tutmamız olası değil.