Katip Bartleby
Herman MelvilleYazar:
Herman Melville
Çevirmen:
Eda Kara
Tahmini Okuma Süresi:
2 sa. 16 dk.
Sayfa Sayısı:
80
Basım Tarihi:
2017
İlk Yayın Tarihi:
Aralık 1853
Yayınevi:
Nika Yayınevi
Orijinal Adı:
Bartleby, The Scrivener A Story of Wall-Street
Orijinal Dil:
İngilizce
Orijinal Ülke:
Amerika Birleşik Devletleri
ISBN:
9786059386265
Ülke:
Türkiye
Dil:
Türkçe
Format:
Karton kapak
Diğer Baskılar
44 diğer baskı · Tümünü Göster
Katip Bartleby
9,8bin okunmaTürkiye İş Bankası Kültür Yayınları · Ocak 2022 · 50 s.
Katip Bartleby
1.819 okunmaCan Yayınları · Aralık 2019 · 64 s.
Katip Bartleby
590 okunmaKırmızı Kedi Yayınevi · Mayıs 2016 · 76 s.
Yazıcı Bartleby
355 okunmaİletişim Yayıncılık · Haziran 2018 · 91 s.
Katip Bartleby
333 okunmaKırmızı Kedi Yayınları · Mayıs 2018 · 80 s.
Bartleby
277 okunmaCumhuriyet Yayınları · 2000 · 43 s.
Reklam
Yorumlar ve İncelemeler
Tercihenİnsanlar ve Tercihler
Bir ara sanki herkes birbirinin kulağına bir şeyler fısıldıyor gibi geldi bana. "Okudun mu? Okudun mu?" Katip Bartleby adı memurlar arasında oldukça popüler olmalı. Değil aslında ama olmalı. Çünkü bu bir düzene karşı varoluş, kendi tercihleri ile var oluş hikâyesi. Sakin, telaşsız, kaygısız bir var oluş: Yapmamak veya yapmak sizin tercihiniz olsun. Aksi halde yaşıyor olmanın ne önemi var?
#mobydick gibi efsane eseri yazmasına kadar edebiyatta şansı yaver giden yazarın güzel, hayata dokunan hikayesi. Bir yerden sonra akıp giden hayata karşı kayıtsızlık pek çoğumuzu sarar kimi zaman. Bu durum Rus #oblomov yada Amerikalı Bartleby karakterlerinde dile getirebilir pekala.
Anlatıcı avukatın bürosuna katip olarak giren Bartleby, zamanla çevresine kayıtsız kalarak adeta pasif direniş gösterip 'Yapmamayı tercih ederim' sözleriyle tanınır. Karakterin yaptığı, çevre özelinde tüm insanlık ve sistem sorgusudur. İnanılmaz görünen bu hareketi, otoriteye karşı sivil itaatsizliğin de güzel bir örneğidir. Yayınevi tarafından kitabın sonuna eklenen hikaye üzerine deneme ise oldukça tatmin edici.
Yaşarken değeri bilinmeyen ve fakirlik içinde ölen bir sanatçıdan daha iyi kim betimler ki, adaletsiz dünya olgusunu? Yazarın dili ve çeviriyi beğendim.Tavsiye ederim.
bartleby: otoritenin zayıf noktasının keşfiFaşizm
bu muhteşem kitabın nika yayınevi'nden çıkan baskısına çağrı niteliğinde bir son söz yazmıştım. onu buraya bırakıyorum.
bartleby: otoritenin zayıf noktasının keşfi
“sayılmadan harcananlarla ilgili, açıklanması çok kolay ve herkesin bildiği bir gerçek vardır: geçmiş zorbalıklardan geriye her zaman denetlenemeyen unsurlar kalır ve ortalığı kasıp kavurmayı sürdürür.”
emile ajar
elbette, kâtip bartleby üzerine, herman melville’in edebi dehasını temel alan, eserin ustaca kurgulanma biçimi, başarılı üslubu, kurgudaki detayların çok ince işlenmesi gibi salt edebiyat sanatına odaklı bir yazı yazılabilir. ancak bu efsanevi karakteri, yani kâtip bartleby’yi gerçekten anlamak özellikle yaşamakta olduğumuz çağ açısından çok daha önemli ve gerekli. bu nedenle kitabın yazarını ve yüce edebi niteliğini parantez içerisine alıp yalnızca bartleby’nin duruşu ekseninde bir inceleme metni kaleme almak daha yerinde bir hamle gibi gözüküyor.
