Adı:
Palyaço
Baskı tarihi:
Mayıs 2019
Sayfa sayısı:
256
Format:
Karton kapak
ISBN:
9789750732362
Kitabın türü:
Orijinal adı:
Ansichten eines Clowns
Dil:
Türkçe
Ülke:
Türkiye
Yayınevi:
Can Yayınları
Baskılar:
Palyaço
Palyaço
"Güzel bir söz vardır: hiçbir şey. Hiçbir şey düşünme. Başbakan’ı düşünme, Katolikleri de düşünme. Küvette ağlayan, terliklerine kahve damlayan o palyaçoyu düşün."

Hans Schnier, varlıklı bir ailenin oğlu olmasına karşın meslek olarak palyaçoluğu seçmiştir. Evlenmeye ve doğacak çocuklarını Katolik terbiyesiyle büyütmeye yanaşmadığından, toplum baskısına direnemeyen sevgilisi tarafından terk edilir. Hans bu kayıp yüzünden yıkılır, sanatı bitme noktasına gelir.

Palyaço 1963 yılında yayımlandığında Almanya’da büyük tartışmalara yol açmış, Heinrich Böll din karşıtı olmakla suçlanmıştır. Oysa yazar, İkinci Dünya Savaşı sonrası burjuva toplumunun dar kafalılığı ve çarpık ahlakı yüzünden “ayrıksı” bir bireyin o toplumda kendine yer bulamayışının altını çizer. Palyaçonun maskesi ardında en sarsıcı gerçekleri dile getirir; günlük hayatın acımasızlıklarını, boş kurallarını okurun yüzüne bir tokat gibi çarpar. Palyaço makyajı, aslında bireyin acılarını, arzularını, umutlarını sakladığı bir maskedir.
256 syf.
·8 günde·7/10
NOT: Her kitap incelemesi doğası gereği bir miktar spoiler içerir ve birazdan okuyacaklarınız bir kitap incelemesi niyetiyle kaleme alınmıştır...

------------------------------------------------

Almanya'da yazar olmak (ya da Alman ekolünden bir yazar olmak diyelim), Brezilya'da futbolcu olmak gibi bir şey... Çok iyi, çok yetenekli de olsan; genelde herkes çok iyi ve çok yetenekli olduğu için bazen küresel bilinirlik açısından geri planda kalabiliyorsun...

Gerçi Nobel ödülü almış bir yazara bilinirlik açısından geri planda kalmış demek ne kadar doğru bilemiyorum ama yoldan birini çevirip aklına ilk gelen 5 Alman yazarı söyle desek, kaç kişi bu listeye Heinrich Böll 'ü dahil eder ondan çok emin değilim...

İncelemeye yazar üzerinden giriş yapmayı beklemiyordum açıkçası, benim için de sürpriz oldu:) Ancak bu vesileyle sonda söyleyeceğimi baştan söylemiş olayım; Böll, özellikle ülkemizde daha fazla okunmayı ve tanınmayı hak eden bir yazar... Bizim kültürümüzde 'Koyunun bulunmadığı yerde keçiye Abdurrahman Çelebi derler' diye fantastik bir atasözü vardır. Bugün Abdurrahman Çelebi rolünün Saramago gibi yazarlara verilmesinin bir nedeni de sanırım Böll gibi yazarların yeterince ön plana çıkarılmamasıdır...

Gelelim Palyaço'ya...

Bu kitaba aslında iki farklı pencereden bakmak gerekiyor; biri dönemsel, diğeri evrensel... Dönemsel pencereden baktığımızda 2. Dünya Savaşı'ndan yeni çıkan ve her büyük savaş sonrası toplumların içine düştüğü buhrana benzer dönemsel bir boşlukta kendini arayan bir Alman toplumu karşımıza çıkıyor. Büyük savaşlar sonrası toplumların kendini yeniden inşa etme süreci hem madden hem de ma'nen oldukça zor bir süreçtir. Savaşta ölenlerin ardından 'geride kalanlar' olarak bu yükü taşımak güçtür, biraz da haksız bir suçluluk duygusu taşır içinde... Öte taraftan hayat devam etmektedir. Toplum kendini yenilemek ve yaşamaya kaldığı yerden devam etmek zorundadır. Sonunda her şey öyle ya da böyle normalleşir ve geriye kulaklarımızın içindeki üç küçük kemiği zangır zangır titreten şu soru kalır: Savaşta ölenler neden öldü?

Kitabın baş kahramanı Hans Schnier, bu konuyu savaşta kaybettiği kız kardeşi üzerinden sorgular biraz. Hans ile ailesi arasındaki soğuk ilişkinin ardında biraz da bu acı hatıra yatmaktadır. Savaş zamanı kızlarını 'vatan uğruna' ölüme gönderebilecek kadar gözüpek bir ailenin gündeminde, normalleşme yıllarında hisse senetleri, ekonomik çıkarlar ve iş ortaklıkları gibi konular vardır. Ailenin asıl 'dindar' olan üyesi, diğer erkek kardeş Leo olmasına rağmen, bu durumu sorgulayan kişi ailenin 'sanatçı' üyesi Hans olur...

Yine kitaba dönemsel olarak bakmaya devam edersek birkaç not daha ilave edebiliriz yazımıza... Savaş sonrası yeniden yapılanma dönemi, toplumu yeniden inşa edecek bireyler açısından bir 'yer edinme' dönemidir aynı zamanda... Bu yer edinme mevzusu daha çok iş, siyaset ve din üzerinden yürür. Dönemin kendi atmosferinde din, yer edinmede etkin bir kanaldır. Katolik veya Protestan olmanız dahi toplum içindeki konumunuzu etkileyebilir. İşte bu yüzden kitap, kurgusunda yoğun bir şekilde mezhep eleştirisi yaptığı için ilk basıldığı yıllarda büyük bir tepki toplamıştır. Yazar da bu süreçte hayatının en zor dönemlerinden birini yaşamıştır... Ancak bu durum görece çok uzun sürmez. Böll, 1985 yılında bir makale yazıp kitaba sonsöz olarak eklemiş. Bu makalede kitabın 20 yıl içerisinde tarihi bir roman niteliğine bürünmesine dikkat çekmiş... Yani ilk basıldığında din karşıtı diye adeta linç edilen bir kitap, 20 yıl gibi kısa bir sürede neredeyse dönemi anlatan bir kaynak kitap hüviyeti kazanır. Çünkü arada geçen sürede toplum dönüşümünü tamamlamış; din kanalı etkisini nispeten yitirmiş, onun yerini farklı kanallar almıştır...

Evet, bu kitap ilk bakışta dini yerlebir eder gibi görünse de, derinlere inildiğinde asıl eleştirinin dine değil de dinin metalaştırılmasına olduğu net bir şekilde görülebilmektedir... Bu metalaştırma, bu toplum mühendisliği, güya dini kaynak gösterip özel yaşamları dizayn etme sevdası, bizzat dönemin din temsilcileri tarafından yapılır. Asıl vurucu eleştiri işte bu insanlara gelir. İşaret parmağı bir yeri gösterdiğinde, gösterilen yere değil de işaret parmağına bakanlardan olmamak lazım. (Günümüzde, kendi coğrafyamızda da maalesef en çok bu konunun sancısını çekiyoruz)

--------------------------------

Dönemsel penceremizi burada kapatıp evrensel penceremizi açıyoruz şimdi de...

Şu ana kadar genel olarak toplumdan ve toplumsal dönüşümden bahsettik. Şimdi, toplumdan çıkıp bireyin kendisine odaklanıyoruz bu defa...

Kitabın ilk bölümlerinden birinde şöyle bir ifade geçiyor;
"Aslında her insan birbirine yabancı değil midir?"

Evet, özünde her insan birbirine yabancıdır. Bu yabancılığı ortak değer veya kavramlar etrafında bir araya gelerek aşmaya gayret ederiz. Mesela burada bizi buluşturan şey edebiyattır. Biz burada bu yazıları yazarken bir başka internet sitesinde birbirine yemek tarifi veren veya futbol üzerine konuşan insanlar bir araya gelmektedir... Bunun sayısız örneği vardır...

