Yazar:
Yaşar Kemal
Tahmini Okuma Süresi:
12 sa. 55 dk.
Sayfa Sayısı:
456
Basım Tarihi:
1979
Yayınevi:
Tekin Yayınevi
ISBN:
---
Ülke:
Türkiye
Dil:
Türkçe
Format:
Karton kapak
Diğer Baskılar
9 diğer baskı · Tümünü Göster
Ortadirek
3.246 okunmaYapı Kredi Yayınları · Kasım 2018 · 352 s.
Ortadirek
89 okunmaTekin Yayınevi · 1979 · 456 s.
Ortadirek
45 okunmaAdam Yayınları · Mayıs 2003 · 338 s.
Ortadirek
40 okunmaToros Yayınları · 1994 · 392 s.
Ortadirek
21 okunmaCem Yayınevi · 1972 · 427 s.
Ortadirek
15 okunmaAnt Yayınları · 1968 · 459 s.
Reklam
Yorumlar ve İncelemeler
10/10
2019 2. kitabı
İyi ki, Yaşar Kemal gibi, büyük bir yazarımız var. Ortadirek, üzerine tezler yazılmış bir kitap. Bitirdikten sonra bu kitabı inceleyecek yeterli donanıma sahip olmadığımı fark ettim. Benim incelemem, ancak denizde damla olur.
Yaşar Kemal Çukurova'nın toprağını, doğasını, insanını, üslubunu öyle gerçekçi ve güzel tasvir etmiş ki, bu toprakları bilmeseniz bile artık aşina olursunuz.
Günümüzden o döneme bakınca, hala bazı şeyler değişmemiş dersiniz. "Menfaati için, yetkisini kullanan, halkın emeğini çalan, gerekirse cahil halkı kandırmak için dini kullanan bir yönetici...muhtar(!)
Ah Ali ah... Çaresizliğine ve öfkesine rağmen annesini bırakmaması, merhametinden ve vefasından olan Ali...
Yaşar Kemal; Koca Halil'i, Meryemce'si,
Elif'i, muhtarıyla... bugüne ,bugünün insanına ne çok şey anlatmışsın...
Yaşar KemalEdebiyat
Çukurova halkının hayat mücadelesini ve bir halkım tüm çıplaklığıyla yaşama biçimini pamuk işçileri üzerinden anlatıyor, Yaşar Kemal. Bununla beraber aslında yoksulluğun ve çaresizliğin içinde insanın en küçük imkana bile sarılmak zorunda oluşunu anlatır. Özellikle bir kısmında bütün olumsuzlukların içinde yemekten sonra “çökelek dürümü” yediği yer çok duygusaldır.
Puan vermedi
romanda tabiat ve insanlarin iç dünyası muhteşem yansıtılmış. İşçi sınıfının hayat tasviri, köylünün birbirinden başka tutunacak kimsenin olmaması...
yaşar kemalin dağın öte yüzü üçlemesinin ilk kitabı. yalak köyünün tanıtımı, insanları arasında ki ilişki gibi konularla giriş yapılmış. tabi önplanda olan, insanların içinde bulundukları zor durumu okuyucuya vermek.
yaşar kemal romanlarından birisi. dağın öte yüzü serisinin ilk kitabıdır. yaşar kemal bu kitapta çukurova insanını, üslubunu ve yaşananları yine çok güzel betimleyerek anlatmış. zamanımızda yitirmiş olduğumuz güveni, daha doğrusu insanların birbirine güvenini, komşu dayanışmasını bize tekrar hatırlatmıştır.