öyleyse başlayalım.
otorite mefhumunun ilk algılanma ânı ve o anda yaşanan küçültücü/onur kırıcı duygu her insan için travmatiktir (sonraki süreçlerdeki muhtemel bir travmanın, içselleştirilmiş alışkanlığa tahvilini unutmayalım); otoriteyle o ilk temasın yakıcılığı, alt olmanın ve ses çıkartamamanın ruhumuza indirdiği o büyük ilk darbe çok önemlidir. ilkokul yıllarınızı düşünelim; neden bizim değil de akranlarımızdan birinin istediği şekilde oynanıyordu oyun? neden sınıfın en iri çocuğuna tâbi olmak zorunda hissettik kendimizi? gücün, iktidara nasıl da doğal ve kendiliğinden evrildiğini okul bahçesinde deneyimlediğimiz o an, otorite algısını belki de bir daha hiç silinmeyecek şekilde kazıdı zihnimize. sonuçta o günden itibaren annemizin sözünü dinleyip büyümek için süt içmeye karar vermek bir çözüm değildi; çünkü sınıfın iri çocuğu da süt içmeye
Pasif Direnişçi
Hayat bize çoğu zaman seçenek sunmuyor ve direttiği şeyleri yaptırıyor. Ama Bartleby öyle miydi? O hayır demenin en nahif şeklini bulmuştu: Yapmamayı tercih etmek... İçinize dokunan ve bir o kadar da tuhaf bir hikâye okuyorsunuz. Bir anda bitiyor. Bartleby kimdi, nereden geldi muamma kalıyor. Ama mühim olan kimliği değil davasıydı. Düzensiz yaşamıyla kurulu düzene karşı pasif bir karşı çıkış.
Bu kitap efsunlu...
Bu kitaba, kitabın kendi mottosuyla karşılık verip İnceleme "yazmamayı tercih ederim" çünkü, hislerimi yazmayı tercih ediyorum.
Aslında tercihlerimin adamı değilimdir. (Adam olmadı sanki, madâm mı deseydim acaba)
Çünkü çoğu yaşadığım şey, benim tercihim değildi. Kimi zaman iki seçenek arasında kalacak kadar bile bir tercih hakkım olmadı. İnsanın kendi hayatı ile alakalı karar vermesi bir ihtiyaçtır, lüks değildir. Hani şu varoluş lakırtısı vardır ya, işte insan varoluşunu sorguluyorsa şayet, kendi hayatında söz hakkı olmalı. İşte benim söz hakkım olmadı, su aktı yolunu buldu bu yüzdendir varoluşumu sorgulamayışım. Gelmişiz gidiyoruz işte...
Bunun için kimseyi suçlamıyorum. Kendim de arıyorum hatayı. Neden Katip Bartleby kadar cesur değildim ya da inatçı ya da arsız belki de yüzsüz... Hâlbuki amirim, görevim olmayan sorumlulukları üstüme yüklediğinde "yapmamayı tercih ederim" diyecek kadar cesaret ya da babam şehir dışına okula gidemezsin dediğinde "gitmeyi tercih ederim" diyecek kadar bir kararlılık ya da annem, bir gün evleneceksin, çift çizgi yapma, öğren artık ütü yapmayı dediğinde "öğrenmemeyi tercih ederim" diyecek kadar da yüzsüzlük yeterdi bana.
Katip Bartleby gibi pasif bir direniş yapmam lazımdı ama ben, pasif kısmını aldım direnmeyi unuttum ve amirimin angarya işlerini yapmaya devam ettim, şehir dışına okula gitmedim yaşadığım şehirde okul kazandım, ütü yapmaya gelince de hâlâ çift çizgi yapıyorum bazen üç çizgi olduğu bile oluyor. İnsan, tercih etmediği şeyleri yapmakta pek başarılı olamıyor sanırım. Belki yapmayı tercih ettiğim şeylerde de başarısız olacaktım ama en azından kendi tercihim olmuş olacaktı.