Tabii bunlar küçük başlıklardır. Bizim gibi birbirine yabancı insanları bir yerde toplar ama çok da ilerisine götürmez. Burada okumayı sevdiği kitapları, türleri veya yazarları bir çırpıda sayabileceğim onlarca okur dostum vardır ama hiçbirinin giyim tarzını veya nükleer santraller hakkında ne düşündüğünü bilmem...

Bu noktada tekrar din kavramına dönmemiz gerekiyor. Çünkü din çok daha büyük çaplı bir buluşma noktasıdır. Yediğimiz içtiğimizden tutun da, nasıl evlenip nasıl çocuk yetiştireceğimize kadar kapsayıcı ve birleştirici bir etkisi vardır üzerimizde...

Bu noktadan bakıldığında, evet din bireylerin kendi içindeki yabancılaşmasına gerçek bir çözüm üretebilir. Zaten dinin özünde sürekli paylaşmak, cemaat olmak, ortaklaşa üretmek ve beraber ibadet etmek gibi insanları bir araya getiren emir ve tavsiyeler yer alır.

Ancak dini bu özünden kopartıp çeşitli mezhep ve benzeri bölünmeler üzerinden bir nevi onu çoğaltmaya kalkarsak yeniden başladığımız noktaya, hatta daha gerisine dönmüş oluruz. Çünkü dinin mezheplere bölünmesi; ortak çağrının yanında bireysel veya grupsal farklılıkların devreye girdiği ve bir yerden sonra tamamen bireyi zamana göre dizayn etmeyi öngören yeni kapıların açılmasına olanak tanır... Günün sonunda, tek bir kaynaktan çıkan ve herkesi kapsayan büyük çağrı, önce küçük çağrılara, daha sonra da daha küçük çağrılara bölünerek bireyleri birbirine karşı daha da yabancılaşmış bir konuma getirir.

Palyaço, bu katmanlı yapıyı çok başarılı bir şekilde işleyen bir kitap... Aslında ilk bakışta kurguyu, 'bir palyaçonun hayatı üzerinden topluma karşı yabancılaşmış bireyin trajik hikayesi' şeklinde görmek oldukça mümkün. Ancak ben bunun tam tersini savunuyorum. Yani bu yapı içerisinde aslında toplum, kademeli olarak bireye yabancılaşıyor. Çünkü, önce toplumun, sonra ailenin, sonra sevgilinin ve son olarak 'Paylaço'nun bizzat kendisinin, kendisine yabancılaştığını görüyoruz. Başka bir ifadeyle, paylaço kendisini toplumdan soyutlamıyor, toplum zamanla kendi içinde kapanarak (veya bölünerek) Palyaço'yu dışarıya doğru itiyor. Örneğin aşkla başlayan ve yıllarca aşkla devam eden bir ilişki, sadakatsizlik, ilgisizlik, saygısızlık gibi bireysel bir nedenle değil de toplumun kendi içinde türettiği ve dayattığı normlar yüzünden sona eriyor... Bu nedenle, iki farklı yaklaşım arasındaki farkı bence iyi analiz etmemiz gerekiyor...

İncelemenin sonuna gelirken, bu kitabı seçerek Böll ile tanışmama vesile olan 1000Kitap İstanbul Okuma Grubu 'na, kitabı öneren Selman Ç. 'ye ve yaptığı incelemeler ile Böll'ü radarımıza sokan Hakan S. 'ye özel bir teşekkür göndermek istiyorum...

Son olarak;

Eğer bu TEKNİK incelememi beğendiyseniz beğen butonuna tıklamayı, kanalıma abone olmayı ve arkadaşlarınızla paylaşmayı unutmayın lütfen:)))

Şaka şaka, yabancılaşma üzerine küçük bir ironiyle bitirmek istedim:))

Herkese keyifli okumalar dilerim...
256 syf.
Hepimiz hayatımızın bir noktasında büyük kayıplar yaşamışızdır. Bu kayıplar karşısında her birimizin reaksiyonu farklı farklıdır. Kimimiz kaybı kazanca dönüştürür, bu kayıpla ruhunu olgunlaştırır, hayata daha bi' tutunur; kimimiz de kaybı içinde derinleştirerek bu kaybedişi ruhunda bir uçuruma dönüştürür, en ufak bir üzüntü yaşadığında o uçuruma yeniden yuvarlanır. Öyle ki bir süre sonra artık o uçurumdan çıkacak gücü ruhunda bulamaz, her defasında çıkmak için daha fazla çabalaması gerekir. Zira ruhu yorulmuştur, yorulan ruhlar kaybolmaya daha fazla meyyaldirler, yaşamaya daha az istekli, konuşmaktan çok susmaya dönük, etrafla daha az ilgili… Böyle insanları gözlerinden tanırsınız, dalgın ve uzaktır gözleri, bir gülümsemenin arkasında maskeledikleri hüzünleri dikkatli gözlerden kaçamaz… Onlar kaybetmişler, yenik düşmüşler, sığındıkları son kale de ellerinden düşünce kendilerini hayalî kalelerin içine hapsetmişlerdir. Henrich Böll’ün ağır tempoda ilerleyen melankolik romanı Palyaço, bende derin bir hüzün duygusu uyandırdı ve bu cümleler dilimden dökülüverdi. Zira romanın kahramanı Hans, hüzünlü bir palyaço. Görevi insanları güldürmek olduğu halde hayatındaki derin hüznü palyaço makyajının ardına gizleyerek etrafındakilerden saklayan, saklamaya çalışan bir “kaybeden” diğer bir deyişle.

Samipaşazâde Sezai’nin “Pandomima” isminde bir hikâyesi vardır. Sezai, o kısacık hikâyede, tıpkı Hans gibi görevi insanları güldürmek olan Paskal ismindeki hüzünlü bir pandomim sanatçısının hikâyesini anlatır. Paskal, sahnede, gelen müşterileri güldürmek için çeşitli şaklabanlıklar yaparken, gözlerindeki hüznü, yoğun bir makyajla maskeye dönüşmüş bir yüzün arkasına saklar, şahsî hayatındaki hayal kırıklığını ve derin acıyı kimseye belli etmez. Hikayenin sonunda makyajlı suratıyla dili dışarda olarak kendini asan Paskal’ı evinde bulan komşuları onun oyunlarından birini yaptığını düşünerek kahkahalarla gülerler. Sezai hikayesini “Hayatında herkesi güldürdüğü gibi, ölümünde de kimseyi ağlatamayan zavallı Paskal’ın bu seferki hâli taklit değil, ölüm gibi hakikatti.” Cümlesiyle bitirir. Trajik bir sonla biten acılı bir hikâyedir Pandomima. Henrich Böll’ün “Palyaço” adlı romanı da daha ilk cümlelerinden bu hüzünlü hikâyeyi çağrıştırdı bana. Romanın anlatıcısı Hans isminde, 27 yaşında, Marie ismindeki sevgilisi tarafından terk edilmiş bir palyaçodur. Ailesiyle bağları pek kuvvetli olmayan Hans, hayattaki tek varlığı sevgilisi tarafından da terk edilince hayatla olan bağları iyice zayıflar, sakatlandığı için mesleğini de icra edemez hale gelir ve doğduğu şehre geri dönmek zorunda kalır. Roman, bu geri dönüş sürecini, sonrasını ve Hans’ın geçmişini kahramanın ağzından geriye dönüşlerle okuyucuya anlatır.

İnsan güven duymayı, sevmeyi sevilmeyi öncelikle âilede öğrenir, zira sevmek sevilerek öğrenilen bir duygudur, sevgi güveni doğurur güven de hayata tutunmayı sağlar. Kendisine güven duyulmayan, gerçek manada sevilmeyen bir bireyin kaybolması da kaybetmesi de kaçınılmazdır. Hans bu duyguları ailesinde yaşayamaz. Anne ve babası iki yüzlü insanlardır. Hans, sanatkâr ruhlu, hassas bir adamdır. Çok sevdiği kız kardeşi Henriette’nin -annesinin ve etrafındakilerin telkinleri ile- “kutsal Alman topraklarını savunmak için” savaşa gönderildiğini görmüş fakat kız kardeşi için elinden hiçbir şey gelmemiştir. Henriette’nin mavi şapkası ve sırt çantası ile tramvaya binip gidişi ve bir daha geri dönmemesi Hans’ın ruhunda ilk derin yarayı açar. sonrasında güven iyice zedelenir ve kaçış baslar.