öncelikle hikayenin 50'li yıllarda, yani demokrat parti'nin türkiye'de fırtınalar estirdiği dönemde geçtiğini belirtmekte fayda var. anadolu halkı, "demokrat" kelimesine pek dili dönmediği için bu kelimeyi "demirkırat" olarak telaffuz ediyor o dönemde. haliyle "demokrasi" de "demirkırasi"ye evrilmiş vaziyette.
hikayeye gelecek olursak, anadolu'da feodal yapının olanca şiddetiyle hüküm sürdüğü dönemler. hükümet komiserlerini de yemleyen toprak ağaları köy muhtarları aracılığıyla köylüye kan kusturuyor. emeğin gerçek sahibi olan pamuk ırgatlarına, toplanan pamuktan doğan hasılatın yalnızca yüzde yirmi beşlik kısmını layık görüyor. kalanını ise -muhtarı arpaladıktan sonra- kendi alıyor. romanda bu ağa'nın ismi delice bekir. bu düzene bir kısım köylü gizliden gizliye isyan bayrağını açmış durumda ancak bunu muhtara haykıracak yürekli adamı bulamıyorlar bir türlü. zira köylü pasifize edilmiş, muhtarla ve ağayla zıt düşerlerse aç kalmaktan korkuyorlar. işte böyle bir ortamda, romanın ana kahramanı uzunca ali, muhtara artık delice bekir ağa'nın belirlediği tarlayı sürmek yerine daha fazla kazanacakları ve kendi istedikleri bir tarlayı sürmeye karar verdiklerini haykırıveriyor. bunun üzerine dellenen muhtar köylüye şöyle hitap ediyor:
"demirgırası olmayan
Yaşar Kemal-OrtadirekEdebiyat
Yaşar Kemal'den "Ortadirek". 1975 basımı, ve benden önce 1977de okunup tarih düşülmüş kapak içine. Onca yıl sonra tekrar birinin dünyasını zenginleştirdi bu kitap, ne mutlu... 7 akşam yalnızca uykudan önce okuyarak 427 sayfa aktı gitti. Yaşar Kemal bir usta sonuçta... 7 gün romanın kahramanlarıyla birlikte dağlarda yattım, yağmurlarda ıslandım, adeta sömürülen insanlarla birlikte canım yandı. Yalanın, acıma duygusunun, öfkenin, şehvetin, bencilliğin insana nasıl yapışık yaşadığını, yanar döner insan halleriyle ne güzel hatırlatmış usta yazar. Aslında her gün hayatımızda bu tiplemeler, ne yazık ki. Yazar romanın geçtiği dönemin siyasi yansımalarını olay örgülerine maharetle işlemiş. Kitaptaki yerel konuşma tarzının, eser yabancı dile çevrildiğinde okuyucuya nasıl aksettirilebileceğini düşündüm tüm okuma boyunca. Sanırım her kitabın büyüsü ancak yazıldığı dilde okunduğunda hissedilir.
Okunması gereken bir eser, tavsiye ederim.
Edebiyat ve Çukurova bir cümle içerisinde geçiyorsa ikinci cümlede mutlaka Yaşar Kemal’de geçiyordur. Eşkıyasından pamuğuna, ırgatından ağasına, toprağından börtüsüne böceğine, ırmağından Toros dağlarına, yörüğünden dağdaki ceylanına bize bir bir anlatır büyük usta.
Dağın Öte Yüzü 1 (Ortadirek)’te de pamuk hasadı zaman dağ köylerinden yola çıkıp Çukurova’ya hasada giden köylülerin zorlu göçü anlatılır.
Bir yanda zorlu göç, diğer yanda muhtarın işbirlikçilerle çevirdiği dümenleri, köylünün emeğinin, umutlarının sömürülmesi, korkaklığı, dönekliği, iki yüzlülüğü, hak mücadelesi verenlerin yalnızlaşmasını, insancıllığın en dibe kadar sömürülmesini, “çaresizliğin” tabir yerinde ise insanı zıvana dan çıkarmasını, kısaca insanın tükenişi ve kaderine boyun eğişi anlatılır.
Kitap, bir yanı ile yokluğun yolculuğudur diğer yanda zorlu doğa koşullarına direnme yolculuğudur. Bir başka yanı Meryemce ile Koca Halil’in geçmişten gelen hesaplaşmasıdır.