Bu kitap efsunlu demiştim. Öyle bir etki bıraktı ki ben de varoluş sancısı çekiyorum adeta. :) Daha ilk sayfasından
Tercihler·64 syf.·Edebiyat
7/10
2024 21. kitabı
1850 lerde bir avukatın yanına aldığı katip Bartleby... Birçok esere de ilham olan ilginç karakterli ve hakkında çok az şey bilinen katibin tercihleri ve patronu arasında geçen ilginç kısa hikayesi... Sonu beklendiği gibi olmayan hikayeyi bitirdikten sonra kendi iş yaşantınızı sorgulayacağınıza kesinlikle eminim...
Yaşam bir tercihler serüvenidir!Edebiyat
İstemediğimiz halde aman kırılmasın, gönlü hoş olsun, mutlu olsun diye şu hayatta başkaları için ne çok şey yapıyoruz. Bir liste çıkarmaya kalksak sayfalar almaz. Çoğu zaman neden “hayır” diyemedim diye boğazımız düğümleniyor, kalbimiz sıkışıyor. Kendi iç sesimizle konuşup duruyoruz. Farkında olmadan yapmak istemediklerimiz üzerinden kimlik ve kişiliğimizin binasını inşa ediyoruz. Böylece kendimizi değil adeta başkalarının isteklerini yaşıyoruz. Yapmak istemeyip de yaptıklarımızı bir ömür boyu sırtımızda taşıyor ve altında ezilip kalıyoruz.
• • •
Herman Melville’nin kaleme aldığı “
Katip Bartleby”nin hikâyesini okurken tüm bunları düşündüm. Wall Street’de bir avukatlık bürosunda çalışan kâtip Bartleby’in hikâyesi patronunun ondan istediği bir işi “yapmamayı tercih ederim” sözünü söylemesiyle başlıyor. Bu öyle bir söz ki o güne kadar duymaya hiç alışmamış patronunu önce şoke ederek öfkelendiriyor, ardında da çaresiz bırakarak büyülüyor. Bartlebey’in hikâyesi bununla bitmiyor elbette. Onun “yapmamayı tercih ederim" sözüyle başlayan hikâyesi, sonra “çalışmamayı”, “gitmemeyi” ve en sonunda da “yememeyi” tercih ederim sözleriyle devam ediyor.
• • •
Gerçekten de Bartleby’nin hikâyesi, ailemizde, iş ve günlük hayatımızda yapmak istemeyip de yaptığımız şeylerin muhasebesini yapmak, özellikle iş yerlerinde yaşanan örtülü pasif direnişlerin nedenlerini anlamak, pasif direniş karşısında insanın nasıl aciz kalabileceğini görmek, iş yerlerinde yaşanan mobbingin insanı nerelere sürükleyebileceğine şahit olmak için çok etkileyici bir eser. Tüm bunlardan öte kurallarıyla, değerleriyle ve teknolojisiyle bizleri kuşatan modern yaşamda gerçek özgürlüğün ne olduğunu sorgulamak açısından da muhteşem bir eser. Doğrusu Bartleby’in hikâyesini okurken gerçek özgürlüğün aslında yapmak istediklerimizi yapmaktan
Herman Melville’nin kaleme aldığı “Katip Bartleby”nin hikâyesini okurken tüm bunları düşündüm. Wall Street’de bir avukatlık bürosunda çalışan kâtip Bartleby’in hikâyesi patronunun ondan istediği bir işi “yapmamayı tercih ederim” sözünü söylemesiyle başlıyor. Bu öyle bir söz ki o güne kadar duymaya hiç alışmamış patronunu önce şoke ederek öfkelendiriyor, ardında da çaresiz bırakarak büyülüyor. Bartlebey’in hikâyesi bununla bitmiyor elbette. Onun “yapmamayı tercih ederim" sözüyle başlayan hikâyesi, sonra “çalışmamayı”, “gitmemeyi” ve en sonunda da “yememeyi” tercih ederim sözleriyle devam ediyor.