Romanda Hans’ın palyaço olması oldukça önemlidir. Palyaçonun maske gibi bir makyaj yapması, insanları güldürmesi kendisinin de daima gülen bir yüze sahip olması gerekir. Bu bağlamda palyaço romanda sembolik bir anlam taşır. Hans bir palyaço olarak insanları güldürür, ama içi kan ağlar. Onun karşısına çıkan insanlar da göründükleri gibi değildirler, sürekli maske takarak gezerler. Hassas bir sanatçı ruhuna sahip Hans’ın en büyük sıkıntısı insanların bu İKİ YÜZLÜLÜKLERİDİR aslında. Hans’ın annesinin savaş döneminde Yahudi düşmanlığı yaptığı ve Henriette’yi kendi hırsları için feda ettiği halde birkaç yıl sonra aniden Yahudi dostu kesilip “Irk Çatışmalarını Uzlaşma Cemiyetleri Merkez Komitesi”nin başkanı olması hatta Anna Frank’ın evini ziyaret etmesi dikkat çekici bir ayrıntıdır. Bu, gerçek bir pişmanlık değildir menfaate göre yer değiştirmedir sadece. Hans, annesindeki bu inandırıcı olmayan değişimi görünce ona olan kızgınlığı kat kat artar. Hans’ın babası da oğlunun sakatlandığını ve mesleğini icra edemeyeceğini bildiği halde ona yardımcı olmaz, her zaman annenin otoriter gölgesi altında ezilmiş bir figürdür. Oğlunun beş parasız kaldığını bile bile ona para yardımı yapmaz. Sevgilisi vardır, eşini aldatır. Romanda toplumun iki yüzlülüğü ağırlıklı olarak Hans’ın Katolik sevgilisi Marie’nin çevresinde bulunan dindar Katolikler üzerinden anlatılır. İnsanların söyledikleriyle yaptıklarının birbirini tutmaması ve bunlar karşısında Hans’ın her şeye rağmen daima doğru bildiği yolda -tökezleyerek de olsa- ilerlemesi, onun gitgide yaşadığı toplumdan dışlanmasına ve yalnızlaşmasına neden olur.

Hans’ın sevgilisi olan Marie’ye bağlılığı dikkat çekicidir. Bu bir aşk mıdır yoksa bağımlılık mıdır bilinmez ancak Hans’ın çok sevdiğini iddia ettiği Marie’yi de pek mutlu edemediği açıktır. Marie Katoliktir ve roman boyunca Marie’nin Katolikliğine vurgu yapılır. Hans, bu tür kısıtlamaları mantıksız bulur ve Marie’nin hassasiyetlerini de pek anlamlandıramaz, onun isteklerine boyun eğmeye çalışır ama belli ki bunu da pek gönüllü yapamaz. Zaten Marie de günün sonunda inancı ile Hans arasında bir seçim yapar ve kaçmadan bir gece önce sevgilisine “O kadar sevimlisin ki, sevimli ve yorgun.” cümleleriyle son sevgi gösterisini yaptıktan sonra “Gitmem gereken yola gidiyorum.” şeklinde bir not bırakarak Katolik Züpfner ile kaçar. Görünen budur ama Hans’ın romanın bir yerinde “Marie’nin niçin ona kaçtığını anlamadım; ama belki ben gerçekte Marie’yi bile anlamamıştım.” diye itirafta bulunması da hikâyenin bizim görmediğimiz bambaşka yönleri olduğunu îma eder.

Roman genel olarak monoton bir yapıya sahip, ancak anlatıcının ironik üslubu eseri okurken sık sık gülümsemenize neden oluyor. Ancak bu gülümseme yoğun bir acının içine gömüldüğü için buruk bir şekilde yüzünüzde donup kalıyor çok zaman. Normal hayatta şaklabanlık yapan bir palyaçoyu kimse ciddiye almaz, onun söylediklerine güler geçer herkes. Yazar da bazı gerçekleri dile getirebilmek için bu palyaço maskesinin arkasına sığınıyor ve sahte ahlak kurallarını, toplumdaki her türlü iki yüzlülüğü ve sahtekarlığı kıyasıya eleştiriyor. Roman 1963 yılında yayımlandığı halde güncelliğini hala korumakta, bu da romanın evrensel konuları başarıyla işlemesinden kaynaklanıyor. Sonuç olarak Henrich Böll ile tanışmak istiyorsanız Palyaço iyi bir başlangıç kitabı. Herkese keyifli okumalar.
BLOGUMDAN OKUMAK İSTERSENİZ: https://hercaiokumalar.wordpress.com/...nlu-palyacosu-olmak/
256 syf.
·4 günde·Beğendi·8/10
Kültürel tarih matbaanın icadına kadar sözlü; matbaanın icadından 2. Dünya Savaşı’na kadar yazılı ve 2. Dünya Savaşı’ndan 1960’lara kadar 2. Sözlü; 1960 ile günümüz ise görsel çağdır. Yazarın ağır eleştirisine hedef olan sanat ve sanatçılar kitapta bol bol geçmektedir. Bulunduğu döneme sıkça atıfta bulunmasına rağmen; ağır eleştirilerde yapmaktadır. Mevcut düzende ve günümüzde “iyi kadın” film ve kitap konusu olmaz. Eğer ki Nobel Ödülü ile de taçlandırmak istiyorsan eserini “aykırı” ve “öteki” olmak zorundasınız. Afrika’da ırkçılık ve kahrolsun İslam tutar ve Nobel aldırır; Türkiye’de Kürt Meselesi Nobel aldırır ve hatta sinemaya uyarlayın Oscar’ınız dahi garanti. Yok mu böyle eserler elbette var. Bknz; V. S. Naipaul hem Nobel hem de Oscar; konu ise ırkçılık ve din...

Keza Almanya’da ya da farklı Avrupa ülkelerinde de durum budur. Örneğin; İspanya ve amacınız Nobel ise yapmanız gereken tek şey “Özgür Katalonya” demenizdir. Bakın 2000 yılı ve sonrası Nobellerine hepsi ülkesi ile sorun yaşayan tipler ve hatta ülkelerine dahi giremiyorlar. Neymiş kısas peki; “aykırı” ve “öteki.” Bu eserler bir daha asla bu şekilde kaleme alınamayacaktır. Gerek buna dönem izin vermeyecektir, gerekse kültür. Ancak değerli midir bu tartışılır. Kısacası 1987’den sonra alınan Nobel Ödüllerine itibar pek etmeyin.

“Susmak iyi bir silahtır.” (Alıntı #41994235 )

Politik durumlar, mezhep çatışmaları, Alman savaşları ve “böyle bir dünyaya çocuk getirmek” saçmalığı Nobel’in istediği kriterlerdir. Çünkü “Yıkmayan Şeye Ödül Vermezler.” Ve Böll... Önemlidir çünkü dönemin kültürel kaynakçası niteliğinde bir kitaptır.

Karakterimiz Hans Schnier içten bir hedonisttir. Ancak sürdüğü yaşam bunu gölgeliyor. Kendi zamanına kin kusan bir hali var ve çoğu yerde anakronik anlatımla geçmişe çok dem vurarak özlem duyuyor... Ve maskelerin ardına sığınan yüzlerin kendisi de dâhil kahrını hissettiriyor. Bknz; Papa'yı kandıran Marie gibi... Hastalıklı âşık kurgusu dönemin yaşam tarzına, din ve mezhep, hatta Roma’da bulunan Papa’ya dahi bir serzeniştir. Kendisini Protestan ilan etse de belli bir yerden sonra dinsizliği ile karşılaşıyoruz. Katolik toplumuna ve derneklerine olan güvensizliğini her vakit dile getiriyor; ancak şunu da çok iyi biliyor ki din konjonktüreldir; satılır ve alınır.