Yüzüne varıp duramadıklarını, derdini, kederini, sevincini, dağa taşa, at a, ağaca anlatan Anadolu insanını buluruz.
Yaşar Kemal bizi alır köye götürür, Meryemce ile Uzun Ali ile Elif gelinle, Koca Halil ile Çukurova’ya yolculuğa çıkarır. Meryemce ile Koca Halil’in yaşlı at ütündeki yolculuklarında terkilerine okuyucuyu da bindirir. At ın her tökezleyişinde okuyucuyu düşme korkusunun gerilimine sokar. Köylülerin birkaç günlük ırgatlık yolculuğunu destansı bir havaya sokar.
“Bu sırada köylü de uyandı. Orman, az önceki orman değildi. Ne oluğun şırıltısı, ne ormanın uğultusu kaldı. Tanla birlikte göçün gürültüsü ormanı doldurdu. Gündoğudan gelen bir kuş sürüsü çığlık çığlığa ormanın üstünden aktı. Ormanın üstü buğulanır gibiydi. Yeşil yeşil bir şeyler tütüyordu uzakta.”
Üçlemenin ilki Ortadirek
Yaşar Kemal bu toprakların çıkardığı en iyi yazarlarımızdan biridir. Yaşadığı dönemin koşullarını ve şartlarını ilmek ilmek işleyen bir aydındır. Bütün kitaplarında olduğu gibi toplumcu ve gerçekçi bir yazardır. Dağın Öte Yüzü serisinin birinci romanı Ortadirek, toplumun ekonomik - sosyal ve kültürel sorunlarından bahseder. Yaşar Kemal’in eserine Ortadirek adını vermesindeki neden ise “yaşamın orta direği, yaşamın direnci” olduğu içindir. Bu insanlar korkak olabilir. Ama yaşamaya karşı dirençli ve umutları tazedir. Realist bir roman olmakla beraber kitaptaki kahramanları içimizden birileridir. Gerçekçi ve tüm özellikleriyle konuşturulmuştur. Dili son derece akıcı ve sadedir. Yaşar Kemalin diğer kitapları gibi bunun konusu da yaşadığı coğrafya olan toros dağlarında geçmektedir. Şiddet ile tavsiye ederim.
Umutla çıkılan her yolun bedeli ağır mı olmalı? Bir yol hikayesi.. Ali ve Elif, çocukları ve Meryemce.
Yol yeni başlangıçları simgesidir ya. Her önüne çıkan engellerle beraber eksilirsin. Yanındakiler fazlalıkların olur, sırtındaki kambur, ayağına takılan taş. Hepsinden kurtulup, yolun sonuna kavuşmanın sıcak mutluluğuyla avutursun kendini. Avunmak için bahaneler zaten hazırdır. Hazırdır ama, kader de bir yandan üst üste indirir kamçısını. Tam kalkarsın, kaderin de senin üstündeki oyunları biter, sende bitersin, umudun tükenir.. Bitik bir haldesindir. Uzun uzun "Ooooooof," çekersin. Şimdi hayata karşı küfür etmek de Tanrıyı yok saymakta hakkındır.
Hayatını tek bir sebebe bağlamak..
O sebeplerin sonuca bağlanırsa , umut , mutluluğa dönüşecek. Ne dağları aşmak mümkün, ne aştığın dağın arkasında var umut, yaşam.. yine de ihtimal doğrultusunda yürümeli mi inatla! Oyun var belli! Düzen kurulu, senin de oyundaki rolün belli, yine de beklentiyle hüsrana mı uğramalı. Buna değer mi, insan bu beklentinin umuda dönüşmediğini anladığında dönmeli mi, yoksa yine aynı, hep aynı şeyi yaşamakta ısrarcı mı olmalı? Beterin beteri mi vardır demeli kadere razı mı gelmeli, yoksa mücadele edip hakkını mı savunmalı??