• • •
Gerçekten de Bartleby’nin hikâyesi, ailemizde, iş ve günlük hayatımızda yapmak istemeyip de yaptığımız şeylerin muhasebesini yapmak, özellikle iş yerlerinde yaşanan örtülü pasif direnişlerin nedenlerini anlamak, pasif direniş karşısında insanın nasıl aciz kalabileceğini görmek, iş yerlerinde yaşanan mobbingin insanı nerelere sürükleyebileceğine şahit olmak için çok etkileyici bir eser. Tüm bunlardan öte kurallarıyla, değerleriyle ve teknolojisiyle bizleri kuşatan modern yaşamda gerçek özgürlüğün ne olduğunu sorgulamak açısından da muhteşem bir eser. Doğrusu Bartleby’in hikâyesini okurken gerçek özgürlüğün aslında yapmak istediklerimizi yapmaktanDuvarın Önündeki Mektuplar ve Firar
Bartleby bitti. 50 sayfalık bi kitap ama sanki aylardır o kör duvarın önünde ben bekliyormuşum gibi hissettirdi.
"Yapmamayı tercih ederim" cümlesini her okuduğumda, o meşhur cam fanusumun içindeki sessizliği duydum. Ama Bartleby benden farklı; o masadan tamamen kalkmış. Ben hâlâ birşeyleri tercih ediyorum, hâlâ masadayım.
Kürk Mantolu Madonna Raif Efendi’nin o sessiz Berlin hatıralarına üzülmüş, 
Dönüşüm Gregor Samsa’nın kurban rolüne öfkelenmiştim; Bartleby ise hepsinden öte bi durak. O mektup yakma işi, o sahipsiz mektuplar bürosu sahnesi fena... "Ne yaparsan yap değişmeyecek" hissi bi virüs gibi giriyor insanın içine. Ben o virüsle savaşıp o radikal hamleyi yapmaya çalışırken Bartleby’ye bakıp bi an durdum.
Ne öfkelendim ne de acıdım ona; sadece o hareketsizliğin bi mezar olduğunu anladım. Bartleby bi uyarı levhasıymış benim için. Ben hâlâ birşeyler yiyorum, hâlâ "buradayım" diyorum. O levhaya bakıp, o eylemsizlik mezarına girmemeyi tercih ediyorum.
Kendi sesini arayanlar için Bartleby ağır bi ayna. Ben o aynayı cebime koyup, o bitmek bilmeyen bekleme halinden uzaklaşarak yürümeye devam ediyorum.
Kürk Mantolu Madonna Raif Efendi’nin o sessiz Berlin hatıralarına üzülmüş, Dönüşüm Gregor Samsa’nın kurban rolüne öfkelenmiştim; Bartleby ise hepsinden öte bi durak. O mektup yakma işi, o sahipsiz mektuplar bürosu sahnesi fena... "Ne yaparsan yap değişmeyecek" hissi bi virüs gibi giriyor insanın içine. Ben o virüsle savaşıp o radikal hamleyi yapmaya çalışırken Bartleby’ye bakıp bi an durdum.
Ne öfkelendim ne de acıdım ona; sadece o hareketsizliğin bi mezar olduğunu anladım. Bartleby bi uyarı levhasıymış benim için. Ben hâlâ birşeyler yiyorum, hâlâ "buradayım" diyorum. O levhaya bakıp, o eylemsizlik mezarına girmemeyi tercih ediyorum.
Kendi sesini arayanlar için Bartleby ağır bi ayna. Ben o aynayı cebime koyup, o bitmek bilmeyen bekleme halinden uzaklaşarak yürümeye devam ediyorum.
Herman Melville’in Katip Bartleby kitabı ilk bakışta basit bir hikâye gibi görünse de, satırların arasında insanın modern hayattaki yalnızlığına ve yabancılaşmasına dair çok şey gizli. Bartleby’nin sürekli tekrarladığı “Yapmamayı tercih ederim” cümlesi aslında onun sessiz bir isyanı. Ne bağırıyor, ne kavga ediyor, sadece var olan düzene uymamayı seçiyor.