“...insanoğlunun varlığının kökten yalnızlığı, gerçekte kendisinden başka şey bulunmamasından değildir. Tam tersine: Kendisinden başka koskoca bir evren vardır, tüm içindekilerle birlikte. Yani sonsuz şeyler vardır, ama onların ortasında İnsan, kökten gerçekliğinde, yalnızdır, onlarla yapayalnızdır ve o şeylerin arasında diğer insan varlıkları da olduğuna göre, onlarla birlikte yalnızdır.” (Alıntı başka bir kitaptandır. #37114930 )

Buna en iyi alıntı aslında Halil Cibran'dan gelir "Neşeniz, maskesini çıkarmış kederlerinizdir" - #29564070 - ve devamında ise Fransız yazar, yönetmen ve senarist olan Romain Gray'in "rol yapmazsanız; asosyal, uyumsuz ve sinir hastası damgası yersiniz" sözü kitabı çok iyi bir şekilde özetliyor. Aykırı kişiliği olan bireylerin toplumlardan soyutlanması ve kendine yer edinememesidir asıl konu.

Kitabım Can Yayınları’ndan 4. baskı. Çevirmeni Ahmet Arpad ve gayet başarılı bir çeviridir. Anlamayacağınız ya da kitabı değersizleştirecek bir kusur yoktur. Tek problem 2018 basım kitaplarda karşılaştığım kitap sayfalarının incelmesi olayı bu kitapta da mevcuttur. Özellikle bazı anlar kitabı eğip bükerken gırç etmesi inanın duymak istemeyeceğim bir iç titretme sesidir. Kitap kısa bir yazar ve çevirmen hayatı sunuşuyla başlıyor. Hemen ardından kurguya “Bonn’a vardığımda hava kararmıştı,” cümlesiyle kurguya girip; her sayfasında dramı, yalnızlığı, yıkımı hissettirdikten sonra yazarın yıllar sonra yaptığı üç sayfalık son söz ile kitap bitiyor.

“Orospu ve evli kadınlardan başka, iyi kalpli kadınlar da vardır. Fakat onları pek göstermezler filmlerde.” #42063007 )

“Eğer içinde yaşadığımız zamana bir ad vermek gerekirse, bence "orospuluk dönemi" demek doğru olur.” (Alıntı #42123091 )

Yukarıdaki altında ise o dönemin sanatsal yaşam tarzına ve burjuvaziye bu denli iki söz söylenmiş ise şimdinin görsel kültürüne ve hatta sosyal medyasına ne tür ithamlarda bulunurdu inanın merak etmekteyim. En kötü seçenek olarak sanırım “mahremiyetin ifşası” yaftasını yapıştırırdı.

Sözün özü; benim için meraklısı için gerekli; sade, sakin veya durağan bir kitaptı. Ancak dönemin çok iyi kurgusunu yaptığı için kesinlikle değeri sonuna kadar hak ettiğine inandığım bir eserdir. Bazen sıkıldığım anlarda oldu ancak bazı yerlerde ise kesinlikle kendisini coşkuyla okutturdu. Kitap okunulası ve tavsiye edilesi. Kitabı beraber okumaktan onur duyduğum: Değerli Mustafa A. abime sonsuz teşekkür ederim.

Sevgi ile kalın.

Ayrıca Sözlü ve Yazılı Kültür bu kitabı da okumanızı tavsiye ederim.
256 syf.
Tüm 1K ailesine merhaba. Bu kitaba inceleme yapıp yapıp yapmamakta kararsızdım, ama bi hevesle yapmaya karar verdim. Umarım faydalı olur. İncelememi (yaptığım incelemeleri kullanıcılara ithaf etmeyi çok sevdim) kitabı okumamda ısrarcı olan, yaptığı alıntılarla kitaba ısınıp okumamı sağlayan Sevgili Kitap Misafiri e ithaf etmek isterim. (Üzgünüm, Ege şivesiyle inceleme yapamıyorum:D) Artık incelemeye geçebiliriz...


Yazara ithafen:

Heinrich Böll ün okuduğum ilk kitabı ve inşallah da son olmaz. Çünkü (bu kitaptaki performansı için konuşmak gerekirse) yazarlığını çok beğendim. Kitabı okurken beni sıkmadı ve gayet akıcıydı. Kitabı kadar hayatı da bir o kadar akıcı. Almanyada doğan yazarımız, savaştan tutun da mayına basıp dizini ağır yaralamasına (ameliyat için 5 günde kitap yazmıştır) kadar birçok şey yaşamış. Ama katıldığı savaşa rağmen ölüm onu çalan kapı ziline koşarken düşmesiyle yakalamış. Yaşasaydı inanıyorum ki çook güzel eserler verebilecekti bizlere. Lakin kendisi dünyanın ne kadar kötü bir yer olduğundan gem vurup bir çocuğun dünyaya gelmemesini düşünmüş. Sevdim seni Heinrich.

Spoiler...

Yazarımızdan biraz bahsedip kitaba geçecek olursak, kitap adından da anlaşılacağı üzere bir palyaçonun hayatını anlatıyor. Ne yazık ki kitap (daha doğrusu kitabın karakteri) Almanlar tarafından eleştiriliyor. Çünkü Kahramanımız Hristiyan dini düşmanı (Hristiyanlığı saçma bulan) biri. Bu da katoliklerin eleştiri radarına giriyor. Ne var ki buna rağmen Nobel kazanabiliyor bu kitap:D Hazır spoi vermişken biraz daha vereyim bari;)

Kahramanımız, zengin bir ailenin çocuğu. İsterse özel okullara gidip istediği mesleği seçebilir. İstediği lüks hayata sahip olabilir. Buna rağmen o ne olmak istiyor? Palyaço... Ailesi tabii ki de karşı çıkıyor evlatlıktan reddederiz falan diyorlar. Ama palyaçomuz dinlemiyor onları ve evden ayrılıyor. Dediğini yapıyor. Palyaço oluyor. İşinden de iyi para kazanıyor başlarda. Peki sonra? Sonrasını da söylemeyeyim. Okuyacakları biraz merakta bırakmak en iyisi:)

Bir kıza aşık oluyor. Nitekim beraber olmalarına karşın evlen(e)miyorlar. Çünkü kadın katolik (dindar) ve kilise evliliği, papa duası vs. istiyor ama adam buna karşı çıkıyor. Hem de şiddetle. Bu yüzden aynı evde yaşamalarına karşın evlenmiyorlar. Adamın inadı inat:) Spoiyi burada bitirmekte fayda var. Çok söz iyi değildir misali;)

Spoiler sonu...

Kitabı gayet başarılı buldum. Yazarı gayet iyi. İlk kez okumama rağmen beni tesiri altına aldı diyebilirim. Sekiz puan verdim. Bir puanı sonunu istediğim gibi göremediğimden diğer bir puanı ise son sayfalarındaki durağanlıktan kırdım. Okunulabilir mi? Ben evet diyorum. Ama siz iyisi mi çocuklara okutmayın. Şayet, kitap yetişkinkerin anlayacağı tarzda yazılmış bir kitap.


Herkese keyifli okumalar...
256 syf.
"Marie'nin niçin o adama kaçtığını anlayamadım, belki ben gerçekte Marie'yi bile anlayamamıştım."

Bu roman çok duygulu bir aşk hikayesini içinde barındırıyor aslında.