Ne denilir ki Yaşar Kemal'in kaleminden çıkan gerçekler.. insanın içine işliyor. Benim işledi, en azından, her satırını paylaşabilirdim. Hepsi içtendi.. çok güzel bir seri, çok. Tavsiye ederim
ORTADİREK
“Yürek dediğin yürekse eğer, yerde de olsa yürektir, gökte de olsa, deniz deryada da olsa.”
Uzun ve zorlu bir yolda yürüyenlerin hikayesi…
Dağın Öte Yüzü adlı üçlemenin ilk kitabıdır Ortadirek.
Çukurova’ya pamuk toplamaya giden köylünün yol serüvenini anlatır. Yaz mevsiminde, atları ve eşekleri olmadığı için yürüyerek dağları aşmaya çalışan halkın, kışı çıkarmak için, çocuk yaşlı demeden, yakıcı güneşe sırılsıklam eden yağmura inat, pes etmeyen insanların ekmek mücadelesini okuruz.
Koca Halil, Meryemce, Uzun Ali ve Elif’in ana karakterler olduğu ve olayların bu kişiler etrafında döndüğünü görürüz ilk kitapta.
Yaşar Kemal’in toplumcu bir yazar olduğunu ve eserlerini gerçekçi bir şekilde yazdığını biliriz. Çoğunlukla cumhuriyet dönemi ve sonrasını ele alır. Bu dönemde halkın yaşamı ama hep zorlu olan ve bir yerlerde mücadele eden insanların hikayesini anlatır. Bu kitabına da ortadirek ismini vermiştir. Nedenini sorduklarında halkı ortadireğe benzettiğini, yaşamın direnci , insanın gücü olarak tanımlamıştır. Yılmayan insan olarak ifade etmiştir.
Yine bu kitapta Yaşar Kemal’in yaşadığı bir göç olayını ve bu yolculuk sırasındaki izlenimlerini karakter üzerinden yansıtır bize. Meryemce karakteri büyükannesinden izler taşır.
Bu kitabıyla Yaşar Kemal, Rus ve Fransız yazarlarla kıyaslanır ve onların eserlerine denk eserler verdiği konusunda da hemfikirdirler . ( kitabın arka kapağında yazıyor bunlar )
Serinin diğer kitabında görüşmek üzere…
Dağın Öte Yüzü serisinin ilk kitabı olan Orta Direk yazarın yaşamından bir kesittir adeta. Çukurova'da pamuk hasadını heyecanla bekleyen köylüler ve bu hasat uğruna yapılan zorlu göçü anlatır Yaşar Kemal. Koca Halil ve Meryemce adlı iki zıt karakterin birbiriyle olan anlaşmazlığını ve bu noktada Meryemce'nin oğlu olan Uzunca Ali'nin arada kalması ekseninde genişler roman. Romandaki dikkat çeker bir diğer kahraman ise Muhtardır. Muhtar parti işlerine yönelen, köylü tarafından çok da sevilmeyen bir tip olarak karşımıza çıkar. Taşbaşoğlu ile siyasî çekişmesi romana farklı bir bakış açısı kazandırır. Romanın hiç şüphesiz kırılma noktalarından birisi Uzunca Ali'nin göç sırasında (Koca Halil ve Meryemce'yi atına bindirmesinden sonra ) atının ölmesidir. Her şey bundan sonra farklı bir hal alır ve roman farklı bir noktaya evrilir. Öyle ki Meryemce günlerce Uzun Ali'ye düşman kesilir, kargışlarda bulunur. Uzun uğraşlar sonunda göç tamalanır ve nihayet arzulanan Çukurova'ya ulaşırlar. Bakalım serinin devamı nasıl gelişecek :)
Yazar Hakkında
Yaşar KemalYazar · 74 kitap
Yaşar Kemal (d. Kemal Sadık Gökçeli,] 1923; Gökçedam, Osmaniye), Kürt asıllı Türk romancı, senaryo ve öykü yazarı. Türk edebiyatının en önde gelen kalemlerinden biridir. İlk öykü kitabı Sarı Sıcak'ta da yer alan Bebek öyküsü ile ilk romanı İnce Memed, Cumhuriyet'te tefrika edildi. İnce Memed, yaklaşık kırk dile çevrilerek yayımlandı ve kitaplarının yurtdışındaki baskısı yüz kırktan fazladır.