Okurken bir yandan Bartleby’ye kızdım, çünkü onun pasifliği insanın içini sıkıştırıyor. Ama diğer yandan, o duruşta bir özgürlük ve aynı zamanda derin bir çaresizlik de hissettim. Sanki modern dünyada hepimizin içinde taşıdığı ama dile getirmediği bir “yapmamayı tercih ederim” hali var.
Melville’in dili yalın ama verdiği duygu çok güçlü. Bu kitap, topluma, işe, düzene uyma zorunluluğumuzun aslında ruhumuzdan ne kadar şey götürdüğünü hatırlatıyor.
Benim için Katip Bartleby, yalnızca bir karakter hikâyesi değil; insan olmanın, toplumda var olmanın ağırlığı üzerine düşünmeye davet eden kısa ama çok yoğun bir eser oldu.
Ben böyle tercih ettim başlığı·50 syf.·Edebiyat
8/10
2022 35. kitabı
-Spoiler İçermez-
"Sivil itaatsizlik ya da dört köşe bir delikte yuvarlak bir çivi olma serbestisi."
Huxley, A., Cesur Yeni Dünya 1971 s.59
Katip Bartleby'yi okurken kafamızın içindeki bazı kavramlar kımıldamaya ve "Ben, ben!" diye bağırmaya başlıyor; pasif direniş gibi, sivil itaatsizlik gibi, yıldırma politikası gibi... Siz de bu heyecan patlamasının etkisine kapılıp kafanızdaki kavramların ve Bartleby'nin elinden tutup dans etmek istiyorsunuz ve fakat Bartleby kafasını kaldırıp şöyle diyor: Yapmamayı tercih ederim...
Sizi yormamak adına pasif direnişin tanımıyla başlamak isterim incelememe. Pasif direniş; sosyal değişim gibi hedeflere sembolik protestolar, sivil itaatsizlik, ekonomik ya da politik iş birliği yapmamak gibi şiddetsiz yöntemlerle ulaşma uygulamasıdır. Bu tür bir eylem, direnen kişi ya da grubun mevcut durumunu iyileştirmek için bir şeylerin değişmesi gerektiğini düşünen bir bireyin ya da grubun arzularını ortaya koyar.
Bu direnişin pasif olarak adlandırılmasının sebebi şiddete başvurulmamasından geliyor. Bizi şiddetli direnişe karşı harekete geçiren insiyakımız, direniş pasif olduğunda ne yapacağını bilemeyip afallıyor. Tıpkı katibinin pasif direnişiyle karşılaşan avukatın afalladığı gibi...
Kitapta pasif direnişin bir avukata karşı uygulanmış olması tesadüfi bir kurgu değil zannımca. Avukat, hukuk devletinin temsili olarak yerleştirilmiş katibin karşısına. Zira sıradan bir vatandaştan ziyade hukukun dibini sıyıran birinin böyle bir itaatsizlik karşısında ne yapacağı okutulmak istenmiş bize...
Bir diğer kavram olan sivil itaatsizliğe de değinmek iktiza eder incelemenin bu noktasında. "Sivil itaatsizlik pozitif bir hukuk kuralının ihlalini içerir. Eylemde bulunanlar ihlal ettikleri hukuk normunun meşruluğunu tanımazlar ve böylelikle
Yazar Hakkında
Herman MelvilleYazar · 26 kitap
Herman Melville, Amerikalı yazardır.
Bir Amerikan edebiyat klasiği kabul edilen Moby Dick adlı ünlü romanın yazarıdır. Uzun yıllar boyunca unutulmuş bir yazar olarak kalmış; 1920'li yıllarda yeniden keşfedilip büyük bir yazar olarak kabul edilmiştir.
Yaşamı
1819'da New York'ta dünyaya geldi. Sekiz çocuklu bir ailenin üçüncü çocuğudur. 1830'da iflas eden babası, iki yıl sonra hayatını kaybedince Herman Melville, çocuk yaşta çalışmaya başlamak zorunda kaldı. Bir yandan okuyup bir yandan çeşitli işlerde çalışarak geçen beş yıl boyunca tarih ve antropoloji kadar Shakespeare'in eserlerini okuyarak kendini geliştirdi.