Bir palyaço var, kendisi ailesinin iki yüzlü servetine, toplumsal yerine karşı çıkan ve pandomin sanatı ile hayatını kazanmaya çalışan biri.
Palyaço bütün bireysel acılarını, bu beyaz pudralı yüzün arkasına gizliyor.
Bir kıza aşık oluyor ama aşkları imzalı bir kağıtta yazmadığı için toplumda kabul görmüyor.
Palyaço, toplumun değerlerine karşı çıkmış, yalnız yaşamaya çalışan bir tutunamayan aslında.
O evliliklerin kalpten çok kurallara hizmet ettiğini savunuyor.
Aşkına "o benim karım diyor, imzaları atmasak da , rahip önünde kutsanmasak da, o benim hayat arkadaşım diyor."
Bu romanda aşkın gerçekleri ile toplumun gerçekleri adeta kıran kırana savaşıyor.
Kazanan yok aslında, her iki gerçek de kaybediyor...
256 syf.
·6 günde·9/10
Palyaço belki de Böll'ün en çok tartışılan, en çok üzerine konuşulan eseri olma özelliğini taşıyor. İçerdiği mesaj kimi insanlar için ağır ve kaldırılamayacak bir içeriktedir, kimileri içinse bir taşlamadır. Bu açıdan baktığımızda herhangi bir eserin, yazıldığı dönemde çokca tartışılır olması yazarı etkilememelidir. Bu, yalnızca kitabın görünürde yorumlanmasıdır. Başka bir deyişle, bir yazar eserini yayınlandığında zaten her halükarda o eseri okuyan kişi kadar farklı yorum ve farklı perspektif oluşacaktır. Ama bu farklı, olumlu veya olumsuz yorumlar belirli bir kesim tarafından yapılırsa şayet eser tartışmaya açık hale gelir. Mesela Böll'ün diğer eserleri bu eseri kadar tartışılmamıştır belki de. Bunun nedeni bir bakıma Böll'ün diğer (en azından benim okuduğum diğer eserlerinde) eserlerinde herkesin kabul edebileceği bir savaş karşıtı tavır içersine girmişken, bu eserinde bir modem kültür ve burjuva toplumu eleştirisine girmesidir belki de. Çünkü savaşı her kesimden insan kötüleyebilir ve savaşın kötü olduğu fikrine katılabilir. Ama konu burjuva kültürünün eleştirisine gelince bu birçok kişi tarafından, savaş eleştirisine nazaran daha farklı bir şekilde yorumlanacaktır. Çünkü Böll bu eserinde somut savaştan çok insanlar arasındaki savaşı yansıtmıştır.

Eser palyaço olarak hayatını sürdürmeye çalışan Schnier'in gündelik hayata kendi bakış açısından bakışına ve kendi hayatının kesitlerine dayanıyor. Bu yüzden de sık sık geçmişin anımsanmalarıyla ilerliyor hikaye. İlk olarak çocukluğundan anılarla yeniden işlenmeye başlıyor her şey. Çocukluğunda savaş zamanlarında etrafındaki bazı çocukların sırf babalarından veya başkalarından duyduğu için birer Nazi kesilmelerini anlatıyor ilk olarak. Hatta bu çocuklar birazcık olsun büyüdüklerinde bu Nazi ve 'asker olma' işini öyle abartıyorlar ki kendi hallerinde bazuka talimleri yapıyorlar boş bir alanda. Gerçekten entresan değil mi? Savaş zamanları henüz erginlik yaşlarına yeni girmiş insanların bile ellerine bir şekilde silah geçiyor ve bu silahlarla ateş ederek kendilerini daha şimdiden geleceğin askerleri olarak ilan ediyorlar. Bu talimler sırasında ölen bir çocuğun ardından Schnier'in etrafındakilerin neredeyse tamamı şu ve benzeri tepkileri gösteriyor: "Zaten yetim bir çocuktu, kimsesizdi". Aslında bu kesit çok basit, okunup geçecek olan bir bölüm gibi gözükse de burada bana kalırsa birçok anlam yatıyor. Öncelikle savaşın ve militarizmin çocuk denebilecek yaşlara değin inmesi insanların hayatlarındaki tek gerçeğin savaş olduğu ve başka da bir şey olamayacağı yanılgısını insanlara kabul ettirir hale geliyor. O dönemin çocukları normalde kendi dünyalarında, oyunlarında oluşturacakları kahraman ve macera kavramlarını savaş gerçeğinde bulur hale geliyorlar. Bu yüzden de savaşı sadece dıştan, başkalarının anlattıklarından şahit olarak tanıdıkları için savaş kahraman olunası bir faaliyet olarak görünür oluyor gözlerine. Savaş, kendisine dıştan bakan herkese benzer mesajlar verir. Kahramanlık, cengaverlik ve bunun gibi kavramlar yalnızca savaşın dışında, henüz içine girmemiş biri için heyecan vericidir. Savaşın içine girildiğinde bu ve benzeri kavramların hiçbir heyecan ve coşku verici yanı kalmaz. Çünkü savaş kahraman olma yeri değildir. Ayrıca ölen çocuk için, bu ölümün soğukluğunu unutmak için "zaten yetim bir çocuktu" denmesi de ayrı bir dehşet verici olaydır. Eğer ölen çocuk mesela bir savaş gazisinin çocuğu olsaydı şayet tüm şehir ayağa kalkar, bu erginlik yaşına bile henüz gelmiş çocukların bazukalar ile nasıl oynayabildiklerini sorgulayabilirlerdi. Ama ölen kişi kimsesiz ve onlara göre "önemsiz" biri olduğu için bu durum üzerine düşünülmesi bile gerekmez, onların mantığına göre. Bu açıdan bakacak olursak toplumda "önemli" biri olmak gerçekten bizim elimizde midir? Toplumda öyle komik ve acınılası normlarımız var ki, bunlara ya ancak doğuştan sahip oluyoruz ya da birilerinin yardımı ile. Ölen insan ölen insandır. Beş parasız dağda çobanlık yapan bir insan da ölse "ölmüştür", milyarder bir takım elbiseli ölse de "ölmüştür". İkisinin arasında hiçbir fark yoktur.

Üstteki paragrafta bu insanların "önemli" olma kavramını yazarken aklımda şunlar canlandı: Dünya Savaşları sırasında askere sırf bazı insanların fakir ve kimsesiz diye alınması. Eğer bir insan fakir ve yardıma muhtaç ise ordu onun için bir fırsat oluşturduğu izlenimini yaratır. Yani orduda yaşam çok daha iyidir, "fakir bir şekilde sürünmektense gelip orduya katıl ve vatanın için canını ortaya koy", der bir nevi ordu fakir kesime. Fakir kesimin de başka bir çaresi olmadığından bu tuzağa düşer. Bu gibi milyonlarca insan ölmüştür iki dünya savaşında da. Önemli mevkilere sahip olanlar imzalar atmış, emir vermiş, fakir ve içinde bir nebze olsun umut doğan kesim ise metalin soğukluğunu hissede hissede can vermiştir. Anne babaların çocukların gelecekleri hakkında düşünmek değildir dertleri Schnier'e göre, onların tek derdi çocuklarıyla başkalarına karşı övünebilmektir. O dönem için gerek asker olmak gerekse de yüksek mevkilerde çalışmak insanları birbirinden ayıran en önemli etmenlerden biriydi. Eğer o dönemde bol nişan taşıyan bir askerseniz tüm gözler üstünüzde olur ve toplum tarafından "önemli" biri olarak kabul edilirdiniz. Aslında bu durum her çağda kendini belli etmiştir. Bu, kimi dönem askerlik olur, kimi dönemse memurluk, mühendislik. Her çağda, toplumun kabulünü gören belirli meslek grupları vardır. Bu durumun şaşılası yanı insanların öneminin yalnızca önceden belirlenmiş toplum normlarına göre belirlenebilir olmasıdır. Yani eğer bir insan toplumda kabul gören şeylere ilgi duymuyorsa o kişi topluma göre önemsiz, herhangi biri gibi kabul edilecektir. İşte Schnier de aynı bu şekilde topluma göre en güzide meslekleri tercih etmek yerine palyaço olmayı tercih etmiş ve ailesi başta olmak üzere herkesi şaşırtıp hayal kırıklığına uğratmıştır. Çünkü palyaçoluk toplumun asla kabul edeceği bir şey değildir. Toplum ancak ve ancak askerler ve nezih doktorları kabul ederken palyaço olmak da neyin nesidir? İşte Schnier daha ilk baştan, en iyi hissettiği mesleği tereddütsüz seçerek kendini çok önceden, olduğu kişiyle öne çıkarmıştır, her ne kadar toplum için kendini geriye itmiş olsa da.