Yaşar Kemal pek çok yapıtında Anadolu'nun efsane ve masallarından yararlanmıştır. PEN Yazarlar Derneği üyesidir. Nobel Edebiyat Ödülü'ne aday gösterilen ilk Türk yazardır.
Çocukluğu
Yaşar Kemal, Nigâr Hanım ile çiftçi Sadık Efendi'nin oğlu olarak aslen Van-Erciş yolu üzerinde ve Van Gölü'ne yakın Muradiye ilçesine bağlı Ernis (bugün Ünseli) köyünden olan bir aileden dünyaya geldi. Kendi anlatımına göre bir Türkmen köyünde tek Kürt ailenin çocuğu olarak doğup büyüyen Yaşar Kemal, evde sadece Kürtçe köyde ise Türkçe konuşurdu. Ailesi, Birinci Dünya Savaşı'ndan dolayı Adana'nın Osmaniye ilçesine bağlı Hemite (bugün Gökçedam) köyüne yerleşti. Beş yaşındayken, babasının camide öldürülüşüne tanık oldu. Orta okul döneminde çeşitli işlerde çalıştı. Kuzucuoğlu Pamuk Üretme Çiftliği'nde ırgat kâtipliği (1941), Adana Halkevi Ramazanoğlu kitaplığında memurluk (1942), Zirai Mücadele'de ırgatbaşlığı, daha sonra Kadirli'nin Bahçe köyünde öğretmen vekilliği (1941-42), pamuk tarlalarında, batozlarda ırgatlık, traktör sürücülüğü, çeltik tarlalarında kontrolörlük yaptı.
Sanat hayatı
1978 yılındaki yaptığı bir söyleşide sanat çalışmalarına ilkokula başlamadan önce şiirle işe koyulduğunu ve okula başladığında "yaşlı halk şairleriyle çakıştığını" anımsadığını belirtti. İlkokulun son sınıfındayken arkadaşı Aşık Mecit, çok iyi saz çalarken kendisi annesinden ötürü sazı "berbat" çalmaktaydı. Bunun nedenini şu sözlerle dile getirdi:
"Benim saz çalamamamın sebebi var, anam aşık olacağım da diyar diyar dolaşacağım diye saza, aşıklığa düşman olmuştu. Onun tek çocuğuydum ve gözünden ayırmıyordu beni. Okulda, düğünlerde bayramlarda beni hep Aşık Mecitle çakıştırırlardı. Aşık Mecitle Kadirlide bir kahvede bir gece sabaha kadar çakıştığımı şimdi iyice anımsıyorum."
Ortaokuldan ayrıldıktan sonra folklor derlemelerine başladı ve 1940-1941 yılları arasında Çukurovadan ile Toroslardan derlediği ağıtları içeren ilk kitabı olan Ağıtlar, Adana Halkevi tarafından 1943 yılında yayınladı. 1944 yılında ilk hikâyesi Pis Hikâye'yi yayınladı. Bunu, Kayseri'de askerlik yaparken yazmıştı. Bebek, Dükkâncı, Memet ile Memet öyküleri 1950'lerde yayımlandı.
Kemal Sadık Göğceli adı ile çeşitli yayımlarda yazarken Yaşar Kemal adını Cumhuriyet gazetesine girince kullanmaya başladı. 1952 yılında yayımlanan ilk öykü kitabı olan Sarı Sıcak'ta da yer alan Bebek öyküsü burada tefrika edildi.