On sekiz yaşında Liverpool'e giden bir gemide tayfa olarak iş buldu; aynı gemi ile tekrar New York'a döndü. Bu deneyim, ona ileride yazacağı romanlar için malzeme sağlayan seyahatlerden ilkidir.
Bir kaç yıl New York'ta özel ders vererek hayatını kazanmaya çalışan Melville, 1841'de Acushnet adlı bir balina gemisine denizci olarak kabul edildi ve Pasifik'te yeni bir seyahate başladı. On sekiz aylık bir yolculuğun sonunda gemidekilerin kötü tavrından yıldığı için bir arkadaşı ile birlikte Markiz Adaları'nda gemiden kaçtı. Yamyam olarak bilinen Typee yerlilerinin arasında bir ay kadar yaşadı. Adaya gelen bir Avustralya gemisi ile yeniden denizciliğe döndü ancak gemide çıkan isyana katılmakla suçlandığı için Tahiti civarında bir yerel hapishanede birkaç gün tutuklu kaldı. 1843 yazını Tahiti'de yerliler arasında geçirdi. İleride yazacağı Moby Dick adlı romanın düşünsel altyapısı bu sırada oluştu. Bir başka balina gemisi ile Hawaii'ye kadar gitti.
Otuzlu yaşlarında Boston'a döndükten sonra artık deniz seferlerine bir son vermişti; ailesinin teşviki ile kitaplarını yazmaya başladı. 'Tippee' ve 'Omoo' adlarını taşıyan ilk iki kitabı 1846'da yayınlandı. Bu kitapları, yerliler arasında geçen günlerine aitti. 1850 yılında yayınlanan 'White Jacket'ta ise bahriye erlerinin zorlu hayatını anlattı. İlk kitapları onu bir anda hem İngiltere hem Birleşik Devletler'de çok ünlü bir yazar haline getirdi. Bu dönemde eski bir aile dostunun kızı olan Elizabeth Knapp Shaw ile evlendi. Çift, dört çocuk sahibi oldu. 1850'de Massachusetts'te bir çiftlik evi satın alan Melville, çiftlik işleri ve yazı ile uğraşarak 13 yıl boyunca bu evde yaşadı. 'Arrowhead' adını verdiği ev, günümüzde müzedir.
Yazar, en büyük eseri Moby Dick'i 1851'de tamamladı. Başlangıçta, balina avcılığını anlatan bir serüven öyküsü olarak tasarladığı kitabı tamamlamak üzere iken Amerikalı yazar Nathaniel Hawthorne ile tanışıp arkadaş olmuştu. Hawthorne'un tavsiyesi ile kitabını simgesel anlamlarla yüklü bir romana çeviren Melville, eseri dostuna adadı. Ancak kitap yayınlandığında beklediği başarıyı yakalayamadı ve çok olumsuz eleştiriler aldı.
Yayımcısı Harper's bir sonraki romanını basmayı reddedince maddi sıkıntıya giren Melville 1866'da New York'ta gümrük müfettişi olarak çalışmaya başladı. Bu dönemde yazdığı 'Pierre' ve 'Piazza memories' gibi kitaplar ilgi görmedi. Son yıllarında düz yazıyı bırakarak kendini tamamen şiir yazmaya verdi; şiirlerini kendi parasıyla bastırdı.
1888 yılında emekli oldu ve en büyük eserlerinden biri sayılan 'Billy budd'ı yazdı; eseri bastırmaya fırsat bulamadan 28 Eylül 1891'de New York'taki evinde kalp krizi geçirerek hayatını kaybetti.
Uzun yıllar boyunca unutulmuş bir yazar olarak kalan Melville, 1920'li yıllarda yeniden keşfedildi ve büyük bir yazar olarak kabul edildi. Eserleri Amerikan Kütüphanesi tarafından toplanıp basılan ilk yazar oldu.