Eserde bahsedilen palyaço kavramı Schnier'in biricik mesleği olmasının yanında kimi sembolik anlamlar da taşır. Mesela bir bölümde "Katolik ve Protestan olan her şeyden nefret ederim" der, "dinsizlerden de."
Kendisine, "siz nesiniz o halde?" diye sorulduğunda da "bir palyaçoyum ben" diye cevap verir. Bu açıdan palyaço olmak bir bakıma toplum normlarının da dışına taşmayı da kapsar. Bir palyaço görünüşte nedir? Herkesten farklı görünen ve bunu tüm gerçekliğiyle etrafına yansıtan biridir aslında. Size hiç oldu mu bilmiyorum ama ben küçükken palyaçolardan çok korkardım. Bunun sebebini şimdi geriye dönüp baktığımda görüyorum ki, bunun nedeni onların görünüşlerinin yanında amaç olarak da diğer insanların yanında farklı olmaları. Çünkü bir palyaçonun amaçsal olarak da varlığı tamamen bir insana göre sıradışıdır. Diğer insanlar gibi otobüse binip işe giden asık bir surat değildir palyaço, o salt kendi varlığı ile bir çıkıntı, bir aykırılıktır.

Schnier eserde Katolik kesime bolca tepki gösterir. Eskiden birlikte oldukları aşık olduğu kadın Marie'nin de onu terk etmesi üzerine hayat onun için bir parçalanış halini alır. Bu parçalanma beraberinde Schnier'in tüm şahit olduğu şeylerin de mutlak bir yıkımını getirir, eser bu şekilde de değerlendirilebilir zannımca; bu sefer insanları güldürmek için değil, yıkım getirmek için varlığını sürdüren bir palyaço. Schnier'in eleştirdiği şey salt din kavramı değildir. O burjuvazideki dindar gibi görünen iki yüzlü ve mantıksız kesimi eleştirir bana kalırsa. Genel olarak din kavramına karşı pek bir saldırı yok iken, toplumdaki Katoliklerin her türlü mantıksızlığını dile getirmesi de bunu kanıtlar niteliktedir. Din, ister kendimiz dine şahsen inanalım ya da inanmayalım bir toplum için önemli bir yere sahiptir. Ama yine bu aynı din kavramı kullanılarak toplumda çeşitli çelişkilerle ve birçok yanılgıya yol açabilir. Çünkü insanların en hassas olduğu yönleri genellikle onların en etkili biçimde yönetilebilecekleri yönlerdir. Alman toplumundaki Katoliklerin birçoğunun aynı yanılgı içersinde olduğunu bizlere anlatırken, halen daha aşık olduğu kadının da aynı yanılgılar yüzünden kendisini terk ettiğini de söyler Schnier. Ona göre Katoliklerin koyduğu kurallar genel olarak ahlak kavramını da içine almaya başlamıştır. Ahlak üzerindeki, Katoliklerin haksız hakimiyeti birçok mantıksız davranışı da beraberinde getirmiştir. Mesela Katoliklerin birçok kez 'et arzusu'ndan (cinsellik) bahsettiğini, bunun dünyanın sonuymuşcasına yasaklandığını, bundan bahseden birinin herkes tarafından ayıplandığını ifade eder. Eğer karşımızda kötü bir kavram bile varsa şayet onu yok saymaya çalışmak bizi daha da kötü hale getirecektir. Bu şey karşıt düşünce bile olsa, dünyayı yakıp yıkma fikri bile olsa yok saymak o fikirden korktuğumuz, o fikri mantıklı bir şekilde yenemeyeceğimiz anlamına gelir. Bir fikir zorbalığıdır bu yüzden herhangi bir fikri yok sayma fikri. Rahiplerin de bu 'et arzusu'nu neredeyse akıllarını kaçıracak vaziyette saklamaya, yok saymaya çalışmaları insanları (onların amacı olan) et arzusundan alıkoymaya yetmez. Yani öyle acizce bir çabadır ki bu kendilerine amaç edindiği yanlış olguyu bile insanlara aktarmayı başaramazlar aslında. Bunun en büyük kanıtını o döneme yakın zamanlarda rahiplerin içersine girmiş olduğu, sonradan açığa çıkarılmış gizlenmiş davranışlarda görebiliriz aslında. Et arzusunu bir hortlak gibi yok saymaya çalışan bir rahibin bunun arzusuyla yanıp tutuşan biri olması ihtimali daha fazladır. Tarihte bunun birçok kanıtı da vardır aslında. Ama asıl çözüm bu da değildir aslında. Cinselliğe, 'et arzusu' şeklinde ilkel bir isim verip ondan bir canavarmışcasına kaçınmak da doğru olan şey değildir. İnsanlara zamanı geldiğinde verilecek bir cinsel eğitim tüm sorunları ortadan kaldıracak, insanların bunca kaçınmasına da gerek kalmayacaktır. Bir bakıma dolaylı olarak da tecavüz ve taciz vakalarının da aynı sebepten kaynaklandığını da söyleyebiliriz. Hiçbir zaman verilmemiş olan cinsel eğitim ve cinselliğin öcü olarak gösterilmesidir bunun nedeni aslında. Bu sebeple herhangi bir olguyu insandan gizlemek yerine ona mantıklı ve akılcı bir şekilde öğretmek her zaman en yararlı olanı olacaktır.

Sadece üstteki cinsellik meselesinde değil, her türlü ahlaksal kavramda din, o dönem Almanya'sında her türlü şeyin içine işlemiş durumdadır. Mesela okullarda erkek çocuklara kız çocuklardan ayrı bir ortamda oyun oynamalarına izin verilir. Ben de bu konuda kendi yaşamından bir örnek verebilirim: Lisedeyken sürekli her sabah erkekler ve kadınlar ayrı kapılardan girerlerdi, bu gerçekten dıştan bakılınca insanın kendisini bile sorgulatan bir davranıştı. Eğer iki cinsiyeti birbirinden ayırıp, farklı girişlerden okula alıyorlarsa şayet, ortada bir tehdit görüyor olmalılardı ki bu tür bir önlemi almışlardı. Bu tehdit belki de yine bir tür 'et arzusu' tehlikesi idi, kim bilir(!). Savaş döneminde insanları askerliğe teşvik eden de yine Katolikler olmuştu. Bu açıdan Katoliklerin her şeye karışarak kontrol etmeye çabalamalarını çok komik bir uğraş olarak görür Schnier. Böyle olunca da Katoliklik de tıpkı bir tür Burjuvazi halini almıştır. Burjuva ahlakı bu yüzden bir düzmecedir. İnsan asla kendi düşündüğü şeyleri yapamaz hale gelir. Tek yaptığı şey kendini başkalarının yaptığı şeylere göre ayarlamak, bu şekilde güvence sağlamaktır. İnsan bu sebeple de kendi aklına bile güvenemez kadar korkak hale gelir bu ahlak düzeninde. Kendini aklını da tıpkı kurmalı saatler gibi başkalarına bakarak ayarlar. İnsanı en hassas noktasından vurarak bir korkak haline getiren bu ahlak düzenine bir palyaçonun güldüğü gibi güler Schnier.