1947'de İnce Memed'i yazdı fakat yarım bıraktı ve 1953-54’te bitirdi. Romanı yazma nedeni eşkiya olan ve dağda vurulan amcasının oğlunun vurulması olduğunu 1987 yılındaki bir söyleşisinde belirtti. Ayrıca aynı söyleşide, çocukluğunun eşkiyalığın içinde geçtiğini, dayısının "en büyük" eşkiyalardan biri olduğunu, o çevrede 1936'lara kadar beş yüze yakın eşkiya bulunduğunu ve bunlardan birinin de Kurtuluş Savaşı'nda Kadirli'yi ilk örgütleyenlerden olan Karamüftüoğlu ailesinden ünlü Remzi Bey olduğunu söyledi. Remzi Bey'in kendisine, ilk İnce Memed hikayesinde "Çakırdikeni" diye yer alan diken hikâyesini anlattı ve Yaşar Kemal'le "eşkıyalığın felsefesini" yaptı.
Yaşar Kemal'in dünyada ilk kez yayımlanan seri, Bebek öyküsüdür ve önce Fransızcaya, sonra İngilizceye, İtalyancaya, Rusçaya, Romenceye ve diğer dillere çevrildi.
Siyaset
17 yaşından bu yana sosyalist politikanın içindedir. 1961 Anayasası'ndan sonra kurulan Türkiye İşçi Partisi'ne 1962'de katıldı. Emekçi sınıfının tamamen yönetime gelmesini isteyen Kemal, TİP'te sekiz yıl çalıştı ve yöneticilerden biriydi. 1987'deki bir söyleşisinde Türkiye'de bir Marksist partiye ihtiyaç olduğunu belirtmiştir. Aynı söyleşideki "Nasıl bir sol modelden yanasınız?" sorusuna, şu cevabı vermiştir:
"Her ülke sosyalist modelini kendisi kurar. Sovyetlerin 70 yıldır yaşama geçmiş modelini kabul edemeyiz. Yüzde yüz bağımsızlıktır sosyalizm. Kişi bağımsızlığı, ülke bağımsızlığı, politik bağımsızlık, ekonomik bağımsızlık, özellikle de kültürel bağımsızlık... Sosyalizmin başka bir anlamı yok benim için. Bu çağa gelinceye kadar kültürler birbirlerini beslemişlerdir, yok etmemişlerdir. Oysa çağımızda, kültürler kültürleri yok etmek için, bilinçli olarak kullanılmışlardır, emperyalistler tarafından. Benim için dünya bin çiçekli bir kültür bahçesidir; bir çiçeğin bile yok olmasını, dünya için büyük bir kayıp sayarım."
TİP'ten ayrılan yazar, nedenini partinin niteliğini yitirmesine, bürokratların eline geçmesine ve emekçilerden kopmasına bağladı. Sovyetler Birliği çökmesinin, sosyalizmin de çökmesi değil, tam tersine dünya sosyalizminin zaferi olduğunu 1993'teki bir söyleşisinde dile getirmiştir.
Temalar
« Halka kim zulmediyorsa, etmişse, halkı kim eziyor, ezmişse, onu kim sömürmüş, sömürüyorsa, feodalite mi, burjuvazi mi... Halkın mutluluğunun önüne kim geçiyorsa ben sanatımla ve bütün hayatımla onun karşısındayım. [...] Ben etle kemik nasıl biribirinden ayrılmazsa, sanatımın halktan ayrılmamasını isterim. Bu çağda halktan kopmuş bir sanata inanmıyorum. »
Yaşar Kemal'im edebi çalışmalarında halka dönük bir düşünce hakim oldu ve bunu, bir yerde politik düşünce ile birleştirerek yürüttü. Yapıtlarıda halk şiirinde, epopelerde olduğu gibi insan değerlerinden kopmamaya çalıştı. Yaşar Kemal, siyasi görüşü ile sanatının paralel olduğunu, "halk ve doğa"ya inandığını, sanatının proletaryanın çıkarlarının emrinde olduğunu dile getirmiştir.