Bu normlar öyle komik hale gelmiştir ve yaşamında bunlardan kaynaklanan öyle çok olay yaşamamıştır ki Schnier artık tüm bunları kaldıramaz hale geldiği için palyaçoluğu meslek olarak da bırakır. Aşkın şefkatine giden yol bile paradan geçmektedir. Eğer parasız bir palyaço iseniz hayatta rezil bir haldesinizdir. Normal biri olarak parasız olmaktan daha beterdir bu. Artık hiçbir zaman kendisine gülünmeyen, ama tam tersine, şahsen kendisinin insanların hallerine kahkahalarla güldüğü bir palyaço hikayesidir bu. Aslında Schnier'in babası ülkenin en zengin adamlarından biridir. Ama kendisi bunu zerre önemsemez. Ondan biraz zorlasa her ay iyi bir miktarda para alabileceğini bilir ama buna pek fazla çaba harcamaz. Bu açıdan tanıdığı herkesi aradıktan sonra düşündüğüm tek şey bir istasyona gidip orada oturup şarkı söylemek olmuştur. Bu raddeye gelene dek hayatında kahkalarla güldüğü insanların arasına her seferinde bir başkası katılmıştır. Annesi çoğunluğun dediğini doğru belleyen biri olduğu için ilk ona gülmüştür belki de. Sonra onu terk eden Marie olmuştur bu, sırf dinin ele geçirdiği ahlaksal normlar yüzünden onu terk edip gittiği için. Hikayenin sonlarına doğru da güldüğü kişi kendisi olacaktır, çünkü her türlü mantıksız normu reddederek sefil bir hayata adımını atmıştır artık. Bu kahkahalar gerçek değildir. Schnier aslında bu temsili kahkahaları atarken gerçekten kahkaha atmaz; o artık yalnızca az önce kahkaha atmaya başlayan birinin rolünü yapan bir palyaçodur. Gerçekten kahkaha atıp atmadığı dıştan belli olmasa bile o palyaçonun içinde kopan fırtınalardan kimsenin haberi yoktur. İşte bu kahkahalarla gülme rolü sırasındaki fırtınaların tasviridir Palyaço.
256 syf.
·10 günde
Bakmayın benim bu kadar uzun zamanda okuduğuma, sıcak ve yoğunluktan, kitap gayet akıcı bir dille yazılmış. İlk Böll okumam ve Nobel ödülü bu yazarın diğer kitaplarını da merak ettim.

Bir palyaço'nun romanı. Kendi ağzından tüm duyguları ve düşünceleriyle. Hans Schnier zengin protestan bir ailenin çocuğu. Lâkin cimri bir annesi olduğu için bu zenginliğin bir faydasını görememiş. Anne ve babasının neresinden tutsam elimde kalacak, eleştirilecek çok yanları var. Hans da ailesinde ve çevresinde gördüğü her türlü hatayı kaydetmiş, bazılarını ölene kadar sır olarak saklayan, bazılarını ise açık açık insanların yüzüne vuran melankolik bir karakter. O dönem yani 2. Dünya Savaşı ve sonrasında Almanya'da mezhep ve ırk ayrışmalarını ve özellikle de Katolikleri sıkı bir şekilde eleştiriyor. Savaşa katılmasına izin verilen genç kızkardeşi Henriette'nin ölümünü hiç affetmiyor. Bir hiç uğruna olduğunu sık sık vurguluyor.

O ne protestan ne de katolik, o bir palyaço. Tek eşliliğe inanıyor ve bu konudaki fikirleri çok katı. Sevdiği, karım dediği ve yıllarca beraber yaşadığı kadını ise bence benciliğinden ve empati yoksunluğundan kaybediyor. Çünkü ona bir nikâh yapmıyor. En azından resmi bir nikâh. Marie bir katolik, inanmasa da ona saygı duyuyor. Evlilik konusunda kendince haklı aslında, Marie onun karısı, birbirlerine söz vermişler ve herkes beraber yaşadıklarını biliyor. İşin dini yönünden ziyade herkes Hans gibi tek eşli ve sadık olmadığı için resmî nikah kadınları korumak için gereklidir. Bu benim düşüncem. Ama Hans'ın sevgilisine bağlılığına bayılsam da karşısındakinin duygularını yeteri kadar önemsemediğini düşünüyorum. Hans'ta hiç taviz yok. Kendi içinde de toplumdan ayrık bir birey olmanın gelgitlerini yaşıyor. Marie gittikten sonra da tam anlamıyla dibe vuruyor, hem meslekî hem maddi hem duygusal.

Çok daha fazla konu tartışılabilir bu romanla ve karakterle ilgili. Bazen gerçekle hayali birbirine karıştıran, hüznünü makyajının altına saklayan bu melankolik palyaço okunabilir.
256 syf.
·3 günde·8/10
Alman yazar Böll'ün, ülkesinde 1963 senesinde yayınlanan ve döneminde bir yığın eleştiri alan bu romanının orjinal başlığı olan 'Ansichten Eines Clowns'ı dilimize çevirdiğimizde en yakın ifade 'Bir Palyaçonun Fikirleri' oluyor. Ülkemizde ise sadece 'Palyaço' başlığı altında yayınlanmış; muhtelif dönemlerde, muhtelif yayinevleri tarafından. Yurtdışında kimi İngilizce çevirilerde ise 'The Clown' ve 'The Opinions Of A Clown' başlıklarına rastlıyoruz.

Romanda yazarın Katoliklere veya Katolikliğe yaptığı taşlamalar bir hayli cesurca; kanımca,romanın yazılma amacı da bu taşlamalar. Roman karakteri Palyaço'nun kafa travmaları esnasında yaptığı geçmişe dair iç hesaplaşmlarının bulunduğu paragraflardaki hikayeler ise bu mezhebe ve mezhep üyelerine yapılan taşlamalar için bir araç olarak görünüyor. Ama yine de bu paragraflar bir hayli psikolojik ve hüzünlü. Palyaçomuz da hüzünlü, fakat aynı zamanda paranoyak, kimi zaman gururlu kimi zaman arsız, düşündüklerini söylemekten çekinmeyen bir paylaço bu, bilgili akıllı bir palyaço aynı zamanda, uğradığı haksızlıklar da cabası. Evet Marie'yi çok seviyordu fakat bence olanları bir de Marie'nin ağzından dinlemek gerekiyor. Kimilerine göre bu palyaço biraz kibirli veya bencil de, fakat insancıl yönü daha baskın, melankolik diğer taraftan realist. Neyse ney, ona sorarsanız 'ben sadece palyaçoyum' diyor. Aslına bakarsanız önemli olan da bu...

1000kitap.com da yazılarını takip ettiğim genç arkadaşıma kitabı okumama ve yazarla tanışmama vesile olduğu için buradan teşekkür ediyorum.

Güzel bir edebi deneyimdir, bu. Okumanız dileğiyle. İyi okumalar...
256 syf.
·10 günde·Puan vermedi
Palyaço...
Birinci tekil şahıs tarafından anlatılan kitap hayatını palyaçoluk yaparak kazanan, protestan zengin bir ailenin oğlu, katolik bir kadının sevgilisi olan dinsiz bir adamın, Hans'ın hikayesidir.
Birinci tekil şahıs tarafından anlatıldığı için elbetteki yaşanan olayları objektif olarak sunmamaktadır.
Kitapta Hristiyanlık ve mezhepleri, Alman milliyetçiliği, zenginlik, sanat ve sanata ödenen para ( sanatçıların yaşarken karılarına bir ayakkabı bile alamazken öldükten sonra eserlerinin değerlenmesi gibi), aldatılmak, terk edilmek, cinsellik, aile hayatı, anne babanın insan üzerindeki etkileri, savaş, savaşın toplum üzerindeki izleri, aldatılan ve sevgilisi tarafından terk edilen depresif bir palyaçonun gözlemleri ile anlatılmaktadır.
Kitap her ne kadar Alman -Hristiyan bir toplumda geçse de insanların dini inançlarının kullanılarak belli kalıplara itilmesi veya ötekileştirilmeye çalışılması, baskı altında tutulması veya belli dini topluluklara üye olanlara kazanç ve itibar sağlaması gibi aslında yakından tanık olduğumuz her toplumda yaşanan olayları gözler önüne serdiği için bugün artık evrensel bir konuya sahip olduğu söylenebilir.
Toplumsal değerlendirmelerin yanı sıra:
İkinci Dünya Savaşı sırasında Alman milliyetçiliği yapan insanların daha sonra para ve kazananın yanında olma arzusu ile kapitalist çizgiye evrilmeleri gibi; tüm insanlarda "iyi-kötü-bencil-duyarlı" gibi bir çok duygunun aynı anda yer aldığı, kimsenin sadece iyi, sadece kötü yada sadece bencil olamayacağı gibi insana dair değerlendirmeler de yapılmış.
---------
Yahudi Soykırımı ve Nazizimle ile ilgili yapılmış olan filmlerde (Schindler'in Listesi, Hayat Güzeldir, Piyanist vb) biz sadece çeşitli işkencelere maruz kalan Yahudileri ve onlara işkence eden, zorba, faşist Alman askerlerini görürüz, bu kitap sayesinde o sıradaki sivil Alman halkını da biraz olsun tanıma fırsatım olduğu için ayrıca beğendim.
(Peki bu incelemenin sonu ne zaman gelecekti!!?)

Sapıklığın değerlendirilmesiyle de ilgili olarak dikkat çeken bir bölümü de yazmadan geçmek istemiyorum.
Sapıklığın duygularla ilgili değil fikirlerle ilgili olduğunun vurgulandığı bir bölüm var ki bence çok doğru bir tespittir.
Sapıklık fikirlerin ürünüdür, bu fikirlerin topluma ekilmesinin sonucudur. İnsan doğduğunda sapık değildir, ama sapkınca fikirlere maruz kalarak sapıklaşabilir.
Bir diğer dikkatimi çeken bölümü ise ıspat yükünün olmamasının insanı nasıl rahatlattığı ile ilgili olan kısmıdır onu da es geçemeyeceğim.
(Düz okuyucuyum neden bu kadar yazıyorum bilemiyorum)
Bir şeyi ispatlamaya çalışmamanın rahatlığı paha biçilmezdir.
Ben buna kendi düşünce dünyamda "kendine saklamak" derim.
Bazı Bazı yerlerde anlatılanların acaba tüm bunlar palyaçonun sanrısı mı diye düşündüm çünkü bazı bölümler gerçekten gerçek dışı gibi -yok artık bu kadar da dibi boylamış olamaz- dedirtti.
Ben depresyonu severim, sosyopat, şizofren, depresif roman karakterlerini de severim.
Bu nedenle beğenerek okudum.
Herkese iyi okumalar.
(inanamıyorum bitirdim galiba)
256 syf.
·4 günde·10/10
Çok duygusaldı be Böll. İçimi sızlattın… İşte sizi içinde bir çok konu barındıran aşk hikayesi. Kısacık bir inceleme olacak ama içerisinde anlatılanları “kendimce” not ettiğim yerleri sizlerle paylaşmak istiyorum.

Maria isimli bir genç kıza aşık olan ve onunla 2 yıl boyunca evlenmeden yaşayan bir Palyaço. Babadan zengin bir ailenin oğlu. Kendince bir karar verip Palyaçoluğa soyunuyor. Güzel de yapıyor bu işi ama Maria ona bir oyun oynuyor ki o gün bütün feleği şaşıyor bizim Palyaçonun. Artık sanat bitiyor, fakirlik, acizlik başlıyor. Olaylar bu şekilde akıp gidiyor ama içeresindeki mesajlara bakarsak :

Katoliklik ve Hristiyanlık hakkında farklı gerçeklikleri öğreneceksiniz. Dini ve Allah’ı sorgulamayı, Aile nedir, nasıl olmalıdır? Sanat ve sanatçılık hakkında bilgiler. Bir sürü edebiyatçı, sanatçı ve filozoflardan söz ediyor. Çarpık ahlaktan da bolca söz geçmekte. Çok farklı bizim Palyaço farklı bir yaşantısı, duyguları, hissiyatı var. Telefondan karşıdaki kişinin ruh halini, kokusunu alabiliyor. Sosyalizm ve komünizm de Dünya Savaşı öncesi ve sonrası olaraktan işlenmekte. Dini çıkarcılık, Katoliklere çok karşıt hatta yasaklanmış falan. Katoliklerin tutuculuğuna karşı bir isyan aslında bu kitap. Ümitsizce Maria ile birleşme çabası ve benim için önemli olan konulardan birisi de önceden parasız olan Maria’nın paralı kocayı bulunca direk bizim Palyaçoyu bırakıp kaçması.

Birçok güzel konu ve alıntı barındıran bu kitabı okumanızı mutlaka tavsiye ederim.
256 syf.
·Beğendi·8/10
İnsanların hoşgörüsüzlüğünün din arkasına nasıl saklandığının en güzel örneklerinden biri bence palyaço .
Koyu Katolik olan sevdiği insanı sırf tanrıyla bağı çok iyi olmadığı için kaybeden bir palyaço . Ve güldürmekten çok düşündürmeye yönelten bir kurgu . Zamanın şartlarında gelecek eleştrileri göze alarak cesurca yazılmış bir kitap .
Yazar karakterin kişiliğini çok güzel seçmiş . Tüm olanları duygulara çok iyi aktarmış . Bunları yaşamasanız bile aynı durumda sizmişsiniz gibi onunla birlikte üzülüp Marie'yi özleyebiliyorsunuz . Keşke Marie geri gelseydi ..
"Katolikler sinirimi bozuyor" dedim. "Onlar insafsızdır."
"Peki Protestanlar?" diye sordu gülerek.
"Vicdan üzerine attıkları palavralarla." dedim, "onlar da beni hasta eder."
"Ya dinsizler?" Hala gülüyordu.
"Sıkıntı verirler, çünkü hep Tanrı'dan söz edip dururlar."
"Peki, ya siz nesiniz?"
"Palyaçoyum ben," dedim.
Heinrich Böll
Sayfa 95 - Can Yayınları
Yaşayanların ölü olduğuna ve ölülerin yaşadığına inanırım.
Heinrich Böll
Sayfa 33 - Can Yayınları
Bir çocuğun da dinlenme saati yoktur. Ancak "düzenin koşulları"na uygun davranmaya başladığı zaman, dinlenmeyi de düşünür.
Heinrich Böll
Sayfa 102 - Can Yayınları
Sadece inanın.Bilir misiniz, bir şeye sadece inanmak bile insana çok güç verir.
Heinrich Böll
Sayfa 176 - Can Yayınları
Ben Amerikalıların ahlak anlayışını hiçbir zaman kavrayamamışımdır.
Heinrich Böll
Sayfa 98 - Can Yayınları

Kitabın basım bilgileri

Adı:
Palyaço
Baskı tarihi:
Mayıs 2019
Sayfa sayısı:
256
Format:
Karton kapak
ISBN:
9789750732362
Kitabın türü:
Orijinal adı:
Ansichten eines Clowns
Dil:
Türkçe
Ülke:
Türkiye
Yayınevi:
Can Yayınları
Baskılar:
Palyaço
Palyaço
"Güzel bir söz vardır: hiçbir şey. Hiçbir şey düşünme. Başbakan’ı düşünme, Katolikleri de düşünme. Küvette ağlayan, terliklerine kahve damlayan o palyaçoyu düşün."

Hans Schnier, varlıklı bir ailenin oğlu olmasına karşın meslek olarak palyaçoluğu seçmiştir. Evlenmeye ve doğacak çocuklarını Katolik terbiyesiyle büyütmeye yanaşmadığından, toplum baskısına direnemeyen sevgilisi tarafından terk edilir. Hans bu kayıp yüzünden yıkılır, sanatı bitme noktasına gelir.

Palyaço 1963 yılında yayımlandığında Almanya’da büyük tartışmalara yol açmış, Heinrich Böll din karşıtı olmakla suçlanmıştır. Oysa yazar, İkinci Dünya Savaşı sonrası burjuva toplumunun dar kafalılığı ve çarpık ahlakı yüzünden “ayrıksı” bir bireyin o toplumda kendine yer bulamayışının altını çizer. Palyaçonun maskesi ardında en sarsıcı gerçekleri dile getirir; günlük hayatın acımasızlıklarını, boş kurallarını okurun yüzüne bir tokat gibi çarpar. Palyaço makyajı, aslında bireyin acılarını, arzularını, umutlarını sakladığı bir maskedir.

Kitabı okuyanlar 224 okur

  • Kitap aşkına
  • Okur
  • Hakan Koç
  • Necmiye Akgün
  • Kazım Senturk
  • Nurcan Ertürk
  • Ali Samet Akpınar
  • Ezgi Çağatay
  • Semih
  • Murat Sezgin

Kitap istatistikleri (Bütün baskılar)

Bu baskının istatistikleri

Okur puanlamaları

10
%0
9
%3.8 (4)
8
%1 (1)
7
%1 (1)
6
%1 (1)
5
%0
4
%0
3
%0
2
%0
1
%0